Σημαντικό έργο σε όλα τα επίπεδα και σε ολόκληρο τον δήμο, προσπάθειες για οικονομική και διοικητική εξυγίανση, αλλά και μεγάλα οικονομικά βάρη από το παρελθόν, καταγράφει ο διετής απολογισμός του Δήμου Λευκωσίας, ο οποίος παρουσιάστηκε πρόσφατα. Όπως αποδεικνύεται η συνένωση των τεσσάρων αστικών δήμων (Λευκωσίας, Έγκωμης, Αγλαντζιάς, Αγίου Δομετίου) δεν έφερε μόνο νέες δυνατότητες, ενιαίες υπηρεσίες και διευρυμένη φορολογική βάση, αλλά και ένα βαρύ φορτίο υποχρεώσεων, εκκρεμοτήτων και αναγκών που ζητούν άμεση διαχείριση και αποφάσεις από το κράτος.
Ο λογαριασμός της ενοποίησης
Η εικόνα που αποτυπώνεται, λοιπόν, στον απολογισμό είναι αυτή ενός δήμου που προσπαθεί να λειτουργήσει ως ενιαίος οργανισμός, ενώ ταυτόχρονα καλείται να διαχειριστεί μια κληρονομιά από διαφορετικά οικονομικά δεδομένα, παλαιές υποχρεώσεις, απουσία επαρκών οικονομικών καταστάσεων, ελλιπείς συντηρήσεις, γερασμένο στόλο οχημάτων και εξοπλισμό.
Ο δήμος έχει ήδη ενοποιήσει διαφορετικά επιδόματα και διαφορετικές πολιτικές χρεώσεων που προϋπήρχαν της μεταρρύθμισης. Στο κόστος λειτουργίας του 2025, το μεγαλύτερο βάρος αφορά το μισθολόγιο, το οποίο ανέρχεται στα €24,9 εκατ. Ακολουθούν η συντήρηση οδών, οδικού φωτισμού και φώτων τροχαίας με €3,4 εκατ., η διάθεση αποβλήτων με €3 εκατ., ο ηλεκτροφωτισμός με €2,9 εκατ., η συντήρηση, η λειτουργία και η αγορά οχημάτων και μηχανημάτων με €2,4 εκατ. και η αποπληρωμή ταμείων συντάξεων με €2,1 εκατ.
Ο συνολικός προϋπολογισμός του 2026 προβλέπει έξοδα €73,8 εκατ. και έσοδα €69,7 εκατ. Το έλλειμμα μειώθηκε δραστικά και αφορά σχεδόν αποκλειστικά πληρωμές για συντάξεις που καταβάλλονται από τον τακτικό προϋπολογισμό λόγω του ελλείμματος στο ταμείο συντάξεως. Την ίδια ώρα, η κρατική χορηγία για τα έτη 2025 και 2026 ανέρχεται στα €22,5 εκατ.
Στον απολογισμό γίνεται επίσης αναφορά σε ασυντήρητες και επικίνδυνες δημοτικές υποδομές, όπως και σε απρόβλεπτα υπόλοιπα εμπορικών πιστωτών και οικονομικές υποχρεώσεις. Αυτά τα στοιχεία δείχνουν ότι ο νέος δήμος δεν ξεκίνησε από μια καθαρή γραμμή εκκίνησης, αλλά από ένα περιβάλλον στο οποίο έπρεπε πρώτα να καταγραφούν, να ενοποιηθούν και να ιεραρχηθούν οι ανάγκες που άφησαν πίσω τους οι τέσσερις πρώην δήμοι.
Στάση πληρωμών;
Ο δήμος προέβη μάλιστα σε μελέτη βιωσιμότητας που ετοιμάστηκε από διεθνή συμβουλευτικό οίκο. Η μελέτη η οποία κατατέθηκε στα Υπουργεία Εσωτερικών και Οικονομικών, εισηγείται την καταβολή έκτακτης ρευστότητας ύψους €5 εκατ. για αποφυγή στάσης πληρωμών, χρηματοδότηση από το κράτος σχεδίου εθελούσιας αποχώρησης μέχρι €10 εκατ., αντιμετώπιση ελλειμμάτων στα ταμεία συντάξεων ύψους €50 εκατ. και απελευθέρωση δανεισμού για στόλο και βιώσιμες επενδύσεις καθώς και μόνιμη αύξηση της κρατικής χορηγίας η οποία κρίνεται ως έκδηλα ανεπαρκής.
Η δημοτική αρχή προβάλλει ως βασική εξέλιξη τη μείωση του ελλείμματος κατά 80%, μέσα από εξορθολογισμό εσόδων και εξόδων, περιορισμό μη παραγωγικών δαπανών, τερματισμό χορηγιών, ορθολογική πολιτική εκπτώσεων και χρεώσεων, καθώς και κατάργηση 40 θέσεων.
