Η τιμή της βενζίνης έχει ξεπεράσει πλέον το €1.70 το λίτρο, ενώ του ντίζελ έχει αγγίξει τα €2. Η νέα άνοδος στις τιμές των καυσίμων φέρνει ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα πόσο η ακρίβεια στη μετακίνηση με αυτοκίνητο καθιστά πραγματικά ελκυστική την επιλογή του λεωφορείου.
Ας δούμε ένα πραγματικό παράδειγμα το οποίο αντικατοπτρίζει τη δική μου πραγματικότητα. Για μια καθημερινή διαδρομή από τη Λακατάμια προς το κέντρο, από το σπίτι προς την εργασία μου δηλαδή, και αντίστροφα, συνολικής απόστασης περίπου 22 χιλιομέτρων, το δικό μου βενζινοκίνητο αυτοκίνητο, που είναι οικονομικό για την πόλη – καταναλώνει 7 λίτρα βενζίνης ανά 100 χιλιόμετρα μέσα στην πόλη – θα κάψει περίπου 1,54 λίτρα την ημέρα. Με τιμή βενζίνης στο €1,70 το λίτρο, το ημερήσιο κόστος ανέρχεται στα €2,62 και, για 22 εργάσιμες ημέρες, περίπου €57,60 τον μήνα.
€10 λιγότερα με ΙΧ
Το ποσό αυτό είναι χαμηλότερο κατά περίπου €10 από τα €66,90 της κάρτας λεωφορείου των 30 ημερών. Η σύγκριση ασφαλώς αφορά μόνο το άμεσο κόστος της βενζίνης και δεν περιλαμβάνει ασφάλεια, συντήρηση, ελαστικά ή απόσβεση του αυτοκινήτου. Παρ' όλα αυτά, από την οπτική του οδηγού που έχει ήδη στην κατοχή του αυτοκίνητο και εξετάζει τι χρήματα θα βγουν άμεσα από την τσέπη του για να πάει στη δουλειά, το οικονομικό κίνητρο για να στραφεί στο λεωφορείο δεν είναι αυτονόητο. Ειδικά αν εξετάσει και τον παράγοντα χρόνο.
55' με λεωφορείο, 52' με ΙΧ
Για να χρησιμοποιήσει το λεωφορείο, δεν πρέπει να υπολογίσει μόνο τη διάρκεια της διαδρομής, αλλά και τον χρόνο που χρειάζεται για να φτάσει στη στάση, την αναμονή μέχρι να έρθει το λεωφορείο, πιθανές μετεπιβιβάσεις και στη συνέχεια την απόσταση από την τελική στάση μέχρι τον χώρο εργασίας του. Αντίθετα, με το αυτοκίνητο η μετακίνηση είναι ουσιαστικά από πόρτα σε πόρτα. Ακόμη και σε ώρες κυκλοφοριακής αιχμής, το λεωφορείο δεν έχει παντού τη δυνατότητα να παρακάμψει την κίνηση, καθώς οι λεωφορειολωρίδες στην Κύπρο παραμένουν περιορισμένες και επομένως σε σημαντικό μέρος της διαδρομής βρίσκεται στην ίδια κυκλοφορία με τα υπόλοιπα οχήματα.
Στη δική μου περίπτωση η διαδρομή με το αυτοκίνητο διαρκεί περίπου 22 λεπτά το πρωί για τη μετάβαση στην εργασία και 30 λεπτά για την επιστροφή, λόγω της αυξημένης κίνησης του απογεύματος, δηλαδή συνολικά 52 λεπτά την ημέρα.
Με το λεωφορείο, η ίδια διαδρομή διαρκεί περίπου 25 έως 30 λεπτά ανά κατεύθυνση. Αν χρησιμοποιήσουμε ως ενδεικτικό μέσο χρόνο τα 27,5 λεπτά, πρόκειται για περίπου 55 λεπτά την ημέρα μέσα στο λεωφορείο. Αυτό από μόνο του δεν απέχει ιδιαίτερα από τα 52 λεπτά που απαιτεί το αυτοκίνητο.
Συν 24 λεπτά περπάτημα
Όμως η πραγματική διαφορά αρχίζει να δημιουργείται πριν ακόμη επιβιβαστεί ο επιβάτης στο λεωφορείο και αφού κατέβει από αυτό. Για να πάω στη στάση λεωφορείου θα χρειαστώ περίπου 5 λεπτά περπάτημα και άλλα 7 λεπτά από την πλατεία Σολωμού μέχρι τον χώρο εργασίας μου. Στην επιστροφή απαιτούνται ξανά 7 λεπτά μέχρι τη στάση και 5 λεπτά από την τελική στάση μέχρι το σπίτι. Συνολικά, δηλαδή, η μετακίνηση με λεωφορείο απαιτεί επιπλέον 24 λεπτά περπατήματος κάθε ημέρα.
