Ένα νέο, πανίσχυρο «μάτι» ετοιμάζεται να στρέψει η NASA προς τα βάθη του Διαστήματος. Το διαστημικό τηλεσκόπιο Nancy Grace Roman, ένα πρόγραμμα κόστους περίπου 4 δισ. δολαρίων, θα εκτοξευθεί την Κυριακή 30 Αυγούστου με στόχο να δώσει απαντήσεις σε ορισμένα από τα μεγαλύτερα αναπάντητα ερωτήματα της σύγχρονης κοσμολογίας: τι είναι η σκοτεινή ύλη, τι προκαλεί την επιταχυνόμενη διαστολή του Σύμπαντος και πόσο συνηθισμένα είναι πλανητικά συστήματα σαν το δικό μας.
Σύμφωνα με το Reuters, το νέο εμβληματικό διαστημικό παρατηρητήριο της NASA θα εκτοξευθεί από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι στη Φλόριντα με πύραυλο Falcon Heavy της SpaceX, περίπου εννέα μήνες νωρίτερα από το αρχικό χρονοδιάγραμμα. Η NASA αναφέρει ότι η εκτόξευση έχει προγραμματιστεί για τις 7:26 π.μ. τοπική ώρα την Κυριακή 30 Αυγούστου, από το Launch Complex 39A.
Το Roman έρχεται να συμπληρώσει το έργο δύο από τα σημαντικότερα διαστημικά τηλεσκόπια στην ιστορία, του Hubble, που εκτοξεύθηκε το 1990, και του James Webb, που βρίσκεται στο Διάστημα από το 2021.
Το διαστημικό τηλεσκόπιο Nancy Grace Roman της NASA έχει τοποθετηθεί μέσα στο προστατευτικό κάλυμμα του ωφέλιμου φορτίου στο Διαστημικό Κέντρο Κένεντι της υπηρεσίας, στη Φλόριντα, πριν από την προσαρμογή του σε πύραυλο Falcon Heavy της SpaceX για την εκτόξευσή του. Φωτογραφία: NASA/Sydney Rohde (Rocz)
Η μεγάλη διαφορά του νέου τηλεσκοπίου είναι το εύρος του οπτικού του πεδίου. Όπως αναφέρει η NASA, θα μπορεί να παρατηρεί σε μία λήψη περιοχή του ουρανού τουλάχιστον 100 φορές μεγαλύτερη από εκείνη που καλύπτει το Hubble, διατηρώντας παράλληλα παρόμοια ευκρίνεια και ευαισθησία στο υπέρυθρο. Η αμερικανική διαστημική υπηρεσία εκτιμά ότι το Roman θα μπορεί να χαρτογραφεί τον ουρανό έως και 1.000 φορές ταχύτερα από το Hubble.
«Το παράξενο, το σπάνιο και το ασυνήθιστο»
«Η τεράστια εμβέλεια του Roman θα μας επιτρέψει να εντοπίσουμε το παράξενο, το σπάνιο και το ασυνήθιστο», δήλωσε, σύμφωνα με το Reuters, η Julie McEnery, επικεφαλής επιστήμονας του προγράμματος Roman στο Goddard Space Flight Center της NASA.
Η McEnery εξήγησε ότι το βασικό επιστημονικό όργανο του τηλεσκοπίου συνδυάζει υψηλή ευαισθησία με την ικανότητα να σαρώνει γρήγορα τεράστιες περιοχές του ουρανού.
Η κύρια έρευνά του αναμένεται να διαρκέσει περισσότερο από έναν χρόνο και, όπως ανέφερε η ίδια στο Reuters, θα περιλαμβάνει περισσότερους από δύο δισεκατομμύρια γαλαξίες.
Οι επιστήμονες θα μπορέσουν έτσι να παρακολουθήσουν πώς σχηματίστηκαν και εξελίχθηκαν με την πάροδο του χρόνου τα άστρα, οι γαλαξίες και τα σμήνη γαλαξιών, αλλά και να μετρήσουν με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίο διαστέλλεται το Σύμπαν.
Αυτό ακριβώς αναμένεται να δώσει νέα στοιχεία για δύο από τα μεγαλύτερα μυστήρια της Φυσικής: τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια.
Το 95% του Σύμπαντος που παραμένει μυστήριο
Η ύλη που γνωρίζουμε –τα άστρα, οι πλανήτες, τα αέρια, η σκόνη και όλα όσα υπάρχουν γύρω μας– αντιστοιχεί σε μόλις περίπου 5% του Σύμπαντος.
