Η αποθήκευση ενέργειας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα που βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη για το ηλεκτρικό σύστημα της Κύπρου. Η λειτουργία της αναμένεται να περιορίσει τις περικοπές παραγωγής από ΑΠΕ, να ενισχύσει την ευελιξία και την ασφάλεια του συστήματος και να στηρίξει την ενεργειακή μετάβαση της χώρας. Στο δεύτερο μέρος της συνέντευξής του στον «Π», ο εκτελεστικός διευθυντής του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου, Σταύρος Σταυρινός, εξηγεί πότε αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το έργο της Κεντρικής Αποθήκευσης, πώς θα λειτουργεί, ποιες είναι οι προκλήσεις που προηγήθηκαν και πώς θα συνυπάρξει με τις ιδιωτικές επενδύσεις στην αποθήκευση, σκιαγραφώντας παράλληλα το μέλλον του κυπριακού ηλεκτρικού συστήματος.
Πιστεύετε ότι θα είναι εφικτό να έχουμε την κεντρική αποθήκευση το επόμενο καλοκαίρι;
Η εκτίμησή μου είναι ότι, εφόσον τηρηθούν τα υφιστάμενα χρονοδιαγράμματα και δεν προκύψουν νέες απρόβλεπτες καθυστερήσεις, είναι εφικτό να δούμε την κεντρική αποθήκευση να τίθεται σε λειτουργία μέσα στον επόμενο χρόνο. Πρόκειται για ένα έργο ιδιαίτερης σημασίας για το ηλεκτρικό σύστημα της Κύπρου, καθώς θα συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση των περικοπών παραγωγής από ΑΠΕ ιδιαίτερα των οικιστικών, στην ενίσχυση της ευελιξίας του συστήματος και στη βελτίωση της ενεργειακής ασφάλειας.
Γιατί υπήρξαν καθυστερήσεις ενός έτους;
Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι πρόκειται για σύνθετα έργα δημόσιας υποδομής, τα οποία απαιτούν την ολοκλήρωση μιας σειράς θεσμικών και διοικητικών διαδικασιών πριν από την έναρξη της υλοποίησής τους. Μεταξύ των σημαντικότερων παραγόντων που επηρέασαν το χρονοδιάγραμμα ήταν η εξασφάλιση όλων των απαιτούμενων αδειών από τις αρμόδιες αρχές, όπως οι άδειες της ΡΑΕΚ, οι πολεοδομικές και οικοδομικές άδειες, η εξασφάλιση της απαραίτητης συγχρηματοδότησης και η προετοιμασία και διενέργεια των διαγωνιστικών διαδικασιών. Παρότι οι διαδικασίες αυτές απαιτούν χρόνο, αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για τη σωστή υλοποίηση ενός έργου τέτοιας σημασίας και κλίμακας. Η τήρησή τους διασφαλίζει τη διαφάνεια, τη χρηστή διαχείριση των δημόσιων πόρων και την επιλογή αξιόπιστων τεχνικών λύσεων.
Σύντομα στη ΡΑΕΚ
Πώς θα λειτουργήσει το σύστημα; Έχουν γίνει οι κανονισμοί; Έχουν ενημερωθεί οι παραγωγοί;
Τα συστήματα αποθήκευσης υπό την κυριότητα του ΔΣΜΚ θα τα διαχειρίζεται ο ίδιος ο ΔΣΜΚ. Σύμφωνα με την παρέκκλιση που έχει δοθεί και τη σχετική απόφαση της ΡΑΕΚ, αυτά τα συστήματα εγκαθίστανται για την αύξηση της ασφάλειας του ηλεκτρικού συστήματος. Με τη λειτουργία άλλων, εμπορικών, εγκαταστάσεων αποθήκευσης, θα δίνεται προτεραιότητα σε αυτά όσον αφορά την παροχή υπηρεσιών και συμμετοχή στην αγορά ηλεκτρισμού. Τα συστήματα αυτά θα παρέχουν επικουρικές υπηρεσίες αυξάνοντας τα επίπεδα ασφάλειας και αξιοπιστίας του ηλεκτρικού συστήματος και θα απορροφούν μέρος της ενέργειας που, χωρίς αυτά τα συστήματα, περικόπτεται από τη δυνατότητα ΑΠΕ να παράξουν ενέργεια. Θα συνεισφέρουν επίσης στην επάρκεια της παραγωγής να ανταποκριθεί στη ζήτηση κατά τις ώρες που η παραγωγή από ΑΠΕ είναι μικρή. Ο ΔΣΜΚ θα υποβάλει της βασικές αρχές του πλαισίου λειτουργίας το οποίο θα διαβουλευθεί με τη ΡΑΕΚ. Βασική αρχή του πλαισίου λειτουργίας είναι η όσο το δυνατόν μικρότερη επίδραση στην αγορά ηλεκτρισμού από τη διαχείριση αυτών των συστημάτων.
