Η εβδομάδα σημαδεύτηκε από την επάνοδο της έντασης στο Στενό του Ορμούζ, όπου η διαμάχη για τα διόδια και τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας μετέτρεψε την εύθραυστη εκεχειρία της 17ης Ιουνίου σε πεδίο σκληρού παζαριού. Νέα ανταλλαγή πληγμάτων και αντικρουόμενες δηλώσεις οδήγησαν τις τεχνικές συνομιλίες στη Ντόχα, με αβέβαιη έκβαση. Στο εσωτερικό του Ισραήλ, το Μνημόνιο ΗΠΑ–Ιράν πυροδότησε συζήτηση για «προδοσία» και για το πού πραγματικά συγκλίνουν τα αμερικανικά με τα ισραηλινά συμφέροντα, ενώ το τριμερές πλαίσιο για τον Λίβανο εκτιμάται ότι γέρνει υπέρ του Ισραήλ. Η Ασία μετρά το ενεργειακό κόστος και παρακολουθεί την επανατοποθέτηση της Κίνας, που ετοιμάζεται να στηρίξει την ανασυγκρότηση της Τεχεράνης. Παράλληλα, το βλέμμα στρέφεται στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα (7–8 Ιουλίου): η χρηματοδότηση της Ουκρανίας, ο επιμερισμός των βαρών και η μετάβαση «από τις υποσχέσεις στην υλοποίηση» προμηνύουν νέες εντάσεις.
Ο δυτικός Τύπος
Ο Μουχανάντ Σελούμ, σε άρθρο γνώμης με τίτλο «Τέσσερις τρόποι για να αντιστρέψει ο Κόλπος τα διόδια του Ιράν στον Ορμούζ» που δημοσιεύθηκε στο Newsweek στις 29 Ιουνίου, υποστηρίζει ότι ο έλεγχος του Στενού του Ορμούζ έχει μετατραπεί στο «επιχειρηματικό σχέδιο» της Τεχεράνης μετά τον πόλεμο. Ο αρθρογράφος, επίκουρος καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Doha Institute, σημειώνει ότι, αν και το Ιράν έχασε τον πόλεμο, κερδίζει πλέον το δικαίωμα να τιμολογεί τη διέλευση του πλούτου του Κόλπου προς τη θάλασσα. Το Μνημόνιο του Ιουνίου, εκτιμά, δεν έλυσε το ζήτημα αλλά το ανέβαλε: το Ιράν απλώς ανέστειλε τα διόδια για 60 ημέρες, χωρίς να τα καταργήσει, και απέρριψε τον εναλλακτικό διάδρομο που δημιούργησε το Ομάν με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO). Καλεί τα κράτη του Κόλπου να αναλάβουν δράση: να μειώσουν την εξάρτησή τους από το στενό μέσω αγωγών, στρατηγικών αποθεμάτων και του σιδηροδρόμου του GCC και να απαιτήσουν θέση συνυπογράφοντα σε κάθε μελλοντική ρύθμιση για τον Ορμούζ. Η διπλωματία, καταλήγει, «είναι πλέον ο πόλεμος με άλλα μέσα» και η παθητικότητα ισοδυναμεί με σταδιακή συνθηκολόγηση.
Ο Ντιμίταρ Μπέτσεφ, σε ανάλυση με τίτλο «Μπορεί το ΝΑΤΟ να βγάλει εις πέρας μια ανιαρή Σύνοδο;» που δημοσιεύθηκε στο Foreign Policy στις 29 Ιουνίου, εκτιμά ότι, στη σκιά της Συνόδου της Άγκυρας (7–8 Ιουλίου), έχει διαμορφωθεί μια εύθραυστη «ισορροπία»: οι Ευρωπαίοι ηγέτες έμαθαν να διαχειρίζονται τον Ντόναλντ Τραμπ και η ατλαντική συμμαχία έχει εκπέσει σε «εταιρική σχέση εκ περιστάσεως», που ωστόσο παραμένει συμμαχία. Κατά τον αρθρογράφο, διευθυντή του προγράμματος Dahrendorf στην Οξφόρδη, μεγάλο μέρος αυτής της συνοχής οφείλεται στην Ουκρανία: η αρχική προσπάθεια του Τραμπ για ταχεία συμφωνία με τον Πούτιν ναυάγησε, καθώς η Μόσχα χρησιμοποιεί τις διαπραγματεύσεις ως πρόσχημα για τους μέγιστους στόχους της και ο Ζελένσκι αρνείται να παραχωρήσει το υπόλοιπο του Ντονέτσκ. Ο Μπέτσεφ προβλέπει ότι ο Ερντογάν θα αξιοποιήσει τη φιλία του με τον Τραμπ για να εξασφαλίσει ομαλή διεξαγωγή, αλλά και να αποσπάσει ανταλλάγματα, όπως η πώληση αμερικανικών κινητήρων αξίας 700 εκατ. δολαρίων. Ειρωνικά, καταλήγει, οι Ευρωπαίοι εύχονται μια «ανιαρή» Σύνοδο, εξαρτώμενοι γι’ αυτό από τον ίδιο τον Ερντογάν.
