Καθώς ο πρέσβης του Ισραήλ, Ορέν Ανόλικ, ολοκληρώνει την πενταετή θητεία του στην Κύπρο, συνομιλήσαμε μαζί του με αφορμή την ψηφιακή έκδοση του βιβλίου «Όταν η Αφροδίτη συνάντησε τον Βασιλιά Δαβίδ», που είχε εκδοθεί από την πρεσβεία του Ισραήλ στην Κύπρο πέρυσι, και παρουσιάστηκε την περασμένη Πέμπτη στη Λευκωσία. Το βιβλίο συγκεντρώνει λιγότερο γνωστές ιστορίες, πρόσωπα και στιγμές που συνδέουν τους δύο λαούς μέσα στους αιώνες, από προσκυνητές και εμπόρους, μέχρι καλλιτέχνες, επιχειρηματίες και κοινότητες, αλλά και μέσα από κοινές παραδόσεις στη διατροφή, το κρασί και τον πολιτισμό. Το βιβλίο αφήνει σε δεύτερο πλάνο την επίσημη διπλωματική ιστορία και εστιάζει στους ανθρώπους και στις ιστορίες που, μέσα στους αιώνες, έφεραν τους δύο λαούς πιο κοντά. Η ψηφιακή έκδοση, όπως και το βιβλίο, είναι διαθέσιμα δωρεάν στα ελληνικά και τα αγγλικά. Στη συνέντευξή μας, ο πρέσβης Ανόλικ μιλά για τις ιστορίες πίσω από το βιβλίο, τους ανθρώπους και τις εμπειρίες που θα πάρει μαζί του φεύγοντας από την Κύπρο, καθώς και για το μέλλον των σχέσεων Κύπρου και Ισραήλ.
Πίσω από τον παιχνιδιάρικο τίτλο
«Όταν η Αφροδίτη συνάντησε τον Βασιλιά Δαβίδ». Ένας ιδιαίτερα παραστατικός τίτλος. Τι σας ενέπνευσε να αφηγηθείτε την ιστορία των σχέσεων Κύπρου και Ισραήλ μέσα από αυτές τις δύο μορφές;
Ο τίτλος είναι σκόπιμα παιχνιδιάρικος. Φυσικά, η Αφροδίτη δεν συνάντησε ποτέ πραγματικά τον Βασιλιά Δαβίδ. Ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους και μυθολογίες. Όμως, σκεφτήκαμε ότι αυτή η φανταστική συνάντηση ήταν ένας απρόσμενος τρόπος να φέρουμε την Κύπρο και το Ισραήλ κοντά. Πίσω από τον τίτλο υπάρχει μια πολύ πραγματική ιστορία. Καθώς ερευνούσαμε για το βιβλίο, ανακαλύψαμε τόσες πολλές συνδέσεις ανάμεσα στους δύο λαούς. Μέσα από τα ταξίδια, το εμπόριο, τον πολιτισμό, τη θρησκεία, το φαγητό και, πάνω απ’ όλα, τις ανθρώπινες σχέσεις. Θέλαμε να συγκεντρώσουμε κάποιες από αυτές τις λιγότερο γνωστές ιστορίες και να δείξουμε ότι η σύνδεση μεταξύ των ανθρώπων της Κύπρου και του Ισραήλ ξεκινά πολύ πριν από τη σύγχρονη διπλωματική μας σχέση.
Ποια ιστορία σάς εξέπληξε περισσότερο;
Καταρχήν το πόσες συνδέσεις υπάρχουν και πόσες από αυτές έχουν σχεδόν ξεχαστεί. Μια ιστορία, ωστόσο, που μου έμεινε ήταν εκείνη της Ίτα Πέρσιτς, μιας Εβραίας επιχειρηματία στην Αμμόχωστο, η οποία δραστηριοποιούνταν στο εμπόριο εσπεριδοειδών. Ήταν μια αξιοθαύμαστα ανεξάρτητη γυναίκα για την εποχή της. Οδηγούσε αυτοκίνητο και φορούσε παντελόνια, σε μια εποχή που αυτά ήταν ακόμη ασυνήθιστα για τις γυναίκες στην Κύπρο. Η ιστορία της αναδεικνύει ότι η σχέση των δύο χωρών χτίστηκε από πραγματικούς ανθρώπους.