Ιδιωτική αποθήκευση
Κι όσον αφορά στην αδειοδότηση των ιδιωτικών μονάδων αποθήκευσης ενέργειας πού βρισκόμαστε σήμερα;
Μέχρι σήμερα μόνο μια μικρή ιδιωτική υβριδική μονάδα ΑΠΕ είναι συνδεδεμένη στο Δίκτυο Διανομής, ενσωμάτωσε σύστημα αποθήκευσης με ισχύ 1,8ΜW και αποθηκευτική ικανότητα 5 MWh. Οι δοκιμές λειτουργίας του συστήματος αποθήκευσης έχουν ολοκληρωθεί και η μονάδα συμμετέχει πλέον στην αγορά ηλεκτρισμού ως υβριδική. Υπάρχει όμως έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον για εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης. Έχουμε εκδώσει τελικούς και προκαταρκτικούς όρους σύνδεσης σε ιδιώτες επενδυτές για αυτόνομα συστήματα αποθήκευσης, συνολικής ισχύος άνω των 200 MW και αποθηκευτικής ικανότητας περίπου 500 MWh. Και έχουμε επίσης εκδώσει τελικούς όρους σύνδεσης για ιδιωτικά υβριδικά συστήματα, συνολικής ισχύος 29 MW και αποθηκευτικής ικανότητας περίπου 100 MWh.
Τελικά είναι ασφαλής και οικονομικά βιώσιμη η επένδυση σε αποθήκευση στα οικιστικά υποστατικά;
Ως ΔΣΜΚ δεν έχουμε την αναγκαία γνώση για να απαντήσουμε σε αυτή την ερώτηση. Προσωπική άποψη είναι ότι τα σύγχρονα οικιακά συστήματα αποθήκευσης είναι ασφαλή όταν πληρούν τα διεθνή πρότυπα, διαθέτουν πιστοποιήσεις και εγκαθίστανται από εξειδικευμένους επαγγελματίες. Η οικονομική βιωσιμότητα απαιτεί όμως εξατομικευμένη τεχνοοικονομική αξιολόγηση πριν από κάθε επένδυση που να λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως διατιμήσεις προμηθευτών, το σχέδιο στήριξης, προφίλ οικιακής κατανάλωσης κ.ά.
Ανταγωνιστική αγορά
Κλείνουμε ένα 10μηνο από τη λειτουργία της ανταγωνιστικής αγοράς. Πώς κύλισαν τα πράγματα;
Το ξεκίνημα της ανταγωνιστικής αγοράς παρουσίασε κάποιες δυσκολίες στην αρχή, οι οποίες αντιμετωπίζονται. Η καθημερινή εμπορία της ενέργειας λειτούργησε από την αρχή χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα. Προβλήματα παρουσιάστηκαν με τη λήψη μετρητικών δεδομένων για τις μηνιαίες εκκαθαρίσεις. Υπήρξε καθυστέρηση σχεδόν τεσσάρων μηνών για την εκτέλεση της πρώτης μηνιαίας εκκαθάρισης. Με πολλή προσπάθεια, η καθυστέρηση καλύπτεται και προγραμματίζουμε να μην υπάρξουν περαιτέρω καθυστερήσεις μετά τον Σεπτέμβρη. Κάποιοι συμμετέχοντες δεν ήταν απόλυτα έτοιμοι για τη δραστηριοποίηση τους στην αγορά, παρά τις επανειλημμένες και μεγάλης διάρκειας δοκιμαστικές περιόδους λειτουργίας. Ο ΔΣΜΚ ήταν και παραμένει στο πλευρό τους για να τους βοηθήσει να κατανοήσουν σε μεγαλύτερο βαθμό τις εξαιρετικά περίπλοκες δυναμικές και διαδικασίες της αγοράς.