Αύξηση φορολογουμένων
Παράλληλα, καταγράφεται διεύρυνση της φορολογικής βάσης. Τα οικιστικά υποστατικά μέσα από εντατική καταγραφή αυξήθηκαν από 53.983 σε 58.035, ενώ τα επαγγελματικά υποστατικά από 27.196 σε 28.440. Η αύξηση αυτή παρουσιάζεται ως ένα από τα αποτελέσματα της ενοποίησης, καθώς ο δήμος αποκτά πλέον μεγαλύτερη φορολογική βάση, αλλά και μεγαλύτερη δυνατότητα για την ισότιμη μεταχείριση των δημοτών και των επιχειρήσεων που εντάσσονται στα νέα του όρια.
Ο νέος Δήμος Λευκωσίας καλύπτει έκταση 104 τετραγωνικών χιλιομέτρων, έχει εγγεγραμμένο πληθυσμό 112 χιλιάδων κατοίκων, (απογραφή 2021) 690 εργοδοτούμενους, 570 υποδομές, 1.052 χώρους πρασίνου και 30 χιλιόμετρα γραμμής αντιπαράταξης. Τα στοιχεία αυτά εξηγούν και το μέγεθος των οικονομικών απαιτήσεων, καθώς η Λευκωσία δεν λειτουργεί μόνο ως ένας μεγάλος αστικός δήμος, αλλά και ως πρωτεύουσα με ιδιαίτερες ανάγκες, ιστορικό κέντρο, ακριτικές περιοχές, πανεπιστήμια, εμπορικές ζώνες και σημαντικές υποδομές.
Καθημερινότητα δημοτών
Στον απολογισμό καταγράφεται και η επιτυχής προσπάθεια ενοποίησης της εξυπηρέτησης των πολιτών. Μέσω της πλατφόρμας Novoville, πέντε Γραφείων Εξυπηρέτησης Δημοτών σε όλα τα διαμερίσματα, ενιαίου τηλεφωνικού κέντρου, ιστοσελίδας και αρχείου, υποβλήθηκαν 22.594 αιτήματα, από τα οποία επιλύθηκαν 17.457, ποσοστό 77,27%, ενώ 4.141 βρίσκονται σε εξέλιξη. Η ενιαία εξυπηρέτηση παρουσιάζεται ως ένα από τα πρώτα πρακτικά αποτελέσματα της μεταρρύθμισης, καθώς οι δημότες των τεσσάρων πρώην δήμων καλούνται πλέον να απευθύνονται σε έναν κοινό μηχανισμό που καταχωρίζει και διαχειρίζεται τα αιτήματα με διαφάνεια και ισονομία.
Η σημασία αυτού του μηχανισμού είναι μεγάλη, γιατί αφορά την καθημερινότητα της πόλης, από την καθαριότητα και τα ογκώδη αντικείμενα μέχρι τον φωτισμό, τα πάρκα, τα πεζοδρόμια και τα παράπονα που καταγράφονται στις γειτονιές. Στον τομέα της δημόσιας υγείας και καθαριότητας, ο δήμος καταγράφει απομάκρυνση 4.585 φορτηγών κλαδεμάτων, ογκωδών και άχρηστων αντικειμένων, 465 καθαρισμούς ακατοίκητων υποστατικών, 150 διερευνήσεις ακατάλληλης οίκησης, 883 ελέγχους σε υποστατικά τροφίμων, 361 δειγματοληψίες πόσιμου νερού και 2.199 απομακρύνσεις ακινητοποιημένων οχημάτων.
Δημόσιος χώρος
Στο περιβαλλοντικό σκέλος, ο απολογισμός αναφέρει 22.642 νέες φυτεύσεις, εργασίες σε 1.052 χώρους πρασίνου, 177 πάρκα, από τα οποία 106 διαθέτουν παιδότοπους, βελτίωση του αρδευτικού δικτύου, 80 νέους φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων, 4.599 καθαρισμένα οικόπεδα και μείωση κατά 50% των παραπόνων στην υπηρεσία αποκομιδής και μεταφοράς σκυβάλων.
Πολύ ενδιαφέρουσα και καινοτόμα κρίνεται η υπό ανάπτυξη πλατφόρμα Cyprus Trees στην οποία θα καταγράφουν με GIS και πλήρεις πληροφορίες όλα ανεξαιρέτως τα δέντρα του Δήμου Λευκωσίας. Στην πλατφόρμα θα καταγράφονται πλέον και όλες οι νέες φυτεύσεις καθώς και η αφαίρεση εκπομπών CO2 που επιτυγχάνουν.
Ενεργειακή κοινότητα
Ξεχωριστή θέση έχει η ενεργειακή κοινότητα πολιτών «Λευκοθέα», πρωτοβουλία του Δήμου Λευκωσίας σε συνεργασία με τους Δήμους Λατσιών - Γερίου και Λακατάμιας, η οποία παρουσιάζεται ως η πρώτη κυπριακή ενεργειακή κοινότητα που έλαβε έγκριση από το European Energy Communities Facility. Στην κοινότητα μπορούν να συμμετέχουν πολίτες, επιχειρήσεις, δημόσιοι και ιδιωτικοί οργανισμοί και τοπικές αρχές της επαρχίας Λευκωσίας, με στόχο πρόσβαση σε συλλογικά παραγόμενη ανανεώσιμη ενέργεια και μείωση του ενεργειακού κόστους.
