Εξηγήσεις γιατί η αύξηση των μισθών μπορεί να συνεχίσει να μετριάζεται ακόμη και όταν η ανεργία παραμένει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, δίνει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Σε blog που υπογράφουν οι Oscar Arce and David Sondermann, αναφέρεται ότι η ανεργία στην ευρωζώνη βρίσκεται κοντά σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και αναμένεται να μειωθεί περαιτέρω. Ωστόσο, η αύξηση των μισθών προβλέπεται να μετριαστεί. «Παράδοξο; Όχι, αν κοιτάξουμε πέρα από την ανεργία», αναφέρουν οι συντάκτες, τονίζοντας ότι « η μετανάστευση, η συμμετοχή, η αλλαγή εργασίας και οι προθέσεις προσλήψεων των εταιρειών είναι όλα μέρος της ιστορίας».
Στο blog εξετάζoνται οι μηχανισμοί της αγοράς εργασίας για να κατανοηθεί ο συνδυασμός της χαμηλής ανεργίας και της προβλεπόμενης επιβράδυνσης των αυξήσεων των μισθών. Υποστηρίζεται ότι η εστίαση μόνο στο ποσοστό ανεργίας είναι ανεπαρκής και μπορεί να είναι παραπλανητική.
«Κατά καιρούς, η ανεργία αποτυπώνει την ισορροπία προσφοράς-ζήτησης λιγότερο καλά», αναφέρεται, επισημαίνοντας ότι η αξιολόγηση της υποτονικότητας στην αγορά εργασίας απαιτεί μια ευρύτερη προοπτική από το ποσοστό ανεργίας μόνο του.
«Πρέπει να λαμβάνει υπόψη τόσο τη δυναμική της προσφοράς όσο και της ζήτησης σε ολόκληρο το φάσμα της αγοράς εργασίας. Η προσφορά εργασίας μπορεί να αλλάξει λόγω της μετανάστευσης, της συμμετοχής, της υποαπασχόλησης και των ωρών εργασίας, ενώ η ζήτηση εργασίας μπορεί να αποδυναμωθεί χωρίς να προκαλέσει απολύσεις», υποδεικνύεται.
«Η αυξανόμενη σημασία αυτών των ευρύτερων καναλιών προσαρμογής εξηγεί γιατί η αύξηση των μισθών μπορεί να συνεχίσει να μετριάζεται ακόμη και όταν η ανεργία παραμένει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα», προσθέτουν οι συντάκτες, επισημαίνοντας ότι. η αγορά εργασίας είναι λιγότερο περιορισμένη από ό,τι υποδηλώνει το ποσοστό ανεργίας μόνο του.
Το εργατικό δυναμικό αυξάνεται
Αναφερόμενοι στο πώς καλύφθηκαν 6 εκατομμύρια θέσεις εργασίας τα τελευταία τρία χρόνια, οι συντάκτες σημειώνουν ότι η ομάδα των ανέργων συνέβαλε μόνο περίπου 500.000. Αντίθετα, αναφέρουν, περισσότερες από 3 εκατομμύρια επιπλέον θέσεις εργασίας καλύφθηκαν από άτομα που μετανάστευσαν στη ζώνη του ευρώ. Με τη σειρά τους, περίπου 2,5 εκατομμύρια περισσότερες θέσεις εργασίας καλύφθηκαν από προηγουμένως ανενεργούς υπηκόους - άτομα που δεν αναζητούσαν εργασία. Από αυτά τα 2,5 εκατομμύρια που εντάχθηκαν στην αγορά εργασίας, το 60% ήταν γυναίκες.
