Λίγες ημέρες πριν την άφιξη της προσωπικής απεσταλμένης του ΓΓ του ΟΗΕ, Μαρία Άγκελα Ολγκίν, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τονίζει μέσω του «Π» ότι είναι έτοιμη να διαδραματίσει «ενεργό και εποικοδομητικό ρόλο», στηρίζοντας όλα τα στάδια της διαδικασίας προς μια συνολική διευθέτηση. Η ΕΕ, εκ των πραγμάτων, αποτελεί μέρος της εφαρμογής της λύσης.
Η επίτροπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Μεσόγειο, Ντουμπράβκα Σουίτσα, μιλώντας στον «Π» με αφορμή τη συμμετοχή της στο άτυπο Συμβούλιο υπουργών Εξωτερικών, που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη στη Λεμεσό, τονίζει ότι η Τουρκία αποτελεί σημαντικό εταίρο της ΕΕ, αλλά η ανάπτυξη μιας σχέσης συνεργασίας και αμοιβαίου οφέλους με την Τουρκία, περνά μέσα από το σεβασμό του διεθνούς δικαίου και αυτό περιλαμβάνει, επίσης, τη διατήρηση καλών σχέσεων με όλους τους γείτονες. Η αναφορά αυτή έρχεται σε μια περίοδο που η Τουρκία ετοιμάζεται να κυρώσει εσωτερικό νόμο για τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα», δηλαδή τις διεκδικήσεις της σε Αιγαίο και ανατολική Μεσόγειο.
Η επίτροπος αναφέρεται στη σημασία της σταθερότητας στην ανατολική Μεσόγειο, στον στρατηγικό ρόλο της Κύπρου ως γέφυρας μεταξύ Ευρώπης και περιοχής, αλλά και στη συνεργασία που αναπτύσσεται στο πλαίσιο του Συμφώνου για τη Μεσόγειο, με αιχμή ζητήματα ασφάλειας, ενέργειας και περιφερειακής διασυνδεσιμότητας.
Κύπρος και Μεσόγειος
Η Κύπρος υποστηρίζει μια πιο στρατηγική προσέγγιση της ΕΕ προς τη γειτονιά της. Πιστεύετε ότι η Ένωση έχει αποκτήσει μεγαλύτερη γεωπολιτική επίγνωση ή εξακολουθεί να αντιδρά υπερβολικά αργά στις εξελίξεις στην περιοχή;
Πιστεύω ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει γίνει όλο και πιο ενεργή γεωπολιτικά τα τελευταία χρόνια. Οι πολλαπλές κρίσεις που έχουμε αντιμετωπίσει – από τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας έως την αστάθεια στη Μέση Ανατολή και τον αυξανόμενο παγκόσμιο ανταγωνισμό – έχουν υπογραμμίσει τόσο τη σημασία του ρόλου της Ευρώπης στη διεθνή σκηνή, όσο και την ανάγκη να συνεχίσει να ενισχύει την ικανότητά της να ενεργεί στρατηγικά και αποτελεσματικά.
Η ΕΕ θέλει να είναι παράγοντας και όχι απλώς χρηματοδότης. Αυτό σημαίνει να έχουμε μεγαλύτερη πολιτική, οικονομική και στρατηγική παρουσία στη γειτονιά μας και να επενδύουμε σε μακροπρόθεσμες εταιρικές σχέσεις, που συμβάλλουν στην αμοιβαία σταθερότητα και ευημερία.
Αυτή ακριβώς είναι η λογική πίσω από το Σύμφωνο για τη Μεσόγειο και τις προσπάθειές μας να εμβαθύνουμε τις σχέσεις με τους εταίρους μας στη νότια Μεσόγειο. Είτε μιλάμε για ενέργεια, μετανάστευση, οικονομικές ευκαιρίες, είτε για προκλήσεις στον τομέα της ασφάλειας, οι τύχες της Ευρώπης και της Μεσογείου είναι βαθιά αλληλένδετες.
Φυσικά, υπάρχουν ακόμη πολλά να γίνουν. Η ΕΕ πρέπει να ενεργεί ταχύτερα, πιο στρατηγικά και με μεγαλύτερη ενότητα.
Πώς συνδέεται η πολιτική για τη Μεσόγειο με την ασφάλεια της ΕΕ, ιδιαίτερα σε περιόδους γεωπολιτικής αστάθειας;
Στο πλαίσιο της αυξανόμενης γεωπολιτικής αστάθειας, η ενίσχυση της συνεργασίας με τους μεσογειακούς μας εταίρους είναι πιο σημαντική από ποτέ. Η ασφάλεια και η σταθερότητα της Ευρώπης συνδέονται στενά με τις εξελίξεις στη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και τον Κόλπο. Γι' αυτό, το Σύμφωνο για τη Μεσόγειο έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία. Παρέχει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο για την ενίσχυση της σταθερότητας, της ανθεκτικότητας και της ευημερίας στον κοινό μεσογειακό μας χώρο και πέραν αυτού, σε στενή συνεργασία με τους γείτονες των γειτόνων μας.
Ένας από τους βασικούς πυλώνες του Συμφώνου επικεντρώνεται στην ασφάλεια και την ετοιμότητα, με στόχο την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων, όπως το οργανωμένο έγκλημα, η διακίνηση ναρκωτικών, η παραπληροφόρηση και οι υβριδικές απειλές.
