H στεγαστική κρίση θα βρεθεί στην κορυφή της ατζέντας του άτυπου Eurogroup που συνεδριάζει σήμερα το πρωί στη Λευκωσία, υπό την προεδρία του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και προέδρου του Eurogroup, Κυριάκου Πιερρακάκη.
Οι υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης θα συζητήσουν συγκεκριμένα εργαλεία πολιτικής που ήδη εφαρμόζονται σε Ισπανία, Ιρλανδία και Κροατία.
Οι τρεις χώρες λειτουργούν ως «πιλότοι» για μια νέα γενιά στεγαστικών παρεμβάσεων, συνδυάζοντας φορολόγηση κλειστών κατοικιών, μαζικά προγράμματα κοινωνικής στέγης, επιδοτήσεις και φραγμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb.
Στόχος της συζήτησης στη Λευκωσία είναι η ανταλλαγή εμπειρίας μεταξύ των 21 κρατών‑μελών του Eurogroup και η χαρτογράφηση κοινών ευρωπαϊκών κατευθύνσεων για την προσιτή στέγη, σε μια συγκυρία όπου το στεγαστικό αναδεικνύεται σε μείζον κοινωνικό και οικονομικό ζήτημα.
Το ισπανικό μοντέλο: μαζική δημόσια στέγη και «φρένο» στις βραχυχρόνιες μισθώσεις
Η Η Ισπανία υλοποιεί το Κρατικό Σχέδιο Στέγασης για την περίοδο 2026–2030, συνολικού ύψους περίπου 7 δισ. ευρώ, το οποίο τριπλασιάζει τις δημόσιες επενδύσεις για στέγαση σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο.
Κεντρική επιδίωξη είναι να αυξηθεί δραστικά το απόθεμα κοινωνικών και προσιτών κατοικιών, σε μια χώρα όπου η έκρηξη των ενοικίων και η κερδοσκοπία γύρω από την κατοικία έχουν οξύνει τις ανισότητες και δυσκολεύουν ιδιαίτερα την πρόσβαση των νέων σε αυτόνομη στέγη.
Περίπου το 40% του προϋπολογισμού κατευθύνεται στην επέκταση της δημόσιας στέγης, με 2,8 δισ. ευρώ να διατίθενται για την κατασκευή και απόκτηση νέων κατοικιών που παραμένουν μόνιμα σε καθεστώς κοινωνικής στέγης και δεν μπορούν να αποχαρακτηριστούν ή να πωληθούν σε ιδιώτες.
Παράλληλα, ενεργοποιείται ένα νέο δημόσιο σύστημα μακροχρόνιας ενοικίασης, διάρκειας έως 75 ετών, όπου το μίσθωμα δεν μπορεί να υπερβαίνει το 30% του εισοδήματος του δικαιούχου, επιχειρώντας να συνδεθεί θεσμικά το ύψος του ενοικίου με την πραγματική φοροδοτική ικανότητα του νοικοκυριού.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανακαίνιση παλαιών κτιρίων, την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και την ανάπτυξη στεγαστικών μονάδων σε υποβαθμισμένες ή απομακρυσμένες περιοχές, ώστε η πολιτική στέγασης να λειτουργήσει και ως μοχλός περιφερειακής συνοχής.
Περίπου το ένα τρίτο του σχεδίου στοχεύει ειδικά τους νέους μέσα από άμεσες επιδοτήσεις και στεγαστικά βοηθήματα, καθώς η Ισπανία καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά νέων που αδυνατούν να φύγουν από την οικογενειακή κατοικία.
Στο μέτωπο των βραχυχρόνιων μισθώσεων, η Μαδρίτη έχει επιλέξει μια πιο επιθετική στρατηγική με αυστηρούς περιορισμούς, πλαφόν και πρόσθετες υποχρεώσεις για πλατφόρμες όπως Airbnb και Booking.com, οι οποίες καλούνται να απομακρύνουν άμεσα παράνομα ή μη αδειοδοτημένα καταλύματα.
Η λογική είναι ότι χωρίς έλεγχο αυτού του τμήματος της αγοράς, η όποια ενίσχυση της προσφοράς κοινωνικής στέγης κινδυνεύει να ακυρωθεί από τη συνεχιζόμενη διοχέτευση κατοικιών στον τουρισμό.eurotopics+1
Το ιρλανδικό μοντέλο: πλαφόν στα ενοίκια και ισχυρά φορολογικά κίνητρα
Η Ιρλανδία υλοποιεί το εθνικό σχέδιο τύπου «Delivering Homes, Building Communities 2025–2030», το οποίο έχει έναν εντυπωσιακό προϋπολογισμό ύψους 11,3 δισ. ευρώ και στόχο την κατασκευής 300.000 νέων κατοικιών μέχρι το 2030.
Η στρατηγική απαντά σε μια κρίση που κλιμακώθηκε μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, όταν η οικοδομική δραστηριότητα κατέρρευσε και η χώρα βρέθηκε με χρόνια υστέρηση νέων κατοικιών και εκρηκτικές αυξήσεις στα ενοίκια, ειδικά στο Δουβλίνο.
Πρώτος άξονας είναι οι αυστηροί έλεγχοι στις αυξήσεις ενοικίων, με πανεθνικό πλαφόν 2%, ώστε οι ανατιμήσεις να μην μπορούν να ξεπερνούν το 2% ετησίως ή τον πληθωρισμό, όποιο μέγεθος είναι χαμηλότερο.