Πώς διαμορφώνονται οι τιμές;
Μια σημαντική διαφοροποίηση με τη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρισμού, είναι η διαφοροποίηση των τιμών του ηλεκτρισμού με την ώρα της ημέρας και την εποχή. Προκύπτουν 48 διαφορετικές τιμές της ενέργειας κάθε ημέρα που καθορίζονται κάθε μισή ώρα από την προσφορά και τη ζήτηση. Βλέπουμε μηδενικές τιμές το μεσημέρι και ψηλές τιμές το βράδυ. Αυτή η διαφοροποίηση των τιμών που προκύπτει από την αγορά είναι το απαραίτητο εργαλείο για την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων, όπως η απόκριση ζήτησης και οι δυναμικές διατιμήσεις. Ο ανταγωνισμός στην αγορά είναι επίσης ο μηχανισμός και το κίνητρο για να υλοποιηθούν οι κατάλληλες επενδύσεις στο ηλεκτρικό σύστημα, για μείωση του κόστους του ηλεκτρισμού, όπως η αποθήκευση. Επειδή πολλά ακούγονται για το μοντέλο στόχος και εισηγήσεις για διαφοροποίηση του, πρέπει να επισημανθεί ότι το μοντέλο στόχος είναι οι κοινοί κανόνες της αγοράς σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Κύπρος, προετοιμαζόμενη για την ηλεκτρική διασύνδεση με την Ελλάδα, δεν μπορεί, ούτε της επιτρέπεται με βάση τους Ευρωπαϊκούς Κανονισμούς να αποκλίνει από τους κοινούς κανόνες της αγοράς.
Η αγορά σε 10 χρόνια
Πού βλέπετε το κυπριακό ηλεκτρικό σύστημα σε δέκα χρόνια; Οι επενδύσεις που θα γίνουν θα έχουν οφέλη για τους καταναλωτές;
Πιστεύω ότι θα είναι σημαντικά πιο σύγχρονο, πιο ευέλικτο και πιο «πράσινο» από ό,τι είναι σήμερα. Η ενεργειακή μετάβαση βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και τα έργα που υλοποιούνται σήμερα θα αποτελέσουν τη βάση για ένα ηλεκτρικό σύστημα που θα μπορεί να υποστηρίξει πολύ μεγαλύτερη διείσδυση ΑΠΕ, χωρίς συμβιβασμούς στην ασφάλεια και την αξιοπιστία της ηλεκτροδότησης. Μέσα στην επόμενη δεκαετία αναμένω ότι θα λειτουργούν σε μεγάλη κλίμακα Συστήματα Αποθήκευσης Ενέργειας, θα έχουν ολοκληρωθεί σημαντικές αναβαθμίσεις του Συστήματος Μεταφοράς, θα έχουν ενταχθεί νέες, αποδοτικότερες και πιο ευέλικτες μονάδες παραγωγής, ενώ η ψηφιοποίηση και τα έξυπνα συστήματα διαχείρισης θα διαδραματίζουν ακόμη σημαντικότερο ρόλο στη λειτουργία του δικτύου. Εφόσον προχωρήσει και η ηλεκτρική διασύνδεση της Κύπρου με τα γειτονικά ηλεκτρικά συστήματα, η χώρα θα αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια και ευελιξία. Η τεχνολογική ανάπτυξη δεν θα είχε νόημα εάν δεν δημιουργούνταν πραγματικά οφέλη για τους καταναλωτές. Ένα ισχυρότερο και πιο ευέλικτο ηλεκτρικό σύστημα θα μπορεί να αξιοποιεί μεγαλύτερο ποσοστό της παραγόμενης ενέργειας από ΑΠΕ, να περιορίζει τις περικοπές, να μειώνει σταδιακά την εξάρτηση από τα συμβατικά καύσιμα και να προσφέρει υψηλότερο επίπεδο αξιοπιστίας στον εφοδιασμό με ηλεκτρική ενέργεια. Παράλληλα, η ενίσχυση του ανταγωνισμού στην αγορά ηλεκτρισμού, η ευρύτερη αξιοποίηση της αποθήκευσης και η αποτελεσματικότερη λειτουργία του συστήματος, αναμένεται να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για πιο ανταγωνιστικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μακροπρόθεσμα. Είμαι αισιόδοξος ότι, εφόσον συνεχιστεί με συνέπεια η υλοποίηση των απαραίτητων έργων υποδομής και η συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων, η Κύπρος θα αποκτήσει μέσα στην επόμενη δεκαετία ένα ηλεκτρικό σύστημα πιο ανθεκτικό, πιο καθαρό και πιο αποδοτικό, προς όφελος τόσο της οικονομίας όσο και της κοινωνίας.