Σε ρεπορτάζ με τίτλο «Τραμπ και Ιρανοί αξιωματούχοι δίνουν αντικρουόμενα μηνύματα για τα επόμενα βήματα μετά από ημέρες εχθροπραξιών» (ημερομηνία πρόσβασης: 30 Ιουνίου), το TIME καταγράφει τη σύγχυση γύρω από τις συνομιλίες της Ντόχα. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, μία εβδομάδα μετά το Μνημόνιο της 17ης Ιουνίου οι δύο πλευρές αντάλλαξαν πλήγματα στην περιοχή του Στενού του Ορμούζ, λόγω αντικρουόμενων ερμηνειών του κειμένου. Έπειτα από ιρανικό χτύπημα σε εμπορικό πλοίο με σημαία Σιγκαπούρης, η Τεχεράνη όρισε ότι πλοία εκτός των καθορισμένων διαδρόμων δεν θα έχουν εγγυημένη ασφαλή διέλευση. Ακολούθησαν αμερικανικά πλήγματα και ιρανικές επιθέσεις σε βάσεις στο Κουβέιτ και το Μπαχρέιν, ενώ ο Τραμπ απείλησε να «ολοκληρώσει στρατιωτικά» τη δουλειά. Το TIME σημειώνει ότι ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ Εσμαΐλ Μπαγαΐ επιβεβαίωσε μεν τη μετάβαση στη Ντόχα, αλλά για την υλοποίηση του Μνημονίου και όχι για τελικές διαπραγματεύσεις, ενώ ο αναπληρωτής ΥΠΕΞ Καζέμ Γκαριμπαμπαντί διέψευσε προγραμματισμένες τεχνικές συνομιλίες. Η Τεχεράνη επέμεινε ότι θα αποναρκοθετήσει «μόνη» το στενό, προειδοποιώντας το Παρίσι να μην «περιπλέκει» την κατάσταση.
Σύμφωνα με το άρθρο γνώμης του Χοσέ Αντρές Ρόχο, με τίτλο «Οι Κουβανοί επαναστάτες», που δημοσιεύθηκε στην El País (ημερομηνία πρόσβασης: 2 Ιουλίου), η κουβανική ηγεσία επιχειρεί να παρουσιάσει ένα εκτεταμένο πρόγραμμα οικονομικών μεταρρυθμίσεων ως μέσο διάσωσης και όχι εγκατάλειψης του σοσιαλισμού. Ο αρθρογράφος ασκεί κριτική στις δηλώσεις του Προέδρου Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ, ο οποίος υποστηρίζει ότι οι 176 νέες μεταρρυθμίσεις –μεταξύ άλλων η διεύρυνση της αγοράς, η δημιουργία ιδιωτικών τραπεζών, η συμμετοχή ιδιωτών σε κρατικές επιχειρήσεις, η υποτίμηση του νομίσματος και η κατάργηση των καθολικών επιδοτήσεων– αποτελούν αναγκαίες προσαρμογές για τη διατήρηση του σοσιαλιστικού μοντέλου. Ο Ρόχο αμφισβητεί τη συνέπεια αυτής της ρητορικής, υποστηρίζοντας ότι η κουβανική εξουσία επικαλείται διαχρονικά έναν «αυθεντικό» σοσιαλισμό, ενώ ταυτόχρονα καταπνίγει κάθε διαφορετική φωνή. Για να στηρίξει το επιχείρημά του, ανατρέχει στις υποθέσεις των συγγραφέων Γκιγιέρμο Καμπρέρα Ινφάντε και Χεμπέρτο Παδίγια, οι οποίοι βρέθηκαν στο στόχαστρο του καθεστώτος επειδή άσκησαν κριτική ή εξέφρασαν ανεξάρτητες απόψεις. Καταλήγει ότι οι σημερινές οικονομικές αλλαγές παρουσιάζονται ως συνέχεια της επανάστασης και όχι ως υποχώρηση απέναντι στις πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών ή του Ντόναλντ Τραμπ, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ερώτημα για το πώς θα εξελιχθεί η σχέση Ουάσιγκτον–Αβάνας.
