Την υλοποίηση σχεδίου ενεργειακής διασύνδεσης των κατεχομένων με την Τουρκία έκανε γνωστή ο Τουρκοκύπριος «πρωθυπουργός» Ουνάλ Ουστέλ από την Άγκυρα, μετά τη συνάντησή του με τον Αντιπρόεδρο της Τουρκίας Τζεβντέτ Γιλμάζ. Όπως αποκάλυψε, πέρα από το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης προωθείται πλέον και σχέδιο μεταφοράς φυσικού αερίου μέσω αγωγού μεταξύ των δύο πλευρών.
Ο Τούρκος Αντιπρόεδρος δήλωσε ότι, το σχέδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης με καλώδιο αντιμετωπίζει ζητήματα σε σχέση με την ΕΕ, σε αντίθεση με το φυσικό αέριο που, όπως είπε, εξαρτάται αποκλειστικά από τις αποφάσεις Άγκυρας και κατεχομένων. Παράλληλα, ανακοίνωσε πρόσθετα μέτρα ενίσχυσης της ηλεκτροπαραγωγής στα κατεχόμενα, με κινητές μονάδες παραγωγής, συντήρηση υποδομών και κάλυψη κόστους καυσίμων, με στόχο την αποφυγή διακοπών ρεύματος.
Διαβάστε επίσης: Τουρκία και ψευδοκράτος προχωρούν σε ηλεκτρική διασύνδεση, ενώ Κύπρος και Ελλάδα παρέπεμψαν τον GSI σε νέες μελέτες
Από την μεριά του, ο Ουστέλ χαρακτήρισε το εγχείρημα ως «το νέο έργο του αιώνα», υποστηρίζοντας ότι η υλοποίησή του θα αλλάξει το μέλλον του ψευδοκράτους. Πρόσθεσε δε ότι, μετά τη μεταφορά νερού από την Τουρκία στα κατεχόμενα μέσω του λεγόμενου «έργου του αιώνα» αναφερόμενος στο φράγμα στα Πάναγρα, στόχος πλέον είναι η ενεργειακή διασύνδεση με ηλεκτρικό καλώδιο, αλλά και η μεταφορά φυσικού αερίου μέσω αγωγού.
Το ενεργειακό σχέδιο της Άγκυρας για τα κατεχόμενα
Η Άγκυρα εξετάζει τρόπους ώστε φυσικό αέριο να φτάνει στα κατεχόμενα είτε μέσω αγωγού κάτω από τη θάλασσα είτε μέσω πλοίων που θα μεταφέρουν υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG). Το φυσικό αέριο αυτό δεν φαίνεται να προορίζεται τουλάχιστον σε πρώτη φάση για οικιακή χρήση, δηλαδή για κουζίνες ή θέρμανση, αλλά για ηλεκτροπαραγωγή.
Ο λόγος είναι απλός: τα κατεχόμενα αντιμετωπίζουν εδώ και χρόνια σοβαρό πρόβλημα ενεργειακής επάρκειας. Η παραγωγή ηλεκτρισμού βασίζεται σε παλιές μονάδες που λειτουργούν κυρίως με μαζούτ ή άλλα ακριβά καύσιμα, κάτι που ανεβάζει το κόστος, δημιουργεί τεχνικά προβλήματα και προκαλεί συχνές διακοπές ρεύματος, ειδικά το καλοκαίρι όταν η ζήτηση αυξάνεται λόγω κλιματιστικών. Με το φυσικό αέριο, η Τουρκία επιθυμεί να στραφεί σε μια πιο σταθερή και πιθανώς φθηνότερη λύση.
Πέρα όμως από το καθαρά ενεργειακό κομμάτι, υπάρχει σαφώς και πολιτική και γεωστρατηγική διάσταση. Η Τουρκία δεν μιλά απλώς για μια τεχνική ενεργειακή λύση, αλλά ουσιαστικά για μια μορφή ενεργειακής ενσωμάτωσης των κατεχομένων στο τουρκικό δίκτυο. Όπως είχε προηγηθεί το έργο μεταφοράς νερού από την Τουρκία στα κατεχόμενα, τώρα επιχειρείται κάτι αντίστοιχο με την ενέργεια. Αυτό ενισχύει περαιτέρω την εξάρτηση των κατεχομένων από την Άγκυρα σε ακόμα ένα κρίσιμο τομέα, αυτό της ενέργειας.