Έτσι, χωρίς να υπολογιστεί ούτε ένα λεπτό αναμονής στη στάση, ο συνολικός χρόνος της καθημερινής μετακίνησης με λεωφορείο φτάνει περίπου τα 79 λεπτά, έναντι 52 λεπτών με το αυτοκίνητο. Η ελάχιστη διαφορά είναι επομένως περίπου 27 λεπτά κάθε εργάσιμη ημέρα.
Σε έναν μήνα 22 εργάσιμων ημερών, αυτό μεταφράζεται σε σχεδόν 10 ώρες επιπλέον χρόνο μετακίνησης με το λεωφορείο. Και πρόκειται ουσιαστικά για το καλύτερο δυνατό σενάριο, αφού ο υπολογισμός θεωρεί ότι ο επιβάτης φτάνει στη στάση και το λεωφορείο έρχεται αμέσως.
Αναμονή στη στάση
Αν προστεθεί και η αναμονή, η εικόνα αλλάζει ακόμη περισσότερο. Τα λεωφορεία στην Κύπρο δεν περνούν κάθε 7 – 10 λεπτά που είναι ένα ανεκτό χρονικό περιθώριο και σύμφωνα με την έρευνά μας αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα των δημοσίων μεταφορών σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις του νότου, όπως η Αθήνα, η Βαλέτα, η Μαδρίτη και η Ρώμη. Στην Κύπρο ο χρόνος αναμονής αν πας τυχαία στάση, κυμαίνεται από 15 έως 30 λεπτά.
Εδώ ευτυχώς κάποιοι προνόησαν και έτσι δεν χρειάζεται να πας στη στάση και να περιμένεις. Μέσω της τηλεματικής και της εφαρμογής Motion, ο επιβάτης μπορεί να ενημερώνεται για το πότε αναμένεται να περάσει το λεωφορείο από συγκεκριμένη στάση. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι απαραίτητο να φτάσει πολύ νωρίτερα εκεί και να περιμένει, αλλά μπορεί να προγραμματιστεί καλύτερα. Πρόκειται για μια σημαντική βελτίωση στην καθημερινή εμπειρία του επιβάτη που κάνει τη χρήση του λεωφορείου πιο προβλέψιμη.
Ανταγωνιστικά λεωφορεία
Τα πιο πάνω δεδομένα ισχύουν για τη δική μου περίπτωση και δεν σημαίνει ότι το αυτοκίνητο είναι πάντοτε οικονομικότερο ή ότι το λεωφορείο δεν μπορεί να αποτελεί καλύτερη επιλογή για συγκεκριμένες διαδρομές και επιβάτες. Δείχνει, όμως, πόσο δύσκολο είναι να αλλάξουν οι καθημερινές συνήθειες μετακίνησης ακόμη και με τη σημαντική αύξηση της τιμής των καυσίμων.
Για να γίνει η δημόσια συγκοινωνία πραγματικά ανταγωνιστική, πρέπει να μπορεί να ανταγωνιστεί το αυτοκίνητο όχι μόνο στην τιμή, αλλά και στη συχνότητα, την αξιοπιστία, την πρόσβαση στις στάσεις και, κυρίως, στον συνολικό χρόνο μετακίνησης. Κάτι που δυστυχώς δεν κατέστη δυνατό με τις αλλαγές που επήλθαν το 2010 και το 2020 στις δεκαετείς συμβάσεις των εταιρειών λεωφορείων με το κράτος.
Εξάρτηση από το ΙΧ
Δεκαέξι χρόνια μετά την πρώτη «μεταρρύθμιση» στα μέσα μαζικής μεταφοράς, τα στοιχεία δείχνουν πόσο ισχυρή παραμένει η εξάρτηση της Κύπρου από το ΙΧ. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 αντιστοιχούσαν 661 επιβατικά αυτοκίνητα ανά 1.000 κατοίκους στη χώρα μας, έναντι 578 κατά μέσο όρο στην ΕΕ.
Την ίδια χρονιά, το 85% των κατοίκων της Κύπρου ηλικίας 16 ετών και άνω δεν χρησιμοποίησε καθόλου δημόσια συγκοινωνία, έναντι 68% στην Ιταλία, 61,3% στην Ελλάδα και 50,6% στην ΕΕ. Η καθημερινή χρήση δημόσιων συγκοινωνιών στην Κύπρο περιορίστηκε στο 4,5%, έναντι 10,7% στην ΕΕ. Ο στόχος του 10% μέχρι το 2030 φαντάζει άπιαστος.