Σύμφωνα με τις σημερινές εκτιμήσεις που παραθέτει το Reuters, περίπου 27% αντιστοιχεί στη σκοτεινή ύλη, την οποία οι επιστήμονες δεν μπορούν να δουν άμεσα αλλά γνωρίζουν την ύπαρξή της από τις βαρυτικές επιδράσεις της, ενώ περίπου 68% αποδίδεται στη σκοτεινή ενέργεια.
Η τελευταία θεωρείται η πιθανότερη εξήγηση για μια από τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις της κοσμολογίας: ότι η διαστολή του Σύμπαντος, αντί να επιβραδύνεται, επιταχύνεται.
«Το βασικό ερώτημα είναι αν η σκοτεινή ενέργεια αποτελεί απλώς μια ιδιότητα του κενού χώρου που παραμένει σταθερή με τον χρόνο ή αν εξελίσσεται», δήλωσε στο Reuters ο κοσμολόγος Mustapha Ishak, του University of Texas at Dallas και μέλος της επιστημονικής ομάδας του Roman.
Ο Ishak επισήμανε ότι πρόσφατα αποτελέσματα του Dark Energy Spectroscopic Instrument (DESI) έχουν δώσει ενδιαφέρουσες ενδείξεις ότι η σκοτεινή ενέργεια ενδέχεται να μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου.
Το Roman θα εξετάσει ακόμη και κατά πόσον η Γενική Θεωρία της Σχετικότητας του Αϊνστάιν εξακολουθεί να περιγράφει σωστά τη βαρύτητα σε κοσμικές αποστάσεις δισεκατομμυρίων ετών φωτός. Θα το κάνει, μεταξύ άλλων, χαρτογραφώντας τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι γαλαξίες και παρατηρώντας το φαινόμενο του βαρυτικού φακού, δηλαδή την καμπύλωση του φωτός από τη βαρύτητα της ύλης.
Στο κυνήγι χιλιάδων νέων πλανητών
Η δεύτερη μεγάλη αποστολή του Roman βρίσκεται πολύ πιο κοντά – τουλάχιστον σε κοσμικούς όρους.
Το τηλεσκόπιο θα πραγματοποιήσει μία από τις πιο εκτεταμένες έρευνες που έγιναν ποτέ για εξωπλανήτες, δηλαδή πλανήτες που περιφέρονται γύρω από άλλα άστρα.
Όπως αναφέρει το Reuters, περισσότεροι από 6.350 εξωπλανήτες έχουν ήδη ανακαλυφθεί, όμως το Roman αναμένεται να προσθέσει χιλιάδες νέους στον κατάλογο και να προσφέρει την πρώτη ολοκληρωμένη στατιστική εικόνα για το πόσο συνηθισμένα είναι πλανητικά συστήματα που μοιάζουν με το δικό μας.
Η NASA σημειώνει, μάλιστα, ότι το τηλεσκόπιο διαθέτει και τεχνολογία που μπορεί να μπλοκάρει το εκτυφλωτικό φως ενός άστρου, επιτρέποντας την άμεση παρατήρηση ορισμένων εξωπλανητών και των δίσκων μέσα στους οποίους σχηματίζονται πλανήτες.
Μετά την εκτόξευσή του, το Roman θα ταξιδέψει προς το σημείο Lagrange 2 (L2), σε απόσταση περίπου 1,6 εκατομμυρίων χιλιομέτρων από τη Γη, όπου βρίσκεται και το James Webb. Η συγκεκριμένη θέση προσφέρει ένα σταθερό και σχεδόν ανεμπόδιστο πεδίο παρατήρησης του Σύμπαντος.
Η βασική αποστολή του τηλεσκοπίου έχει σχεδιαστεί να διαρκέσει πέντε χρόνια, με τη NASA να θέτει ως στόχο λειτουργίας ακόμη και τη δεκαετία.
Το τηλεσκόπιο πήρε το όνομά του από τη Nancy Grace Roman, την πρώτη επικεφαλής αστρονόμο της NASA, η οποία είχε καθοριστικό ρόλο στην προώθηση της διαστημικής αστρονομίας και έμεινε γνωστή ως η «μητέρα του Hubble».
Εάν όλα εξελιχθούν σύμφωνα με το πρόγραμμα, από την Κυριακή το Roman θα ξεκινήσει το ταξίδι του με μια φιλόδοξη αποστολή: να χαρτογραφήσει το Σύμπαν σε κλίμακα που δεν ήταν μέχρι σήμερα δυνατή και, ίσως, να μας φέρει ένα βήμα πιο κοντά στην κατανόηση του 95% του κόσμου γύρω μας που εξακολουθεί να παραμένει αόρατο.
