Τραμπ, Πούτιν και Σι ετοιμάζουν νέα «Γιάλτα»; – Στο τραπέζι η Ουκρανία, τα πυρηνικά και ο παγκόσμιος χάρτης, συναγερμός σε Ευρώπη και Ασία

Μια συνάντηση με πιθανές επιπτώσεις στις διεθνείς ισορροπίες σχεδιάζεται για την επόμενη εβδομάδα στην Κίνα, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ αναμένεται να βρεθούν μαζί στο ίδιο τραπέζι. Στο επίκεντρο των συζητήσεων ενδέχεται να βρεθούν κρίσιμα ζητήματα, από τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις εξελίξεις γύρω από το Ιράν μέχρι τον πυρηνικό αφοπλισμό και την τεχνητή νοημοσύνη.

Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, οι προσδοκίες για μια συνολική συμφωνία είναι περιορισμένες. Οι τρεις ηγέτες έχουν διαφορετικές προτεραιότητες και επιδιώξεις, ενώ η προοπτική μιας συνεννόησης μεταξύ των ισχυρότερων κρατών του πλανήτη προκαλεί έντονο προβληματισμό σε χώρες όπως η Ουκρανία, η Ταϊβάν και η Ιαπωνία. Η ανησυχία τους εστιάζεται στο ενδεχόμενο να ληφθούν αποφάσεις που θα επηρεάσουν άμεσα το μέλλον τους, χωρίς να έχουν οι ίδιες λόγο στις διαπραγματεύσεις.

Οι προετοιμασίες για την τριμερή συνάντηση συνεχίζονται, χωρίς να έχει οριστικοποιηθεί ακόμη ούτε η ατζέντα ούτε η μορφή των συνομιλιών, σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν τον σχεδιασμό. Η συνάντηση αναμένεται να πραγματοποιηθεί στη Σεντζέν, στο περιθώριο του φόρουμ Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας - Ειρηνικού (APEC).

Τι επιδιώκει ο καθένας από τους τρεις ηγέτες

Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, μια τέτοια συνάντηση θα μπορούσε να αποτελέσει ευκαιρία για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, με όρους που θα εξυπηρετούν τις επιδιώξεις της Μόσχας.

Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να αναζητά μια σημαντική διπλωματική επιτυχία, η οποία θα ενίσχυε την πολιτική του υστεροφημία. Οι πρόσφατες εκλογικές απώλειες των Ρεπουμπλικανών στη Βουλή και τη Γερουσία έχουν επιβαρύνει το πολιτικό κλίμα για τον Αμερικανό πρόεδρο, καθιστώντας την εξωτερική πολιτική ένα πεδίο στο οποίο θα μπορούσε να διεκδικήσει μια μεγάλη επιτυχία. Μια πιθανή συμφωνία για τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών θα αποτελούσε, σύμφωνα με την ανάλυση, ένα σημαντικό επίτευγμα.

Για τον Κινέζο πρόεδρο, Σι Τζινπίνγκ, αντίθετα, η συνάντηση παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες. Το απρόβλεπτο και αυτοσχεδιαστικό ύφος του Τραμπ απέχει από τη μεθοδική και αυστηρά οργανωμένη διπλωματική προσέγγιση που ακολουθεί ο Κινέζος ηγέτης.

Επιπλέον, η αμερικανική πρόταση για τριμερείς συνομιλίες σχετικά με τον πυρηνικό έλεγχο δεν βρίσκει θετική ανταπόκριση στο Πεκίνο. Η Κίνα διαθέτει πολύ μικρότερο πυρηνικό οπλοστάσιο σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και τη Ρωσία και δεν επιθυμεί να αντιμετωπιστεί ως ισότιμη πυρηνική δύναμη που θα πρέπει να αποδεχθεί αντίστοιχους περιορισμούς.

«Οι Κινέζοι δεν θέλουν να βρεθούν σε αυτή τη θέση», δήλωσε ο Έντγκαρ Κέιγκαν, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν, με αρμοδιότητα την Ανατολική Ασία και νυν συνεργάτης του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS).

