Ένας υπάλληλος θεωρείται αρνητικός όταν επιδεικνύει συνεχώς στάσεις και συμπεριφορές που βλάπτουν το ηθικό, την παραγωγικότητα και την κουλτούρα της ομάδας. Χαρακτηρίζεται από απαισιοδοξία, αντίσταση σε νέες ιδέες και συνεχή κριτική. Κατηγορεί τους άλλους, επιδεικνύει κακή εργασιακή ηθική και δυσκολεύεται να συνεργαστεί με τους συναδέλφους του. Ουσιαστικά λειτουργεί ως ταραχοποιός, υπονομεύοντας λύσεις και καλλιεργώντας ένα τοξικό περιβάλλον.
Εισαγωγή
Πολλοί εργαζόμενοι, σε κάποια στιγμή της καριέρας τους, μπορεί να νιώθουν πιεσμένοι ή απογοητευμένοι, με αποτέλεσμα, προσωρινά, να συμπεριφέρονται αρνητικά. Όταν όμως αυτή η προσωρινότητα μετατρέπεται σε χρόνια, μπορεί να εξελιχθεί σε μεταδοτική και να επηρεάσει την κουλτούρα και την παραγωγικότητα του οργανισμού. Για αυτό και οι διευθυντές πρέπει να αντιμετωπίζουν τέτοια κρούσματα με αποφασιστικότητα και με δίκαιο και εποικοδομητικό τρόπο.
Πού οφείλεται
Ο λόγος της αρνητικής συμπεριφοράς ενός υπαλλήλου μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι αισθάνεται αδικημένος, βαρυφορτωμένος, παρεξηγημένος ή στάσιμος. Πιθανόν να αντιμετωπίζει προσωπικά προβλήματα, απραγματοποίητες φιλοδοξίες ή παρεξηγήσεις. Σε μερικές περιπτώσεις η αρνητικότητα μπορεί να οφείλεται σε επαγγελματικές ελλείψεις, μειωμένη αφοσίωση ή σε φόβο στις αλλαγές.
Αυτά δεν είναι δικαιολογίες για να ανεχθεί η Διεύθυνση την επιζήμια συμπεριφορά του αρνητικού υπαλλήλου, όμως, χωρίς η Διεύθυνση να εντοπίσει τους λόγους της αρνητικής συμπεριφοράς, δεν θα μπορέσει ποτέ να χειριστεί το θέμα με αποτελεσματικότητα και ενσυναίσθηση. Στόχος δεν πρέπει να είναι ο χαρακτηρισμός του υπαλλήλου ως προβληματικού, αλλά, από τη μια, να βοηθηθεί ο υπάλληλος να επαναδραστηριοποιηθεί και, από την άλλη, να προστατευθεί η ευεξία του προσωπικού.
Εποικοδομητική νοοτροπία
Η αρνητικότητα του υπαλλήλου πρέπει να αντιμετωπίζεται προσεκτικά και δομημένα. Οι διευθυντές δεν πρέπει να αντιδρούν συναισθηματικά ούτε και να καταλήγουν σε αυθαίρετα συμπεράσματα. Ένας αποτελεσματικός χειρισμός μπορεί να περιλαμβάνει τα εξής:
• Έγκαιρη αντιμετώπιση
Όταν η αρνητικότητα δεν αντιμετωπίζεται, αυτή θα κλιμακωθεί. Μόλις ο διευθυντής παρατηρήσει συνεχή παράπονα, κυνισμό ή αναστάτωση στη δυναμική της ομάδας, πρέπει αμέσως να καλέσει ιδιαιτέρως τον αρνητικό υπάλληλο σε μια εμπιστευτική/διεξοδική συζήτηση, η οποία να επικεντρωθεί στη συμπεριφορά του υπαλλήλου και όχι στην προσωπικότητά του. Π.χ. Αντί να του πει ότι «παρουσιάζει κακή συμπεριφορά», μπορεί να του αναφέρει: «πρόσεξα πως κατά τις συσκέψεις συνεχώς απορρίπτεις τις εισηγήσεις των συναδέλφων σου ή εκφράζεις σκεπτικισμό προτού ο συνάδελφός σου παρουσιάσει ολόκληρη την εισήγησή του». Μπορεί να προσθέσει ότι «αυτό επηρεάζει το ηθικό της ομάδας», και να τον ρωτήσει πού οφείλεται αυτή του η συμπεριφορά.
Με τον τρόπο αυτόν, ο διάλογος διεξάγεται στην πραγματική του διάσταση και εμποδίζεται ο υπάλληλος να τηρήσει αρνητική στάση.