Ταυτόχρονα, η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Στην Ανατολική Μεσόγειο υπάρχει εδώ και χρόνια ανταγωνισμός γύρω από την ενέργεια, τους υδρογονάνθρακες και τις πιθανές διαδρομές μεταφοράς τους. Με αυτή την κίνηση, η Τουρκία επιχειρεί να περάσει το μήνυμα ότι η ίδια αποτελεί τον πιο άμεσο και ρεαλιστικό ενεργειακό διάδρομο για την Κύπρο, σε αντιπαραβολή με το σχέδιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου.
Κάλεσμα στην ΚΔ να μην παρεμποδίσει το έργο
Σύμφωνα με τον Ουστέλ, οι μελέτες σκοπιμότητας για την ηλεκτρική διασύνδεση έχουν ήδη ολοκληρωθεί, ωστόσο, όπως ισχυρίστηκε, υπάρχουν εμπόδια στις διαδικασίες αδειοδότησης μέσω του ευρωπαϊκού δικτύου διαχειριστών ηλεκτρικής ενέργειας (ENTSO-E). Εξέφρασε πάντως την πεποίθηση ότι τα εμπόδια αυτά θα ξεπεραστούν με τη στήριξη της Άγκυρας.
Ο Ουστέλ ανέφερε ότι το φυσικό αέριο που θα μεταφέρεται από την Τουρκία προορίζεται αρχικά για ηλεκτροπαραγωγή, με στόχο, όπως είπε, τη μείωση του κόστους, την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και τη δημιουργία πιο «βιώσιμης» ενεργειακής υποδομής. Παράλληλα, κάλεσε την Κυπριακή Δημοκρατία, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη διεθνή κοινότητα να μην παρεμποδίσουν τα σχέδια αυτά για νερό, ηλεκτρισμό και φυσικό αέριο.
Στις δηλώσεις του, ο Ουνάλ Ουστέλ υποστήριξε ακόμη ότι η ενεργειακή σύνδεση μέσω Τουρκίας αποτελεί τη «μόνη ρεαλιστική και βιώσιμη διαδρομή» για την Κύπρο, συνδέοντας τα έργα υποδομής με τις ευρύτερες πολιτικές εξελίξεις στο Κυπριακό. «Ελάτε να γίνετε και εσείς μέρος αυτών των έργων. Σταματήστε να εμποδίζετε την έλευση ηλεκτρικής ενέργειας στο νησί. Στηρίξτε την υλοποίηση του διασυνδεδεμένου συστήματος. Ας φωτιστεί η Κύπρος. Ας αυξηθεί η ενεργειακή της ισχύς», δήλωσε χαρακτηριστικά.
«Το φυσικό αέριο εξαρτάται από τις αποφάσεις Άγκυρας και ψευδοκράτους»
Σε κοινές δηλώσεις μετά τη συνάντηση, ο Γιλμάζ ανέφερε ότι οι τεχνικές μελέτες για το έργο έχουν ήδη ξεκινήσει και πως στόχος είναι η ολοκλήρωσή τους το συντομότερο, ώστε να περάσει το σχέδιο στη φάση της επένδυσης. Μάλιστα, προανήγγειλε επίσκεψη στα κατεχόμενα εντός Ιουνίου μαζί με τον Τούρκο Υπουργό Ενέργειας Αλπασλάν Μπαϊρακτάρ, με στόχο την προώθηση διακρατικής συμφωνίας.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η αναφορά του Τούρκου Αντιπροέδρου στο σχέδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης με υποθαλάσσιο καλώδιο, για το οποίο υποστήριξε ότι υπάρχουν ζητήματα σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε αντίθεση με το φυσικό αέριο, το οποίο, όπως είπε, αποτελεί θέμα που εξαρτάται αποκλειστικά από τις αποφάσεις Άγκυρας και ψευδοκράτους.
Στο επίκεντρο της συνάντησης βρέθηκε συνολικά η ενεργειακή ασφάλεια των κατεχομένων. Ο Γιλμάζ ανέφερε ότι η Τουρκία έχει ήδη ενισχύσει την ηλεκτροπαραγωγική δυνατότητα του ψευδοκράτους με επτά κινητές μονάδες παραγωγής ηλεκτρισμού, ισχύος 25 μεγαβάτ η καθεμία, οι οποίες, όπως είπε, καλύπτουν τις αυξανόμενες ενεργειακές ανάγκες.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι στο πλαίσιο της οικονομικής συνεργασίας Τουρκίας – ψευδοκράτους θα καλυφθεί και η συντήρηση τεσσάρων ντιζελομηχανών της KIB-TEK, καθώς και το κόστος μεταφοράς καυσίμων, με στόχο να αποφευχθούν νέες διακοπές ρεύματος, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες.