«Τόσο η αύξηση της συμμετοχής των γυναικών όσο και η καθαρή εισερχόμενη μετανάστευση είχαν ήδη υποστηρίξει την αύξηση της απασχόλησης στο παρελθόν», αναφέρεται. «Ωστόσο, η συμβολή τους τα τελευταία χρόνια ήταν πολύ ισχυρότερη από το συνηθισμένο. Οι αλλοδαποί εργαζόμενοι πρόσθεσαν περίπου 53% στη δημιουργία θέσεων εργασίας, σε σύγκριση με 29% μεταξύ 2015 και 2019. Ομοίως, ενεργοποιήθηκαν περισσότεροι ημεδαποί, συμβάλλοντας κατά 43% στη δημιουργία θέσεων εργασίας, σε σύγκριση με αύξηση 9% το 2015-19. Και η συμβολή από την ομάδα των ανέργων δεν ήταν πάντα αμελητέα στο παρελθόν - ήταν ο κύριος παράγοντας που συνέβαλε στην κάλυψη θέσεων εργασίας (63%) κατά τα έτη 2015-19».
Ταυτόχρονα, επισημαίνεται, η συμμετοχή των ηλικιωμένων εργαζομένων έχει αυξηθεί αισθητά με την πάροδο του χρόνου. Με την αύξηση του προσδόκιμου ζωής, οι εργαζόμενοι τείνουν να ξεκινούν τη συνταξιοδότηση αργότερα. Από το τρίτο τρίμηνο του 2022, το ποσοστό συμμετοχής των ατόμων ηλικίας 55-74 ετών έχει αυξηθεί κατά σχεδόν 1,7 ποσοστιαίες μονάδες. Σε σύγκριση με τις προηγούμενες γενιές, περισσότεροι από 1,5 εκατομμύριο επιπλέον ηλικιωμένοι εργαζόμενοι παρέμειναν ενεργό μέρος του εργατικού δυναμικού. Αυτό όμως δεν ήταν εντελώς καινούργιο. Η αυξημένη συμμετοχή ήταν ήδη ορατή στα χρόνια πριν από την πανδημία, όταν το ποσοστό συμμετοχής των μεγαλύτερων ηλικιών αυξήθηκε κατά 3,2 ποσοστιαίες μονάδες (2016-19).
«Συνολικά, αυτά τα στοιχεία καταδεικνύουν πως, παρά τον σχετικά μικρό ρόλο των αλλαγών στην ανεργία, η ζήτηση εργασίας των επιχειρήσεων μπόρεσε να ικανοποιηθεί κατά τη διάρκεια των προηγούμενων τριών ετών», σημειώνουν και υποδεικνύουν τη σημαντική ελαστικότητα του περιθωρίου των αλλοδαπών που προσέλκυσαν την αγορά εργασίας της ζώνης του ευρώ και των υπηκόων που μπορούν ακόμη να δραστηριοποιηθούν. «Επομένως, η διαθέσιμη προσφορά εργασίας ήταν μεγαλύτερη από ό,τι υποδηλώνεται από τις αλλαγές μόνο στον αριθμό των ανέργων. Αυτό έχει βοηθήσει στην άμβλυνση της στενότητας της αγοράς εργασίας και των πιέσεων στους μισθούς», εξηγούν οι συντάκτες.
Τα επόμενα χρόνια, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αυτοί οι παράγοντες αναμένεται να διατηρήσουν μια ελαστική προσφορά εργασίας και να συμβάλουν στην άμβλυνση των πιέσεων σύσφιξης της αγοράς. Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, η γήρανση του εθνικού πληθυσμού είναι πιθανό να μειώσει το εργατικό δυναμικό στη ζώνη του ευρώ (κατά περίπου 11 εκατομμύρια έως το 2035), εκτός εάν μπορούν να διατηρηθούν η καθαρή μετανάστευση και η υψηλότερη συμμετοχή.