• Ενεργητική ακρόαση/κατανόηση
Πολλές φορές οι υπάλληλοι τηρούν αρνητική στάση επειδή πιστεύουν ότι οι προϊστάμενοί τους δεν τους δίνουν σημασία. Για αυτό και, κατά τη συνάντηση, πρέπει ο διευθυντής να αφήνει τον υπάλληλο να εκφράζεται ελεύθερα χωρίς να τον διακόπτει. Ωφέλιμες είναι και οι ανοικτές ερωτήσεις, όπως:
- «τι σου προκαλεί ανησυχία τελευταία;»
- «ποιες αλλαγές πιστεύεις ότι θα σε κάνουν να νιώθεις περισσότερη στήριξη και παρώθηση;»
Η ενεργητική ακρόαση κάνει τον υπάλληλο να αισθάνεται ότι αξίζει και έτσι ανοίγεται ο δρόμος για μια αμοιβαία προσπάθεια επίλυσης του προβλήματος.
• Τοποθέτηση στόχων και κόκκινες γραμμές
Μετά τη συζήτηση, ο διευθυντής θα πρέπει να εξηγήσει στον υπάλληλο τι αναμένει από αυτόν, αναφέροντάς του ποιες αλλαγές χρειάζεται να κάνει και πώς αυτές θα βοηθήσουν στη λειτουργικότητα της ομάδας. Ταυτόχρονα θα πρέπει ο διευθυντής να καθορίσει στον υπάλληλο τις κόκκινες γραμμές όσον αφορά τη συμπεριφορά του. Π.χ.:
- να συμμετέχει στις συσκέψεις με σεβασμό προς τους συναδέλφους του και στις απόψεις τους
- να διατυπώνει τυχόν διαφωνίες του με εποικοδομητικό τρόπο και να υποβάλλει εισηγήσεις για υπερπήδηση των προβλημάτων
- να αποφεύγει αρνητικά σχόλια τα οποία υπονομεύουν τις προσπάθειες της ομάδας
• Στήριξη και ενίσχυση
Αν η αρνητικότητα του υπαλλήλου οφείλεται σε άγχος, εξουθένωση, σύγχυση κ.λπ., ο διευθυντής θα πρέπει να του προσφέρει στήριξη, όπως:
- εκπαίδευση για κάλυψη τυχόν κενών
- ανακατανομή εργασίας
- ευκαιρίες για επαγγελματική ανάπτυξη
- συμμετοχή σε προγράμματα ευεξίας
- ανάθεση σε έναν μέντορα για να τον βοηθά.
Πολλοί υπάλληλοι παρουσιάζουν εξαιρετική βελτίωση όταν αισθάνονται ότι ο διευθυντής τους τούς στηρίζει και τους εκτιμά.
• Πρακτικά και παρακολούθηση
Ό,τι διαμειφθεί κατά τη συνάντηση θα πρέπει να καταγραφεί και με βάση την καταγραφή αυτή να παρακολουθείται η πρόοδος του υπαλλήλου. Με τον τρόπο αυτόν αυξάνεται η λογοδοσία του υπαλλήλου, ο οποίος αντιλαμβάνεται ότι ο οργανισμός επενδύει στην επιτυχία του (υπαλλήλου). Συγχαρητήρια του διευθυντή ακόμη και για μικρές επιτυχίες του υπαλλήλου ενθαρρύνουν τη συνεχή του πρόοδο.
• Αποφυγή διάδοσης της αρνητικότητας
Ακόμη και η δομημένη αντιμετώπιση της αρνητικότητας, όταν αυτή εξελιχθεί σε χρόνια, μπορεί να επηρεάσει την ατμόσφαιρα που επικρατεί στην ομάδα. Για αυτό και οι διευθυντές πρέπει να δρουν προληπτικά για να παρεμποδίζουν την εξάπλωση της αρνητικότητας.
• Δημιουργία ισχυρής θετικής κουλτούρας
Μια ανθεκτική εργασιακή κουλτούρα μπορεί να δράσει σαν ασπίδα έναντι της αρνητικότητας. Η κουλτούρα μπορεί να περιλαμβάνει αίσθημα εμπιστοσύνης και διαφάνεια, συνεργασία και σεβασμό, ανοικτή επικοινωνία κ.λπ.
Όταν η θετικότητα ενσωματώνεται στην κουλτούρα, παρεμποδίζεται η επικράτηση της αρνητικότητας, η οποία χάνει την επίδρασή της.