Ο Τύπος της Μέσης Ανατολής
Η ιστοσελίδα The New Arab, σε ανάλυση με τίτλο «Το πλαίσιο για τον Λίβανο γέρνει "συντριπτικά υπέρ του Ισραήλ"» (ημερομηνία πρόσβασης: 30 Ιουνίου), υποστηρίζει ότι η τριμερής συμφωνία-πλαίσιο που υπογράφηκε στην Ουάσιγκτον στις 26 Ιουνίου ευνοεί δυσανάλογα το Ισραήλ και ενδέχεται να οδηγήσει τον Λίβανο σε εμφύλια αναταραχή. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το 14σημείο πλαίσιο απαιτεί από τον Λίβανο τον πλήρη αφοπλισμό της Χεζμπολάχ, μετά τον οποίο το Ισραήλ δηλώνει ότι θα αποσύρει τις δυνάμεις του, οι οποίες εξακολουθούν να κατέχουν περίπου το ένα πέμπτο της χώρας, χωρίς όμως δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ή ρητή υποχρέωση πλήρους αποχώρησης. Ο Λιβανέζος αναλυτής Καρίμ Μπιτάρ εκτιμά ότι το κείμενο «αντικατοπτρίζει τον συσχετισμό δυνάμεων στο πεδίο, που ευνοεί συντριπτικά το Ισραήλ» και προειδοποιεί ότι οι ΗΠΑ δύσκολα θα λειτουργήσουν ως ουδέτερος μεσολαβητής, ευθυγραμμιζόμενες με τις ισραηλινές θέσεις σε κάθε διαφορά ερμηνείας. Το αποτέλεσμα, σημειώνει, είναι ένα ασύμμετρο περιβάλλον, όπου ο Λίβανος διαθέτει ελάχιστα ερείσματα και εγγυήσεις, ενώ το πλαίσιο φαίνεται να θωρακίζει το Ισραήλ από ευθύνες για παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου κατά τον πόλεμο.
Ο Γιάακοβ Κατς, σε άρθρο γνώμης με τίτλο «Το λάθος του Ισραήλ ήταν ότι πίστεψε ότι η πολιτική του Τραμπ για το Ιράν αφορούσε το Ισραήλ», που δημοσιεύθηκε στην The Jerusalem Post (ημερομηνία πρόσβασης: 2 Ιουλίου), υποστηρίζει ότι το αίσθημα «προδοσίας» που κυριαρχεί στο Ισραήλ μετά το Μνημόνιο ΗΠΑ–Ιράν παραβλέπει μια βασική αλήθεια: η Ουάσιγκτον ενεργεί με γνώμονα τα δικά της συμφέροντα. Ο αρθρογράφος σημειώνει ότι, από τη στιγμή που το Ιράν «όπλισε» το Στενό του Ορμούζ, οι προτεραιότητες του Τραμπ μετατοπίστηκαν: όχι πλέον η αλλαγή καθεστώτος ή η αποδυνάμωση του ιρανικού στρατού, αλλά το άνοιγμα του Ορμούζ, η σταθεροποίηση των ενεργειακών αγορών και ο τερματισμός ενός πολέμου που κόστιζε ακριβά. Εκεί, εκτιμά, τα συμφέροντα των δύο συμμάχων απέκλιναν, όμως το Ισραήλ συνέχισε να πιέζει για νέα πλήγματα, ενώ ο Τραμπ αναζητούσε διέξοδο. Κατακρίνει ως «παράλογη» την υπερβολική ρητορική περί προδοσίας στις Yediot Ahronot, Israel Hayom και Channel 14. Αντ' αυτού, καλεί το Ισραήλ να προωθήσει τον διάδρομο IMEC (Ινδία–Μέση Ανατολή–Ευρώπη), ώστε να μειώσει την εξάρτηση από σημεία-στραγγαλισμού, όπως ο Ορμούζ, και να αναδειχθεί σε εμπορικό και ενεργειακό κόμβο, αυξάνοντας την αξία του για τις ΗΠΑ και τα κράτη του Κόλπου.