Μια φυσική οικειότητα
Αν αφήσουμε στην άκρη κυβερνήσεις και επίσημη διπλωματία, ποιοι είναι οι ισχυρότεροι δεσμοί μεταξύ Κυπρίων και Ισραηλινών;
Νομίζω ότι υπάρχει μια φυσική οικειότητα ανάμεσά τους. Είμαστε και οι δύο μεσογειακές κοινωνίες, με ισχυρούς δεσμούς με την οικογένεια, την κοινότητα, το φαγητό και τη φιλοξενία. Πέρα όμως από αυτές τις ομοιότητες, πιστεύω ότι ο ισχυρότερος δεσμός δημιουργείται όταν οι άνθρωποι συναντιούνται πραγματικά. Μέσα από τον πολιτισμό, την εκπαίδευση, τον αθλητισμό ή ακόμη και μέσα από ένα κοινό γεύμα, Κύπριοι και Ισραηλινοί συχνά ανακαλύπτουν ότι καταλαβαίνουν ο ένας τον άλλον με φυσικό τρόπο. Και όταν συμβαίνει αυτό, η σχέση γίνεται κάτι βαθύτερο από τη διπλωματία. Γίνεται μια πραγματική ανθρώπινη σύνδεση.
Έχετε γνωρίσει πάρα πολλούς Κυπρίους στη διάρκεια της θητείας σας. Υπάρχει κάτι στον χαρακτήρα τους που θα θυμάστε ιδιαίτερα;
Η ζεστασιά, σίγουρα, αλλά και η γενναιοδωρία και η αμεσότητα των Κυπρίων. Οι άνθρωποι εδώ είναι γενναιόδωροι με τον χρόνο τους, τη φιλοξενία τους και τις συμβουλές τους και συνήθως σου λένε αυτό που πραγματικά σκέφτονται, κάτι που εκτιμώ.
Όλα όσα μας συνδέουν
Κοιτάζοντας τις σχέσεις Κύπρου και Ισραήλ σήμερα, ποια στοιχεία αυτής της κοινής ιστορίας πιστεύετε ότι παραμένουν ακόμη υποτιμημένα;
Αυτό που εξακολουθεί να μην αναδεικνύεται αρκετά είναι η ανθρώπινη πλευρά της κοινής μας ιστορίας, οι ζωές, οι συναντήσεις και οι σχέσεις ανθρώπων που υπήρχαν πολύ πριν από τη σημερινή στενή σχέση των δύο χωρών. Υπήρχαν Κύπριοι προσκυνητές που ταξίδευαν στους Αγίους Τόπους, εβραϊκές οικογένειες που ζούσαν και εργάζονταν στην Αμμόχωστο, Κύπριοι που έφτιαξαν τη ζωή τους στο Ισραήλ και Εβραίοι πρόσφυγες που πέρασαν από την Αμμόχωστο το 1948. Υπήρχαν, επίσης, δεσμοί μέσα από το εμπόριο, τη γεωργία, το φαγητό, την υγεία και τον πολιτισμό. Αυτές οι προσωπικές ιστορίες μπορεί να φαίνονται μικρές η καθεμία ξεχωριστά, αλλά όλες μαζί μάς λένε πολλά για τον τρόπο με τον οποίο οι δύο λαοί συναντήθηκαν και επηρέασαν ο ένας τον άλλον με την πάροδο του χρόνου.
Στο επίκεντρο η κοινωνία
Αναλάβατε σε μια περίοδο σημαντικών εξελίξεων στην περιοχή. Κοιτάζοντας πίσω, πού αισθάνεστε ότι μπορέσατε να κάνετε μια ουσιαστική διαφορά ως πρέσβης και τι θα θέλατε να είχατε καταφέρει αλλά δεν προλάβατε;
Ένας από τους τομείς στους οποίους κάναμε ουσιαστική διαφορά ήταν η διεύρυνση της σχέσης πέρα από την παραδοσιακή διπλωματία. Κατά τη διάρκεια αυτών των πέντε χρόνων, δημιουργήσαμε ευκαιρίες για περισσότερη επαφή και συνεργασία μεταξύ Ισραηλινών και Κυπρίων, μέσα από την εκπαίδευση, τον πολιτισμό, τον αθλητισμό, την υγεία και την καινοτομία. Κάποιες από τις πρωτοβουλίες για τις οποίες αισθάνομαι μεγαλύτερη υπερηφάνεια είναι εκείνες που έφεραν κοντά ανθρώπους οι οποίοι διαφορετικά ίσως να μην είχαν ποτέ την ευκαιρία να γνωριστούν. Ταυτόχρονα, υπάρχουν έργα που θα ήθελα να είχαμε αναπτύξει περισσότερο, ιδιαίτερα στους τομείς της εκπαίδευσης και του πολιτισμού, ορισμένα από τα οποία καθυστέρησαν λόγω της 7ης Οκτωβρίου και των όσων ακολούθησαν. Για μένα, διπλωματία σημαίνει επίσης να χτίζεις κάτι που θα συνεχίσει να υπάρχει και μετά την αποχώρησή σου. Πιστεύω ότι οι σχέσεις και οι πρωτοβουλίες που δημιουργήσαμε θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται.