Πρόσθετη προσφορά εργασίας
Το ποσοστό ανεργίας είναι ήδη χαμηλό στη ζώνη του ευρώ και ενδέχεται να μειωθεί περαιτέρω. Σε αρκετές χώρες, δεν έχει φτάσει ακόμη στο ιστορικά χαμηλό του επίπεδο. Επιπλέον, οι προηγούμενες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στα κράτη μέλη ενδέχεται να έχουν μειώσει το ποσοστό διαρθρωτικής ανεργίας. Ποιος άλλος θα μπορούσε να εισέλθει στην αγορά εργασίας;
Εκτός από τους ανέργους, σχεδόν 7 εκατομμύρια άνθρωποι στη ζώνη του ευρώ είναι γενικά πρόθυμοι να εργαστούν, αλλά επί του παρόντος είτε δεν είναι διαθέσιμοι είτε δεν αναζητούν ενεργά εργασία (οι «οριακά συνδεδεμένοι»). Αυτοί θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να είναι άτομα που φροντίζουν προσωρινά ένα μέλος της οικογένειάς τους. Επιπλέον, περίπου 5 εκατομμύρια εργαζόμενοι είναι υποαπασχολούμενοι. Θα ήθελαν να εργάζονται περισσότερες ώρες από όσες απασχολούνται επί του παρόντος. Η εξίσωσή τους στις επιθυμητές ώρες θα ισοδυναμούσε με περίπου 2 εκατομμύρια επιπλέον εργαζόμενους.
Αλλαγές θέσεων εργασίας
Το σύνολο των απασχολούμενων εργαζομένων που αλλάζουν θέσεις εργασίας αποτελεί επίσης έναν ουσιαστικό δείκτη της χαλαρότητας και των πιέσεων στους μισθούς. Όταν οι εταιρείες δυσκολεύονται περισσότερο να προσλάβουν επιπλέον εργαζόμενους, συχνά αρχίζουν να προσελκύουν άτομα στην αγορά εργασίας. Προσφέρουν καλύτερες συνθήκες απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένων υψηλότερων αμοιβών, για να δώσουν κίνητρα στους εργαζόμενους να αλλάξουν θέσεις εργασίας. Ο αριθμός των εργαζομένων που αλλάζουν θέσεις εργασίας ποικίλλει σημαντικά ανάλογα με τον οικονομικό κύκλο. Συνήθως κυμαίνεται μεταξύ περίπου 4 και 7 εκατομμυρίων εργαζομένων ετησίως (3% έως 5%). Επί του παρόντος, διαπιστώνεται ότι λιγότεροι εργαζόμενοι αλλάζουν θέσεις εργασίας.
Η Έρευνα Καταναλωτικών Προσδοκιών της ΕΚΤ παρέχει ενημερωμένα τριμηνιαία δεδομένα για την αλλαγή θέσης εργασίας και υποδηλώνει ότι οι μεταβάσεις από θέση εργασίας σε θέση εργασίας έχουν χάσει τη δυναμική τους σε προηγούμενα τρίμηνα. Αυτό πιθανότατα αντανακλά το γεγονός ότι η προθυμία των επιχειρήσεων να παρέχουν καλύτερες προσφορές εργασίας έχει μειωθεί και περισσότεροι εργαζόμενοι προτιμούν να παραμείνουν στη θέση τους. Και αυτό με τη σειρά του υποδηλώνει μια λιγότερο στενή αγορά εργασίας.
Οι διαρθρωτικές τάσεις διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο. Με μια γηράσκουσα κοινωνία στην Ευρώπη, το ποσοστό των ηλικιωμένων εργαζομένων αυξάνεται κάθε χρόνο. Αυτό αλλάζει σταδιακά την αγορά εργασίας. Τα κοινωνικά συστήματα στην Ευρώπη με ισχυρή προστασία της απασχόλησης και συλλογικές συμβάσεις συνήθως προστατεύουν τους εργαζόμενους με μεγαλύτερη θητεία από την απόλυση. Η μέση διάρκεια εργασίας αυξάνεται από δύο σε 20 χρόνια με την ηλικία. Τα άτομα με μεγαλύτερη θητεία διατρέχουν χαμηλότερο κίνδυνο απόλυσης. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών ετών, το ποσοστό ανεργίας των ηλικιωμένων εργαζομένων ήταν (στο 4,5%) σημαντικά χαμηλότερο από αυτό των ατόμων στην παραγωγική ηλικία (6%) ή των νέων (περίπου 14,6%). Είναι επίσης λιγότερο πιθανό να αναζητήσουν νέα εργασία.
