Στις 4 Ιουνίου αναλαμβάνουν επίσημα τα καθήκοντά τους οι 56 νέοι βουλευτές, αφού δώσουν ενώπιον της ολομέλειας της Βουλής τη νενομισμένη διαβεβαίωση ότι θα επιδεικνύουν πίστη και σεβασμό στο Σύνταγμα και στους νόμους που συνάδουν με αυτό, καθώς και στη διατήρηση της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Δημοκρατίας.
Αμέσως μετά την τελετή διαβεβαίωσης, θα λάβει χώρα η εκλογή του προέδρου της Βουλής. Ο νέος πρόεδρος της Βουλής θα αναδειχθεί μέσα από τις παρασκηνιακές διεργασίες των κοινοβουλευτικών κομμάτων, οι οποίες θα αρχίσουν ευθύς αμέσως μετά τις βουλευτικές εκλογές, δηλαδή από τη Δευτέρα, με στόχο την παγίωση συμμαχιών ενόψει των προεδρικών εκλογών του Φεβρουαρίου του 2028.
Ο νέος πρόεδρος
Πρόσφατα, η ολομέλεια της Βουλής απλοποίησε τη διαδικασία εκλογής του προέδρου της Βουλής. Η νέα διαδικασία, βάσει της οποίας θα εκλεγεί ο νέος πρόεδρος της Βουλής, στις 4 Ιουνίου, προβλέπει τα εξής: Οι υποψηφιότητες θα υποβληθούν κατόπιν πρότασης κάθε υποψηφίου από άλλον βουλευτή. πρόεδρος της Βουλής θα εκλεγεί, μέσω ονομαστικής ψηφοφορίας, ο υποψήφιος ή η υποψήφια που θα συγκεντρώσει την απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των βουλευτών, δηλαδή, τουλάχιστον 29 από τις 56 ψήφους.
Σε περίπτωση που κατά την πρώτη ψηφοφορία, κανένας από τους υποψηφίους δεν συγκεντρώσει την απόλυτη πλειοψηφία, διεξάγεται δεύτερος γύρος μεταξύ των δύο επικρατέστερων. Πρόεδρος της Βουλής θα εκλεγεί ο υποψήφιος ή η υποψήφια που θα συγκεντρώσει την απλή πλειοψηφία, δηλαδή τις περισσότερες ψήφους. Σε περίπτωση ισοψηφίας, προβλέπεται η διεξαγωγή επαναληπτικής ψηφοφορίας. Αν και σε αυτήν προκύψει ισοψηφία, τότε η εκλογή κρίνεται με δημόσια κλήρωση, από την οποία αναδεικνύεται ο πρόεδρος της Βουλής.
Μετά την εκλογή, ο πρόεδρος της Βουλής διορίζει δύο βουλευτές ως γραμματείς και δύο ως κοσμήτορες του σώματος. Επικουρούμενος από τους γραμματείς και τους κοσμήτορες, διευθύνει και συντονίζει τις εργασίες της ολομέλειας του σώματος και μεριμνά για την ομαλή διεξαγωγή τους. Επιπλέον, προΐσταται των υπηρεσιών του Κοινοβουλίου και, σε συνεργασία με τον γενικό διευθυντή της Βουλής, συντονίζει και εποπτεύει το έργο τους.
Ο πρόεδρος της Βουλής αντικαθιστά τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας σε περίπτωση προσωρινής απουσίας ή προσωρινού κωλύματός του. Σε περίπτωση πρόσκαιρης απουσίας του ή όταν εκκρεμεί η πλήρωση του κενωθέντος αξιώματος του Προέδρου της Βουλής, τα καθήκοντά του ασκεί βουλευτής που θα αποφασιστεί από τη σύσκεψη των αρχηγών. Μέχρι πρόσφατα, τα συγκεκριμένα καθήκοντα ασκούνταν από τον γηραιότερο βουλευτή.
Οι θρησκευτικές ομάδες
Οι θρησκευτικές ομάδες των Αρμενίων, των Λατίνων και των Μαρωνιτών εκπροσωπούνται στη Βουλή με έναν αντιπρόσωπο η καθεμία. Οι τρεις αντιπρόσωποι των θρησκευτικών ομάδων εκλέγονται, όπως και τα μέλη της Βουλής, κάθε πενταετία, μετέχουν στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Παιδείας, παρευρίσκονται στις συνεδριάσεις της ολομέλειας του σώματος και εκφράζουν τις απόψεις τους σε θέματα που αφορούν την ομάδα τους χωρίς, όμως, δικαίωμα ψήφου.
Οι τρεις αντιπρόσωποι των θρησκευτικών ομάδων απολαμβάνουν των ίδιων δικαιωμάτων με τα υπόλοιπα μέλη της Βουλής. Δηλαδή, λαμβάνουν τον ίδιο μισθό και τα ίδια επιδόματα, συνολικά €6.000 καθαρά μηνιαίως, δικαιούνται κοινοβουλευτικό συνεργάτη και απολαμβάνουν ασυλία. Παρόλο που έχουν αυτό το δικαίωμα, πολύ σπάνια συμμετέχουν στις συνεδριάσεις της Επιτροπής Παιδείας της Βουλής και ακόμη πιο σπάνια ζητούν τον λόγο στην ολομέλεια της Βουλής.