Για να αποφευχθεί το μπλοκάρισμα νέων επενδύσεων, τα νεόδμητα διαμερίσματα με έναρξη κατασκευής μετά τον Ιούνιο του 2025 εξαιρούνται από το συγκεκριμένο όριο και οι αυξήσεις τους συνδέονται αποκλειστικά με τον πληθωρισμό, επιχειρώντας να ισορροπήσει η προστασία των ενοικιαστών με τη βιωσιμότητα των επενδύσεων.
Παράλληλα, η κυβέρνηση μειώνει τον ΦΠΑ στην πώληση έτοιμων διαμερισμάτων από 13,5% σε 9% έως το 2030, επιχειρώντας να γεφυρώσει το αυξημένο κόστος κατασκευής και να καταστήσει ελκυστικότερη την παραγωγή νέων κατοικιών
Στο ίδιο πνεύμα θεσπίζεται ειδικός φόρος τουλάχιστον 7% επί της εμπορικής αξίας για ιδιοκτήτες που αφήνουν ακίνητα κενά ή εγκαταλελειμμένα, με στόχο να τους ωθήσει είτε σε ανακαίνιση είτε σε διάθεση των ακινήτων στην αγορά.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο μοντέλο «Cost Rental», όπου οι εταιρείες που επενδύουν σε προσιτές κατοικίες με ενοίκια που καλύπτουν μόνο το κόστος κατασκευής και διαχείρισης απαλλάσσονται πλήρως από τον εταιρικό φόρο για αυτά τα έσοδα.
Μέσω του κρατικού προϋπολογισμού, 2,9 δισ. ευρώ κατευθύνονται απευθείας στην κατασκευή πάνω από 10.000 νέων κοινωνικών κατοικιών και στην αγορά υφιστάμενων ακινήτων από το Δημόσιο, ενισχύοντας άμεσα το απόθεμα στέγης υπό δημόσιο έλεγχο.
Το κροατικό μοντέλο: φόρος στα κλειστά σπίτια και αυστηρός έλεγχος Airbnb
Το εθνικό σχέδιο στεγαστικής πολιτικής έως το 2030 της Κροατίας προβλέπει ριζική φορολογική μεταρρύθμιση στην αγορά ακινήτων, με στόχο να ενεργοποιήσει χιλιάδες κλειστά σπίτια και να περιορίσει τις στρεβλώσεις από τον υπερτουρισμό.
Η χώρα είδε τα τελευταία χρόνια μεγάλο μέρος του αστικού αποθέματος να μετατρέπεται σε τουριστικά καταλύματα, ιδίως σε παράκτιες περιοχές και ιστορικά κέντρα, με αποτέλεσμα η στέγη για μόνιμους κατοίκους να καταστεί απαγορευτική.
Κεντρικό εργαλείο είναι ο νέος ετήσιος φόρος στα ακίνητα, που κυμαίνεται από 0,60 έως 8 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, και επιβάλλεται σε όλες τις κατοικίες, τις εξοχικές κατοικίες και τα κενά διαμερίσματα, με το ακριβές ύψος να καθορίζεται από τους δήμους ανάλογα με την τοποθεσία και την παλαιότητα.
Από τον φόρο εξαιρούνται μόνο τα ακίνητα που χρησιμοποιούνται ως κύρια κατοικία ή ενοικιάζονται μακροχρόνια για τουλάχιστον δέκα μήνες τον χρόνο, ώστε να δοθεί σαφές σήμα υπέρ της μόνιμης κατοίκησης και της σταθερής μίσθωσης.
Η κυβέρνηση εισάγει επίσης νόμο για την προσιτή στέγαση, ορίζοντας ανώτατη τιμή πώλησης 2.104 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο για διαμερίσματα που κατασκευάζονται μέσω του κρατικού προγράμματος.
Προβλέπεται η κατασκευή περίπου 9.000 νέων οικιστικών μονάδων έως το 2030, εκ των οποίων τουλάχιστον οι μισές θα διατεθούν αποκλειστικά για μη κερδοσκοπική, προσιτή ενοικίαση, ενισχύοντας ένα σταθερό απόθεμα κατοικιών με ελεγχόμενα ενοίκια.
Για να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή των ιδιωτών, το κράτος προσφέρει εφάπαξ ενισχύσεις και λειτουργεί ως εγγυητής ενοικίου σε σχήματα όπου κλειστά διαμερίσματα παραχωρούνται για προσιτή μίσθωση, μειώνοντας τον κίνδυνο για τον ιδιοκτήτη.
Παράλληλα, παρέχονται επιστροφές ΦΠΑ και φοροαπαλλαγές για νέους έως 45 ετών που αποκτούν πρώτη κατοικία, ενώ οι τοπικές αρχές αποκτούν τη δυνατότητα να επιβάλουν αυστηρούς περιορισμούς ή και απαγορεύσεις σε νέες άδειες Airbnb σε περιοχές όπου η στέγαση για τους μόνιμους κατοίκους έχει γίνει απρόσιτη.
Κοινά στοιχεία
Παρά τις διαφορές τους, τα τρία μοντέλα έχουν ως κοινά σημεία τη φορολογική πίεση στα κλειστά και εγκαταλελειμμένα ακίνητα, τα μαζικά προγράμματα δημόσιας ή κοινωνικής στέγης, τα στοχευμένα κίνητρα για νέους και την παρέμβαση στην αγορά όπου οι βραχυχρόνιες μισθώσεις έχουν απορροφήσει μεγάλο μέρος του οικιστικού αποθέματος.
Πηγές: Euro2day, Dnews.gr, Eurotopics, Renew Europe