Οι ετήσιες μεταβάσεις μεταξύ θέσεων εργασίας εμπίπτουν στις ηλικιακές ομάδες από περίπου 6,5% έως 2% όλων των ατόμων που εργάζονται. Αυτό σημαίνει ότι οι ηλικιωμένοι εργαζόμενοι είναι επίσης λιγότερο πιθανό να επαναδιαπραγματευτούν τους μισθούς τους. Οι αυξήσεις στην ετήσια αύξηση των ωριαίων μισθών είναι οι χαμηλότερες για τις ηλικιακές ομάδες των ηλικιωμένων εργαζομένων. Συνολικά, οι χαμηλότερες μεταβάσεις από θέση εργασίας σε θέση εργασίας, κυκλικά και διαρθρωτικά, θα υποδείκνυαν χαμηλότερη στενότητα στην αγορά εργασίας και μισθολογικές πιέσεις καθώς το εργατικό δυναμικό σταδιακά γερνάει.
Ο ρόλος της ζήτησης εργασίας από τις επιχειρήσεις
Παράλληλα, στο blog αναφέρεται ότι η εξέταση της προσφοράς εργασίας παραβλέπει την ανάγκη των επιχειρήσεων για επιπλέον εργαζόμενους. Η χαμηλότερη ζήτηση εργασίας δεν εμφανίζεται πάντα σε περισσότερες απολύσεις και υψηλότερη ανεργία.
Κατά καιρούς, οι επιχειρήσεις ενδέχεται να συσσωρεύουν εργατικό δυναμικό για να ξεπεράσουν προσωρινά δύσκολες καταστάσεις. Σε περιόδους ισχυρής οικονομικής ύφεσης, οι επιχειρήσεις προσαρμόζουν τον αριθμό του προσωπικού τους πιο δραστικά. Αυτό αντικατοπτρίζεται στην αύξηση του ποσοστού ανεργίας της οικονομίας.
Η πανδημία COVID-19, είναι ένα πρόσφατο παράδειγμα. Ωστόσο, όταν αντιμετωπίζουν μια μέτρια επιβράδυνση, οι επιχειρήσεις μπορεί απλώς να προτιμούν την πρόσληψη λιγότερων ή απλώς να μην αντικαθιστούν το προσωπικό που συνταξιοδοτείται, χωρίς απαραίτητα να απολύουν άτομα. Αυτό συμβαίνει από τα μέσα του 2022. Οι επιχειρήσεις δημοσίευσαν λιγότερες θέσεις εργασίας χωρίς να απολύσουν άτομα και, επομένως, χωρίς να προκαλέσουν αύξηση του ποσοστού ανεργίας.
«Ως αποτέλεσμα, υπάρχουν πλέον λιγότερες θέσεις εργασίας ανά άνεργο. Αυτή η χαμηλότερη ζήτηση εργασίας υποδηλώνει μικρότερο ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων για επιπλέον εργαζόμενους. Αυτό, εφόσον όλα τα άλλα παραμείνουν ίδια, θα πρέπει να μεταφραστεί σε χαμηλότερες πιέσεις στους μισθούς από ό,τι θα μπορούσε να υποδηλώνει το ιστορικά χαμηλό τρέχον επίπεδο ανεργίας», τονίζεται.
Η μείωση της ζήτησης εργασίας δεν αντικατοπτρίζεται μόνο σε λιγότερες προσλήψεις, αλλά και σε χαμηλότερο μέσο όρο ωρών εργασίας. Περισσότερο από το 80% των επιχειρήσεων προσαρμόζονται στις διακυμάνσεις της ζήτησης προϊόντων προσαρμόζοντας τις ώρες εργασίας των εργαζομένων τους. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, οι ώρες εργασίας ανά εργαζόμενο μειώθηκαν σημαντικά και εξακολουθούν να παραμένουν κάτω από τα επίπεδα πριν από την πανδημία. Αλλά έχουν αυξηθεί ξανά πιο πρόσφατα.
Οι ώρες είναι ένα άλλο περιθώριο που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι εταιρείες για να ενισχύσουν την αποτελεσματική εργασία τους χωρίς απαραίτητα να συνεπάγεται πρόσθετες μισθολογικές πιέσεις.