«Αμάλθεια» και Goalball
Υπάρχει κάποια πρωτοβουλία, κάποια συνάντηση που θεωρείτε ότι άφησε ένα διαρκές αποτύπωμα και για το οποίο αισθάνεστε προσωπικά περήφανος;
Είναι δύσκολο να επιλέξω μόνο ένα. Αν κοιτάξω τη σχέση στο σύνολό της, μια στιγμή που ξεχωρίζει για μένα είναι η συνεργασία Κύπρου και Ισραήλ γύρω από τον θαλάσσιο ανθρωπιστικό διάδρομο προς τη Γάζα, «Αμάλθεια». Σε μια πολύ δύσκολη και ευαίσθητη συγκυρία, οι δύο χώρες κατάφεραν να συνεργαστούν σε μια ανθρωπιστική πρωτοβουλία με πραγματική σημασία. Για μένα, αυτό έδειξε ότι η εμπιστοσύνη που έχει χτιστεί μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ μπορεί να μετατραπεί σε πρακτική συνεργασία όταν αυτή είναι περισσότερο αναγκαία. Σε πιο προσωπικό επίπεδο, η δουλειά μας με την Κυπριακή Εθνική Ομάδα Goalball και τη Σχολή Τυφλών Άγιος Βαρνάβας είναι, επίσης, κάτι που θα μείνει μαζί μου. Είχα την ευκαιρία να παίξω κι εγώ goalball, φορώντας τη μάσκα που καλύπτει την όραση, και αυτή η εμπειρία μου έδωσε μια εντελώς διαφορετική εκτίμηση για το άθλημα και την αποφασιστικότητα των αθλητών με οπτική αναπηρία.
Υπήρξε κάποια στιγμή που σκεφτήκατε «αυτό είναι που πραγματικά σημαίνει διπλωματία»;
Πολλές. Αλλά μία που ξεχωρίζει ήταν οι ημέρες και οι εβδομάδες μετά την 7η Οκτωβρίου. Είδα πόσο γρήγορα οι προσωπικές σχέσεις που είχαν χτιστεί όλα αυτά τα χρόνια μετατράπηκαν σε πραγματική στήριξη. Όχι μόνο σε πολιτικό επίπεδο, αλλά και από ανθρώπους από ολόκληρη την κυπριακή κοινωνία. Μου θύμισε ότι διπλωματία δεν είναι μόνο όσα συμβαίνουν στις συναντήσεις μεταξύ κυβερνήσεων. Είναι, επίσης, το να χτίζεις εμπιστοσύνη και φιλίες με την πάροδο του χρόνου, ώστε όταν έρθουν δύσκολες στιγμές, να γνωρίζεις ποιοι θα σταθούν δίπλα σου.
Τι θα θέλατε να φέρει το επόμενο κεφάλαιο των σχέσεων Κύπρου και Ισραήλ;
Να δω τη σχέση να συνεχίζει να εμβαθύνει και να διευρύνεται. Ήδη υπάρχει ισχυρή συνεργασία σε τομείς όπως η ενέργεια, ο τουρισμός, η εκπαίδευση, η καινοτομία και η ασφάλεια. Θα ήθελα να δούμε ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στην ανθρώπινη πλευρά της σχέσης, στους νέους, τον πολιτισμό, την εκπαίδευση, την ακαδημαϊκή συνεργασία, και την επιχειρηματικότητα. Οι ισχυρότερες σχέσεις είναι εκείνες που συνεχίζουν να αναπτύσσονται ακόμη και όταν δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο πολιτικό ζήτημα που τις οδηγεί. Ελπίζω ότι η Κύπρος και το Ισραήλ θα συνεχίσουν να χτίζουν μια σχέση που δεν ανήκει μόνο στις κυβερνήσεις, αλλά και στους ίδιους τους λαούς.
Το Όταν η Αφροδίτη συνάντησε τον Βασιλιά Δαβίδ, σε κείμενα του ιστορικού και ερευνητή Ανδρέα Κοκκινόφτα και έκδοση Αρμίδα, είναι διαθέσιμο εδώ: https://payhip.com/b/EhQq3