Ο Τύπος της Ασίας
----------------
Το Outlook India, σε ανάλυση με τίτλο «Μπορεί να αντέξει το πλαίσιο Ισραήλ–Λιβάνου ή θα βαθύνει τις περιφερειακές διαιρέσεις;» (ημερομηνία πρόσβασης: 2 Ιουλίου), εξετάζει τις προοπτικές της συμφωνίας της 26ης Ιουνίου από ασιατική σκοπιά. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το τριμερές πλαίσιο συνδέει τη σταδιακή ισραηλινή αποχώρηση από τον νότιο Λίβανο με τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ, καθιστώντας τον προϋπόθεση για κάθε υποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων. Ο Νετανιάχου δήλωσε ότι το Ισραήλ θα παραμείνει στη «ζώνη ασφαλείας» όσο η Χεζμπολάχ δεν αφοπλίζεται και όσο υφίσταται απειλή, ενώ ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς διέταξε προετοιμασία για «παρατεταμένη παραμονή». Η Χεζμπολάχ απέρριψε τη συμφωνία ως «παράδοση», με τον Ναΐμ Κασέμ να επιμένει ότι «το Ισραήλ πρέπει να φύγει άνευ όρων». Το άρθρο εντάσσει τη συμφωνία στο ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο, προειδοποιώντας ότι ενδεχόμενη νέα σύγκρουση Ισραήλ–Χεζμπολάχ θα μπορούσε να αποδυναμώσει την εύθραυστη κατανόηση ΗΠΑ–Ιράν. Καταγράφει επίσης την κριτική του Τραμπ προς το Ισραήλ στη G7 («δεν χρειάζεται να γκρεμίζετε ένα κτίριο κάθε φορά που μπαίνει σ' αυτό κάποιος της Χεζμπολάχ») και τη συμπόνια του Ρούμπιο για τα δεινά του λιβανικού λαού.
Η Nikkei Asia, σε ρεπορτάζ με τίτλο «Η Κίνα σχεδιάζει μεταπολεμική βοήθεια στο Ιράν, με το βλέμμα στον ενεργειακό εφοδιασμό» (ημερομηνία πρόσβασης: 1 Ιουλίου), περιγράφει πώς το Πεκίνο ετοιμάζεται να στηρίξει την ανασυγκρότηση του Ιράν μετά το Μνημόνιο, επιδιώκοντας οικονομικά και διπλωματικά οφέλη χωρίς να δυσαρεστήσει ούτε την Ουάσιγκτον ούτε τα κράτη του Κόλπου. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Κίνα —ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου— αντιμετωπίζει τον Ορμούζ ως ζωτικό ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας, καθώς μεγάλο μέρος των θαλάσσιων εισαγωγών αργού της διέρχεται από το στενό. Το άρθρο σημειώνει ότι το Πεκίνο βαδίζει σε μια λεπτή διπλωματική ισορροπία: επιδιώκει να εδραιώσει την επιρροή του στην Τεχεράνη και, ταυτόχρονα, να διατηρήσει τις προσοδοφόρες σχέσεις του με τις αραβικές μοναρχίες του Κόλπου, αποφεύγοντας οποιαδήποτε ευθεία ρήξη με την Ουάσιγκτον.