Όπως εξήγησε, το Πεκίνο δεν επιθυμεί διαπραγματεύσεις με την Ουάσινγκτον για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων, πόσο μάλλον σε ένα σχήμα στο οποίο θα συμμετέχει και η Μόσχα. Μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε να εκληφθεί ως αποδοχή του γεγονότος ότι η Κίνα έχει πλέον την ίδια πυρηνική βαρύτητα με τις δύο άλλες δυνάμεις και, κατά συνέπεια, θα πρέπει να υπόκειται σε ανάλογους περιορισμούς.

Αμερικανός κυβερνητικός αξιωματούχος δήλωσε, πάντως, ότι η Ουάσινγκτον δεν αναμένει να επιτευχθεί συμφωνία για τα πυρηνικά κατά τη διάρκεια της συνάντησης. Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι έχει έρθει η στιγμή η Κίνα να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη και να συμμετάσχει ουσιαστικότερα στις σχετικές συζητήσεις.

Από την πλευρά της, η κινεζική πρεσβεία στην Ουάσινγκτον ανέφερε ότι το Πεκίνο βρίσκεται σε επικοινωνία με τα εμπλεκόμενα μέρη για μια πιθανή συνάντηση των τριών ηγετών, χωρίς να προχωρήσει σε περαιτέρω ανακοινώσεις.

Οι φόβοι για μια νέα «Γιάλτα» και οι αντιδράσεις

Η προοπτική μιας συνάντησης Τραμπ, Πούτιν και Σι έχει αναζωπυρώσει τις συγκρίσεις με τη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945, όταν οι ηγέτες των ΗΠΑ, της Βρετανίας και της Σοβιετικής Ένωσης καθόρισαν βασικές πτυχές της μεταπολεμικής τάξης και τις σφαίρες επιρροής των μεγάλων δυνάμεων.

Η ιστορική εκείνη συνάντηση έχει συνδεθεί με την εικόνα ισχυρών κρατών που αποφασίζουν για την τύχη μικρότερων χωρών, χωρίς τη συμμετοχή τους. Αυτό ακριβώς είναι και το σενάριο που προκαλεί ανησυχία σήμερα σε αρκετές πρωτεύουσες.

Στη Ρωσία, πάντως, η ιδέα μιας σύγχρονης «Γιάλτας» αντιμετωπίζεται με ενθουσιασμό από εθνικιστικούς κύκλους. Εκτιμούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να διευκολύνει την επίτευξη συμφωνίας για την Ουκρανία με ευνοϊκούς όρους για τη Μόσχα, ενώ ακόμη και η πραγματοποίηση της συνάντησης θα αναβάθμιζε συμβολικά τη διεθνή θέση της Ρωσίας.

Ο Ρώσος εθνικιστής ιδεολόγος Αλεξάντρ Ντούγκιν δήλωσε στο Radio Sputnik ότι η συνάντηση αναδεικνύει ποιες δυνάμεις έχουν καθοριστικό ρόλο στον κόσμο, κάνοντας λόγο για επιβεβαίωση ενός πολυπολικού διεθνούς συστήματος.

Στον αντίποδα, από το Κίεβο μέχρι το Τόκιο εκφράζονται φόβοι για πιθανές συμφωνίες που θα επηρεάσουν την ασφάλεια και τα συμφέροντα μικρότερων κρατών. Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε προειδοποιήσει τον προηγούμενο μήνα ότι δεν θα πρέπει η συνάντηση να εξελιχθεί σε μια νέα εκδοχή της Γιάλτας, με τις μεγάλες δυνάμεις να μοιράζουν εκ νέου τις σφαίρες επιρροής.

Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη και για την Κίνα. Το Πεκίνο δεν είχε συμμετάσχει στη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945 και σήμερα επιχειρεί να προβάλλει τον εαυτό του ως δύναμη που υπερασπίζεται τα δικαιώματα και τα συμφέροντα των μικρότερων κρατών. Μια συνάντηση που θα παραπέμπει σε συμφωνίες μεταξύ ισχυρών εις βάρος τρίτων θα μπορούσε να έρθει σε αντίθεση με αυτή την εικόνα.