Πρωτόκολλο για υποθαλάσσιο καλώδιο
Υπενθυμίζεται ότι ο Ουνάλ Ουστέλ είχε προχωρήσει σε ανάλογες δηλώσεις ήδη από τον Ιανουάριο, αναφερόμενος στο σχέδιο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από την Τουρκία στα κατεχόμενα μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου. Τότε είχε υποστηρίξει ότι, λόγω της απουσίας υδροηλεκτρικών πόρων, οι ενεργειακές ανάγκες των κατεχομένων καλύπτονται σήμερα από κινητές γεννήτριες και ορυκτά καύσιμα, μια λύση που, όπως είπε, συνεπάγεται ιδιαίτερα υψηλό κόστος. Είχε επίσης αναφέρει ότι έχει ήδη υπογραφεί σχετικό πρωτόκολλο με τον Αντιπρόεδρο της Τουρκίας, Τζεβντέτ Γιλμάζ, για την προώθηση του έργου, με την εταιρεία Aksa Energy να εμφανίζεται ως ο φορέας υλοποίησής του.
Αναφερόμενος στη διαδικασία ευρωπαϊκής έγκρισης, ο Ουστέλ είχε εκτιμήσει ότι αυτή ενδέχεται να καθυστερήσει για ακόμη έξι μήνες, επικαλούμενος την ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Κυπριακή Δημοκρατία. Είχε προσθέσει ότι, με την ολοκλήρωση αυτού του χρονικού διαστήματος, η τουρκική πλευρά θα επανέλθει στο ζήτημα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των κατεχομένων, εφόσον το έργο δεν προχωρήσει.
Το μνημόνιο συναντίληψης
Το «μνημόνιο συναντίληψης για την ηλεκτρική ενέργεια, το οποίο υπέγραψαν στις 18 Ιουλίου 2023 στην Άγκυρα ο «πρωθυπουργός» Ουνάλ Ουστέλ και ο Αντιπρόεδρος της Τουρκίας Τζεβντέτ Γιλμάζ, έχει δημοσιευθεί στην «επίσημη εφημερίδα» των κατεχομένων.
Παραθέτουμε την μετάφραση των όσων αναφέρονται σε αυτό:
«Σε συμφωνία με τη συμφωνία ενεργειακής συνεργασίας μεταξύ της Τουρκικής Δημοκρατίας και της τουρκικής δημοκρατίας βόρειας Κύπρου (σ.σ. κατεχόμενα), και στο πλαίσιο των ιδιαίτερα στενών σχέσεων και της συνεργασίας μεταξύ των δύο πλευρών, τα συμβαλλόμενα μέρη συμφωνούν στην υλοποίηση του έργου ηλεκτρικής διασύνδεσης μέσω καλωδίου.
Τα συμβαλλόμενα μέρη συμφωνούν:
· να επιτραπεί η αμοιβαία μεταφορά, μέσω καλωδίου, ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται στην Τουρκία και στα κατεχόμενα,
· να καθοριστεί το μοντέλο επένδυσης και λειτουργίας του έργου,
· να επιτραπεί η διενέργεια σχεδιασμού και μελετών σκοπιμότητας από τις αρμόδιες υπηρεσίες των δύο πλευρών,
· να καθοριστεί η διαδρομή του έργου, να καλυφθούν ανάγκες τεχνικής υποστήριξης, να ρυθμιστεί ο τρόπος λειτουργίας του συστήματος και η κάλυψη του σχετικού κόστους, καθώς και να συναφθούν επιμέρους πρωτόκολλα εφαρμογής μεταξύ των αρμόδιων φορέων.
Το μνημόνιο μπορεί να τροποποιηθεί οποτεδήποτε με αμοιβαία γραπτή συμφωνία των μερών.
Εκτός αν συμφωνηθεί διαφορετικά εγγράφως, η λήξη του μνημονίου δεν επηρεάζει δραστηριότητες ή έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Το μνημόνιο τίθεται σε ισχύ από την ημερομηνία υπογραφής του».