• Ενθάρρυνση λυσιτελούς σκέψης
Οι διευθυντές πρέπει να ενθαρρύνουν τους υπαλλήλους τους να αναπτύσσουν νοοτροπία επίλυσης προβλημάτων. Όταν ένας υπάλληλος αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα, ο διευθυντής πρέπει να τον προκαλεί για να εισηγείται και λύση. Π.χ. «Αντιλαμβάνομαι ότι ανησυχείς για τη νέα διαδικασία. Έχεις κάποιες εισηγήσεις για να βελτιωθεί;»
Με τον τρόπο αυτόν το παράπονο μετατρέπεται σε εποικοδομητικό διάλογο.
• Θετική στάση συναδέλφων
Οι συνάδελφοι του υπαλλήλου μπορούν επίσης να αντιστρέψουν την πορεία μιας συζήτησης. Π.χ. Μπορούν να πουν στο υπάλληλο ότι «τις ανησυχίες του μπορούν να τις θέσουν υπόψη της Διεύθυνσης για να λύσει το πρόβλημα».
Εκπαίδευση των υπαλλήλων σε θέματα επικοινωνίας και διαχείρισης συγκρούσεων βοηθά τους υπαλλήλους να αντιμετωπίσουν με αξιοπρέπεια την αρνητική συμπεριφορά του συναδέλφου τους.
• Διαφάνεια στις αποφάσεις
Η αρνητικότητα ευδοκιμεί όταν οι υπάλληλοι είναι απληροφόρητοι ή όταν αισθάνονται αβεβαιότητα. Οι παρεξηγήσεις και οι εικασίες μειώνονται όταν οι υπάλληλοι ενημερώνονται τακτικά με σαφήνεια από τη Διεύθυνση. Ευεργετική είναι επίσης η συμμετοχή των υπαλλήλων στη λήψη αποφάσεων.
• Αναγνώριση
Η κάλυψη κάποιων ενδιάμεσων στόχων πρέπει να αναγνωρίζεται και να επαινείται. Το ίδιο και οι προσπάθειες. Η θετική αντιμετώπιση των υπαλλήλων δημιουργεί μια κουλτούρα στην οποία οι υπάλληλοι αισθάνονται ότι οι προϊστάμενοί τους τούς σέβονται. Αυτό τους κάνει περισσότερο αφοσιωμένους στον οργανισμό με αποτέλεσμα η αρνητικότητα να είναι λιγότερο μεταδοτική.
Σκληρές αποφάσεις
Υπάρχουν περιπτώσεις που, παρ' όλες τις προσπάθειες του διευθυντή, κάποιοι υπάλληλοι εξακολουθούν να είναι αρνητικοί, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται το ηθικό και η απόδοση των υπαλλήλων. Σε τέτοια περίπτωση πρέπει η υπόθεση να τυγχάνει πειθαρχικού χειρισμού, μη αποκλειομένης και της απόλυσης.
Παρ' όλο που δύσκολα λαμβάνονται τέτοιες αποφάσεις, οι διευθυντές πρέπει να προτεραιοποιούν τις ανάγκες του οργανισμού. Επιτρέποντας συνέχιση της αρνητικότητας, οι διευθυντές στέλλουν ένα μήνυμα ότι η επιζήμια συμπεριφορά είναι αποδεκτή, με αποτέλεσμα να βλάπτεται η εργατική κουλτούρα και να φεύγουν αξιόλογα στελέχη.
Επίλογος
Οι αρνητικοί υπάλληλοι δεν είναι σπάνιο φαινόμενο. Δεν πρέπει όμως να τους επιτρέπεται να καθορίζουν την εργασιακή ατμόσφαιρα. Με έγκυρη παρέμβαση της Διεύθυνσης, ενσυναισθηματική συζήτηση, σαφή επεξήγηση και κατάλληλη βοήθεια και στήριξη, πολλοί αρνητικοί υπάλληλοι μπορούν να εγκαταλείψουν την αρνητικότητά τους και να μετατραπούν σε παραγωγικούς εργαζομένους. Ταυτόχρονα οι διευθυντές πρέπει προληπτικά να προστατεύουν τις ομάδες τους, να δημιουργούν μια θετική κουλτούρα και να μην αφήνουν την αρνητική συμπεριφορά των υπαλλήλων να επισκιάζει τη συνεισφορά των συναδέλφων τους. Αντιμετωπίζοντας την αρνητικότητα με συμπόνια και αποφασιστικότητα ένας οργανισμός μπορεί να κρατήσει το προσωπικό του υγιές, παρωθημένο και ανθεκτικό.
*Fellow του Ινστιτούτου Τραπεζιτών Λονδίνου | Ιδρυτικού μέλους του Κυπριακού Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών και του Κυπριακού Συνδέσμου Διεύθυνσης Ανθρώπινου Δυναμικού