Το αγκάθι των πυρηνικών και η στάση του Πεκίνου

Η πρόταση του Τραμπ για διαπραγματεύσεις σχετικά με τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών θεωρείται εξαρχής δύσκολο να γίνει αποδεκτή από την Κίνα, σύμφωνα με Κινέζους ακαδημαϊκούς που μίλησαν στο Reuters.

Οι ΗΠΑ και η Ρωσία διαθέτουν η καθεμία περισσότερες από 5.000 πυρηνικές κεφαλές, ενώ το κινεζικό οπλοστάσιο υπολογίζεται σε περίπου 500. Παρά τη σημαντική διαφορά, το Πεκίνο ενισχύει με ταχύ ρυθμό τις πυρηνικές του δυνατότητες και δεν θέλει να δεχθεί περιορισμούς που θα μπορούσαν να παγιώσουν τη σημερινή ανισορροπία.

Παρά τις δυσκολίες, ο Σι Τζινπίνγκ θα αναλάβει τον ρόλο του οικοδεσπότη. Η Κίνα και η Ρωσία έχουν ενισχύσει σημαντικά τις σχέσεις τους τα τελευταία χρόνια, με συνεργασία στο εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και ανταλλαγή στρατιωτικής τεχνογνωσίας. Ωστόσο, δεν φαίνεται να συμφωνούν ως προς τα θέματα που θα πρέπει να κυριαρχήσουν στην τριμερή συνάντηση.

Η Μόσχα επιδιώκει να συμπεριληφθεί στην ατζέντα ο πόλεμος στην Ουκρανία, ενώ το Πεκίνο εμφανίζεται απρόθυμο να ανοίξει τη συγκεκριμένη συζήτηση, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει τις προετοιμασίες και Ευρωπαίο διπλωμάτη.

Αμερικανός αξιωματούχος εκτίμησε ότι ο Τραμπ δεν είναι πιθανό να θέσει το ουκρανικό ζήτημα και ότι μια τριμερής συνάντηση αυτού του είδους δεν αποτελεί το κατάλληλο πλαίσιο για σχετικές διαπραγματεύσεις.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, επιβεβαίωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη ανταλλαγές προτάσεων για την πιθανή ημερήσια διάταξη. Όπως σημείωσε, ανεξάρτητα από την τελική μορφή της, η συνάντηση αναμένεται να προσελκύσει το ενδιαφέρον ολόκληρου του κόσμου.

Ο Τραμπ αναζητά μια μεγάλη διπλωματική νίκη

Για τον Αμερικανό πρόεδρο, η συνάντηση αποτελεί ευκαιρία να προβάλει τον διεθνή του ρόλο και να εμφανιστεί ως πρωταγωνιστής σε κρίσιμες γεωπολιτικές εξελίξεις.

Με δεδομένο ότι την επόμενη χρονιά το Κογκρέσο αναμένεται να βρίσκεται υπό τον έλεγχο των Δημοκρατικών, ο Τραμπ ενδέχεται να επιδιώξει σημαντικές επιτυχίες στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής.

Μια συμφωνία για τα πυρηνικά ή μια ουσιαστική συμβολή στον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν θα μπορούσε να ενισχύσει την πολιτική του εικόνα και να αποτελέσει σημαντικό στοιχείο της υστεροφημίας του.

Ο Κερτ Τονγκ, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών με αρμοδιότητα την Ανατολική Ασία και νυν επικεφαλής εταίρος της συμβουλευτικής εταιρείας Asia Group, εκτίμησε ότι ο Τραμπ θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει το ταξίδι για να επιβεβαιώσει την ηγετική του θέση και το διεθνές κύρος του, προβάλλοντας τις ικανότητές του ως πολιτικού και διπλωματικού πρωταγωνιστή.

Παρά τις μεγάλες προσδοκίες και τον ισχυρό συμβολισμό, το βασικό ερώτημα παραμένει αν η συνάντηση θα οδηγήσει σε πραγματικές συμφωνίες ή αν θα περιοριστεί σε μια επίδειξη ισχύος των τριών μεγαλύτερων γεωπολιτικών παικτών, εντείνοντας την ανασφάλεια των χωρών που δεν θα έχουν θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.