Κέντρο και επενδύσεις
Σημαντικό μέρος του απολογισμού αφορά την αναζωογόνηση του ιστορικού κέντρου και την ενίσχυση της επενδυτικής δραστηριότητας. Στα έργα που παρουσιάζονται περιλαμβάνονται η ανάπλαση των πεζόδρομων Λήδρας και Ονασαγόρου με κόστος €10,5 εκατ., το εσωτερικό περιμετρικό τόξο με €9,7 εκατ., η αναβάθμιση της περιοχής Τρικούπη με €5,4 εκατ., οι φοιτητικές εστίες Αρσινόης και Αριστείδου, ο κήπος Αγίου Αντωνίου και παρεμβάσεις σε χώρους στάθμευσης και δημόσιους χώρους. Ως μεγάλη επιτυχία αξιολογείται η κάθοδος δύο σπουδαίων πανεπιστημίων στο ιστορικό κέντρο (ΕΚΠΑ, Πανεπιστήμιο Κύπρου) με τον δήμο να αναμένει 1.000 περίπου φοιτητές στα επόμενα 3 χρόνια και περίπου 300 φοιτητικές εστίες μέχρι τον Σεπτέμβριο.
Η Μακαρίου καταγράφεται ως ξεχωριστό μέτωπο, με αναφορές σε προτάσεις για επιτάχυνση της ανάκαμψης, νέα ταυτότητα, επιστημονική συνδρομή από το ΕΤΕΚ και την Academy of Urbanism, φορολογικά κίνητρα, φόρο αδρανούς περιουσίας, επισκεψιμότητα, εμπορική δραστηριότητα και κυκλοφοριακό εξορθολογισμό. Η λεωφόρος παραμένει κρίσιμο σημείο για την εικόνα και τη λειτουργία του κέντρου, καθώς συνδέει την εμπορική δραστηριότητα με το ερώτημα της πρόσβασης και της βιώσιμης κινητικότητας.
Στην παρουσίαση καταγράφονται επίσης συνολικές επενδύσεις σε ακίνητα στη Λευκωσία ύψους €1,2 δισ. για το 2025, καθώς και ξενοδοχειακές αναπτύξεις που αναμένεται να διπλασιάσουν τη δυναμικότητα κλινών της πόλης μέχρι το 2027.
Έργα της επόμενης μέρας
Η Κρατική Έκθεση και το ΣΟΠΑΖ παρουσιάζονται ως τα δύο μεγάλα έργα που μπορούν να αλλάξουν τη Λευκωσία. Η Κρατική Έκθεση προορίζεται να μετατραπεί σε Μητροπολιτικό Πάρκο Δυτικής Λευκωσίας, με στόχο τη δημιουργία μεγάλου πνεύμονα πρασίνου, την αντιπλημμυρική προστασία και την αξιοποίηση ομβρίων υδάτων.
Για το ΣΟΠΑΖ γίνεται αναφορά σε μετασχηματισμό της ανατολικής Λευκωσίας, νέες χρήσεις, στρατηγικές επενδύσεις και προοπτικές για την ακριτική περιοχή. Πολύ σημαντικά έργα για την πόλη είναι η ανάπλαση του Γραμμικού Πάρκου Πεδιαίου καθώς και το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο.
Στο κυκλοφοριακό, ο δήμος καταγράφει υφιστάμενες λεωφορειολωρίδες 13 χιλιομέτρων και εκτεταμένες προτεινόμενες επεκτάσεις για ολοκλήρωση δικτύου, ενώ στις ποδηλατοδιαδρομές υπάρχουν 46 χιλιόμετρα υφιστάμενων διαδρομών, 3 χιλιόμετρα σε εξέλιξη και νέες προτάσεις μέσα από το ΣΒΑΚ. Προβλέπεται επίσης άμεση επέκταση των ζωνών 30 χιλιομέτρων και δημιουργία 150 σημείων στάθμευσης σκούτερ και ποδηλάτων.
Προτείνεται επίσης μια λεπτομερής προτεραιοποίηση των πολεοδομικών οδικών έργων καθώς και η δημιουργία επαρχιακού κέντρου κυκλοφοριας ως μέρος της έξυπνης πόλης του δήμου. Η πρώτη διετία του νέου Δήμου Λευκωσίας καταγράφεται, μέσα από τον απολογισμό, ως περίοδος ενοποίησης, βελτίωσης της καθημερινότητας και του επενδυτικού κλίματος, καταγραφής αναγκών και προώθησης μεγάλων σχεδιασμών.
Η επόμενη περίοδος θα κριθεί από το κατά πόσον οι οικονομικές εκκρεμότητες θα αντιμετωπιστούν, ώστε ο δήμος να μπορέσει να περάσει από τη διαχείριση των βαρών της μεταρρύθμισης στην υλοποίηση των έργων που έχει μπροστά του.