Διπλάσιο κόμιστρο στην Κύπρο
Στις παραμέτρους που εξετάζουμε είναι και το κόστος του λεωφορείου. Με το νέο σύστημα κομίστρων, το απλό αστικό εισιτήριο κοστίζει €2 με κάρτα, ενώ η κάρτα 30 ημερών €66,90. Η σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι ενδεικτική καθώς η αντίστοιχη μηνιαία κάρτα κοστίζει €27 στην Αθήνα, €35 στη Ρώμη και περίπου €32,70 στη Μαδρίτη, ενώ στη Μάλτα οι κανονικές διαδρομές είναι δωρεάν για όσους δικαιούνται και διαθέτουν προσωποποιημένη κάρτα.
Βέβαια, όσο αυξάνεται η απόσταση που διανύει καθημερινά ένας οδηγός και όσο το αυτοκίνητό του δεν είναι και τόσο οικονομικό, τόσο περισσότερο το οικονομικό όφελος μετακινείται υπέρ της δημόσιας συγκοινωνίας.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο εάν το λεωφορείο είναι φθηνότερο από το αυτοκίνητο. Είναι και τι επίπεδο δημόσιας συγκοινωνίας προσφέρεται στον πολίτη, ώστε να έχει πραγματικό κίνητρο να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο μετακινείται, ώστε να δοθούν λύσεις στο κυκλοφοριακό πρόβλημα που αμβλύνεται κάθε χρόνο στην Κύπρο, με τον χρόνο που ένα όχημα πήζει στην κίνηση να αυξάνεται, όπως και το κόστος για το κάθε νοικοκυριό και την οικονομία.
Αυξήσεις φωτιά από 2028
Είναι σημαντικό εδώ να επισημάνουμε ότι η μετακίνηση των Κυπρίων στα μέσα μαζικής μεταφοράς καθίσταται επιτακτική και για άλλον ένα λόγο. Τα καύσιμα κίνησης θα ακριβύνουν ακόμη περισσότερο. Την 1η Ιανουαρίου του 2028 ξεκινά το νέο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα με ένταξη και των οδικών μεταφορών και δεδομένου ότι οι μεταφορές ευθύνονται για το 55% των εκπομπών στη χώρα μας αφού το 83,5% της εγχώριας επιβατικής μετακίνησης γίνεται με ΙΧ, αν δεν μετακινηθούμε σε εναλλακτικά μέσα μετακίνησης θα κληθούμε να πληρώνουμε ακόμη περισσότερα.
Το στοίχημα του 2031
Το ίδιο το Υπουργείο Μεταφορών, με παλαιότερη παρέμβασή του στον «Π», αναγνωρίζει ότι, παρά τις βελτιώσεις των τελευταίων ετών, εξακολουθούν να υπάρχουν αδυναμίες που αφορούν την κάλυψη του δικτύου, τη συχνότητα των δρομολογίων, τις καθυστερήσεις και την αξιοπιστία, παράγοντες που περιορίζουν την ελκυστικότητα των δημόσιων μεταφορών και ενισχύουν την εξάρτηση από το ιδιωτικό αυτοκίνητο.
Με την επόμενη περίοδο να αρχίζει από το 2031, η συζήτηση για τις νέες συμβάσεις παραχώρησης που ξεκινά τέλη του 2026 σύμφωνα με το Υπουργείο Μεταφορών, αρχικά με τη συγγραφή των νέων όρων και στη συνέχεια με την προκήρυξη ανοικτού διαγωνισμού, δεν μπορεί να περιοριστεί απλώς στην αντικατάσταση των υφιστάμενων συμβάσεων.
Το ζητούμενο είναι εάν το επόμενο μοντέλο δημόσιων μεταφορών θα καταφέρει να προσφέρει συχνότερα δρομολόγια, καλύτερη κάλυψη, μεγαλύτερη αξιοπιστία και κυρίως ανταγωνιστικό χρόνο μετακίνησης. Διότι όπως προείπαμε, η αύξηση της τιμής της βενζίνης μπορεί να κάνει το αυτοκίνητο ακριβότερο, δεν κάνει όμως αυτομάτως το λεωφορείο ελκυστικότερο.
Αν θέλουμε πραγματικά περισσότεροι Κύπριοι να αφήσουν το αυτοκίνητο στο σπίτι, το στοίχημα για την επόμενη δεκαετία είναι να γίνει η δημόσια συγκοινωνία τόσο καλή, αξιόπιστη και πρακτική, ώστε το λεωφορείο να αποτελεί πραγματική επιλογή και όχι λύση ανάγκης. Το Υπουργείο Μεταφορών αυτό το αναγνωρίζει: Στόχος, όπως αναφέρει, είναι να αξιοποιηθεί η εμπειρία που έχει συσσωρευτεί και να επικαιροποιηθούν και να βελτιωθούν οι όροι των νέων συμβάσεων. Το ζητούμενο είναι να το πετύχει κιόλας.