Ο Τύπος της Ρωσίας και Ουκρανίας
Ο Νικολάι Σούχοφ, σε ανάλυση γνώμης με τίτλο «Ο κόμπος του Ορμούζ», που δημοσιεύθηκε στην Izvestia (ημερομηνία πρόσβασης: 2 Ιουλίου), εκτιμά ότι η νέα κλιμάκωση ΗΠΑ–Ιράν αποτελεί δοκιμασία της προσωρινής συμφωνίας, η οποία υποτίθεται ότι θα σταματούσε τη στρατιωτική φάση και θα έδινε δύο μήνες για διαπραγματεύσεις. Τυπικά, σημειώνει ο πολιτικός επιστήμονας, η διπλωματική διαδικασία δεν έχει κλείσει. Στην πράξη, όμως, εξελίσσεται υπό το βάρος πληγμάτων, απειλών, αμοιβαίων κατηγοριών και της διαμάχης για τη σειρά διέλευσης των πλοίων από το στενό. Για την Τεχεράνη, ο Ορμούζ παραμένει βασικός μοχλός: επιδιώκει να αποδείξει ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί από τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας στον Κόλπο, απαιτώντας η διέλευση, το καθεστώς αποκλιμάκωσης και το πυρηνικό ζήτημα να συνυπολογίζουν τα συμφέροντά της. Το Ιράν, σημειώνει, δείχνει ότι αμερικανικές βάσεις, λιμάνια και υποδομές επικοινωνιών στην περιοχή παραμένουν σε ζώνη κινδύνου. Κάθε πλευρά ανεβάζει το κόστος για την άλλη, διατηρώντας ανοικτό το ενδεχόμενο επιστροφής στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ιδιαίτερα ευαίσθητη κρίνει την εμπλοκή του Κουβέιτ και του Μπαχρέιν, η οποία μετατρέπει τη διμερή κρίση ΗΠΑ–Ιράν σε πρόβλημα ολόκληρου του συστήματος ασφαλείας των αραβικών μοναρχιών του Κόλπου. Πιθανότερο σενάριο, καταλήγει, παραμένει το παρατεταμένο σκληρό παζάρι.
Ο Ντεμιάν Σέβκο, σε ανάλυση με τίτλο «Η σύνοδος κορυφής της Άγκυρας εξελίσσεται σε δοκιμασία επιβίωσης για το ΝΑΤΟ», που δημοσιεύθηκε στην The New Voice of Ukraine (NV) στις 29 Ιουνίου, υποστηρίζει ότι η Σύνοδος της Άγκυρας (7–8 Ιουλίου) δεν πρόκειται να φέρει μεγάλη στρατηγική «επανεκκίνηση» — και ότι αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο. Ο αρθρογράφος, υπεύθυνος διεθνών θεμάτων του NV, εκτιμά ότι οι σύμμαχοι έχουν ήδη λάβει τις κρίσιμες πολιτικές αποφάσεις (στόχος δαπανών 5%, στόχοι δυνατοτήτων, περιφερειακά αμυντικά σχέδια). Η Σύνοδος δεν θα κριθεί από ακόμη μία διακήρυξη ενότητας, αλλά από το αν το ΝΑΤΟ μπορεί να μετατρέψει τις δεσμεύσεις σε δυνάμεις, βιομηχανική ικανότητα και ψηφιακή ανθεκτικότητα για την αποτροπή της Ρωσίας. Το ορατό κριτήριο, σημειώνει, είναι η δέσμευση του 5% (3,5% για τον πυρήνα της άμυνας και 1,5% για υποδομές και ανθεκτικότητα), όμως το δυσκολότερο ερώτημα είναι «τι αγοράζει»: αντιαεροπορική άμυνα, αποθέματα πυρομαχικών, κινητικότητα, εφοδιαστική, δίκτυα διοίκησης και ταχεία ενίσχυση της ανατολικής πτέρυγας. Επικαλούμενος τον πρώην Τσέχο υπουργό Εξωτερικών Γιαν Λίπαβσκι, τονίζει ότι οι εθνικές αγορές πρέπει να καλύπτουν τις ανάγκες της Συμμαχίας και όχι απλώς εσωτερικές πολιτικές σκοπιμότητες. Ο Ζελένσκι θα παραστεί ως προσκεκλημένος. «Η υλοποίηση», καταλήγει, «είναι το μόνο νόμισμα που πραγματικά μετρά».
Πηγή: ΚΥΠΕ