Προεδρίες επιτροπών
Η Επιτροπή Επιλογής της Βουλής, της οποίας η σύσταση προβλέπεται από το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας, καταρτίζεται την επομένη της εκλογής του προέδρου της Βουλής και αποτελείται από τον πρόεδρο του σώματος και από οκτώ βουλευτές που προέρχονται από τα μεγαλύτερα κόμματα. Η Επιτροπή Επιλογής καταρτίζει τις μόνιμες κοινοβουλευτικές επιτροπές, καθώς και οποιεσδήποτε άλλες προσωρινές, συνιστώμενες για ορισμένο σκοπό (ad hoc) ή ειδικές κοινοβουλευτικές επιτροπές, και διορίζει βουλευτές ως προέδρους και μέλη των επιτροπών αυτών. Επιπρόσθετα, η Επιτροπή Επιλογής επιλαμβάνεται τυχόν ανακατατάξεων βουλευτών στις κοινοβουλευτικές επιτροπές κατά τη διάρκεια της βουλευτικής περιόδου.
Επιτροπή Δεοντολογίας
Οι νέοι βουλευτές θα εκλέξουν, σε διαδικασία που θα λάβει χώρα στην ολομέλεια της Βουλής και τα μέλη που θα απαρτίζουν την Επιτροπή Δεοντολογίας, με αρμοδιότητα τη διερεύνηση καταγγελιών εναντίον βουλευτών, είτε από πολίτες είτε από βουλευτές, για αντιδεοντολογική συμπεριφορά καθώς και για οποιαδήποτε άλλα ζητήματα απορρέουν από την εφαρμογή των προνοιών του εν λόγω κώδικα.
Η Επιτροπή Δεοντολογίας είναι επταμελής. Σε περίπτωση που αποφανθεί ότι βουλευτής ενήργησε αντιδεοντολογικά, δύναται, ανάλογα με τη φύση της παράβασης, τη βαρύτητα και τυχόν επανάληψή της, να επιβάλει μία από τις ακόλουθες κυρώσεις: προφορική επίπληξη, γραπτή επίπληξη, μομφή για διαπιστωθείσα αντιδεοντολογική και ανάρμοστη συμπεριφορά, κλήση του βουλευτή σε δημόσια απολογία από το βήμα της ολομέλειας της Βουλής ή/και κλήση του σε έγγραφη απολογία, η οποία θα αναγιγνώσκεται από το βήμα της ολομέλειας της Βουλής.
Τα πορίσματα της Επιτροπής Δεοντολογίας δημοσιοποιούνται στην ιστοσελίδα της Βουλής, με τους υπό κατηγορία βουλευτές να υποχρεούνται να συμμορφωθούν με την πειθαρχική ποινή που τους επιβλήθηκε.
Έλεγχος για ασυμβίβαστο
Πριν από την επίσημη ανάληψη των καθηκόντων τους, οι νέοι βουλευτές θα ελεγχθούν για ασυμβίβαστο. Η ιδιότητα του βουλευτή είναι ασυμβίβαστη με το αξίωμα του υπουργού, του δημάρχου, του δημοτικού συμβούλου, του μέλους των ενόπλων δυνάμεων ή των σωμάτων ασφαλείας, καθώς και με οποιοδήποτε άλλο δημόσιο αξίωμα ή θέση. Συνεπώς, οι υποψήφιοι και οι υποψήφιες που θα καταφέρουν να εκλεγούν αύριο Κυριακή και ανήκουν σε μία από τις παραπάνω κατηγορίες, θα πρέπει να επιλέξουν μεταξύ της βουλευτικής έδρας και του δημόσιου αξιώματος ή της θέσης που κατέχουν.
Παραίτηση και σύνταξη
Αρκετοί ήταν οι βουλευτές και στην απελθούσα Βουλή - πέραν των 10 - που λόγω ασυμβίβαστου υποχρεώθηκαν να παραιτηθούν από τη δημόσια υπηρεσία στην οποία κατείχαν υψηλόβαθμες θέσεις. Με την παραίτησή τους, αυτόματα έγιναν δικαιούχοι σύνταξης, ανεξαρτήτως ηλικίας.
Ο νόμος που προβλέπει τη χορήγηση συντάξεων ανεξαρτήτως ηλικίας, είναι ο περί Συντάξεων Νόμος του 1997 και συγκεκριμένα το άρθρο 24 αυτού. Με βάση τον εν λόγω νόμο, όσοι υπάλληλοι του δημόσιου και ευρύτερου δημόσιου τομέα παραιτούνται για να αναλάβουν δημόσιο αξίωμα ή θέση δικαιούνται να λαμβάνουν σύνταξη, ανεξαρτήτως ηλικίας. Το ύψος της σύνταξης καθορίζεται με βάση τη θέση που κατείχαν στο δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα, καθώς και τα έτη υπηρεσίας τους.
Η ασυλία
Με τη νενομισμένη διαβεβαίωση που θα δώσουν στις 4 Ιουνίου, οι νέοι βουλευτές θα απολαμβάνουν τα προνόμια που συνδέονται με το λειτούργημά τους. Αυτά είναι:
Το ανεύθυνο των βουλευτών για γνώμη που εκφράζουν ή για ψήφο που δίνουν στη Βουλή.
Η ασυλία. Χωρίς άδεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου δεν μπορεί να διωχθεί, να συλληφθεί ή να φυλακιστεί βουλευτής για όσο χρόνο εξακολουθεί να είναι μέλος του Κοινοβουλίου. Σημειώνεται ότι τέτοια άδεια δεν απαιτείται για αδικήματα που επισύρουν ποινή φυλάκισης πέντε ετών και άνω, εφόσον ο αδικοπραγήσας βουλευτής συλληφθεί επ’ αυτοφώρω.