Μέσω του πρώτου Σχεδίου Δράσης του Συμφώνου, που παρουσιάσαμε τον Απρίλιο, δρομολογούμε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, όπως η Επιχειρησιακή Εταιρική Σχέση για τη Μεσόγειο, με στόχο την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ αστυνομικών και δικαστικών αρχών σε όλη την περιοχή, αξιοποιώντας το έργο των οργανισμών της ΕΕ. Παράλληλα, η Πρωτοβουλία ΕΕ-Μεσογείου για την Ειρήνη και την Ασφάλεια θα ενισχύσει τη συνεργασία σε τομείς όπως η καταπολέμηση της τρομοκρατίας, η πρόληψη της ριζοσπαστικοποίησης και του εξτρεμισμού. Τέλος, η Πρωτοβουλία για Ασφαλή Σύνορα θα ενισχύσει περαιτέρω τη συνεργασία μεταξύ της ΕΕ και των περιφερειακών συνοριακών αρχών, συμπεριλαμβανομένης της Frontex, υποστηρίζοντας παράλληλα τη διαχείριση των συνόρων και τις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης.
Τελικά, η Μεσόγειος είναι ο κοινός μας χώρος. Η σταθερότητα και η ασφάλειά της αποτελούν κοινή μας ευθύνη.
Τουρκία και Κυπριακό
Μόλις επιστρέψατε από την Τουρκία. Βλέπετε κάποια πρόοδο όσον αφορά τη συμβολή στην επίλυση του Κυπριακού στο άμεσο μέλλον;
Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης επίσκεψής μου στην Τουρκία, συζήτησα τις βασικές περιφερειακές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η γειτονιά μας. Η Τουρκία αποτελεί σημαντικό εταίρο της ΕΕ. Η στενή συνεργασία είναι απαραίτητη για την προώθηση της σταθερότητας, της ασφάλειας, της μακροπρόθεσμης ειρήνης και της ευημερίας στη Μεσόγειο, ενώ μοιραζόμαστε έναν κοινό στόχο όσον αφορά την αποκλιμάκωση της έντασης και την προστασία των αμάχων στη Μέση Ανατολή.
Η ΕΕ έχει στρατηγικό συμφέρον για μια σταθερή και ασφαλή περιοχή, καθώς και για την ανάπτυξη μιας σχέσης συνεργασίας και αμοιβαίου οφέλους με την Τουρκία, βασισμένης στο διεθνές δίκαιο. Αυτό περιλαμβάνει, επίσης, τη διατήρηση καλών σχέσεων με όλους τους γείτονες.
Η πρόεδρος φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε, κατά την πρόσφατη ανταλλαγή απόψεων με τον Πρόεδρο Ερντογάν, στο Κυπριακό ζήτημα. Η θέση της ΕΕ είναι σαφής: υποστήριξη της επανέναρξης των επίσημων διαπραγματεύσεων, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, για μια συνολική λύση. Η ΕΕ είναι έτοιμη να διαδραματίσει ενεργό και εποικοδομητικό ρόλο στη στήριξη όλων των σταδίων αυτής της διαδικασίας.
Το δημογραφικό
Στο δημογραφικό, ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη: η γήρανση, η χαμηλή γεννητικότητα ή η εσωτερική ανισορροπία μεταξύ περιφερειών;
Το δημογραφικό δεν αποτελεί μία μόνο πρόκληση, αλλά έναν συνδυασμό προκλήσεων της γήρανσης του πληθυσμού, της χαμηλής γεννητικότητας και περιφερειακών ανισορροπιών, που από κοινού διαμορφώνουν τις κοινωνικές και οικονομικές προοπτικές της Ευρώπης, τους δημοκρατικούς θεσμούς και την κοινωνία μας – κάτι που απαιτεί μιαν ολοκληρωμένη απάντηση.
Είμαι αρμόδια για τηδημογραφία και ο ρόλος μου είναι να αντιμετωπίσω αυτές τις δυναμικές. Εφαρμόζουμε την «Εργαλειοθήκη για τη Δημογραφία», εγκαινιάστηκε τον Οκτώβριο του 2023, και βοηθά τα κράτη μέλη και τις περιφέρειες να μετατρέψουν τη δημογραφική αλλαγή σε ευκαιρία. Εστιάζει στη στήριξη των οικογενειών, την ενδυνάμωση των νέων, τη στήριξη των μεγαλύτερων γενεών και την αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού, μεταξύ άλλων, μέσω της καλύτερης συμμετοχής υποεκπροσωπούμενων ομάδων στην αγορά εργασίας, της οργανωμένης νόμιμης μετανάστευσης και των συμπράξεων ταλέντου με τρίτες χώρες.
Βλέπουμε τη δημογραφική αλλαγή ως ευκαιρία. Οι άνθρωποι σήμερα ζουν περισσότερο και υγιέστερα, και οι πολιτικές και οι θεσμοί μας πρέπει να προσαρμοστούν σε αυτή την πραγματικότητα. Πρέπει να αξιοποιήσουμε στο έπακρο αυτά τα επιπλέον χρόνια, προσαρμόζοντας αναλόγως τα εκπαιδευτικά, κοινωνικά και οικονομικά μας συστήματα.
Ταυτόχρονα, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το γεγονός ότι περίπου 10 εκατομμύρια νέοι στην ΕΕ δεν βρίσκονται ούτε στην εκπαίδευση, ούτε στην εργασία, ούτε σε κατάρτιση. Ως εκ τούτου, η στήριξη των νέων παραμένει βασική προτεραιότητα.
Η εξωτερική διάσταση είναι εξίσου σημαντική. Στη νότια Μεσόγειο, περισσότερο από το ήμισυ του πληθυσμού είναι κάτω των 24 ετών. Γι' αυτό, το Σύμφωνο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη νεολαία και στις διαπροσωπικές συνδέσεις, περιλαμβάνοντας πρωτοβουλίες όπως μια Κοινοβουλευτική Συνέλευση Νέων και ένα δίκτυο Μεσογειακών Πανεπιστημίων.
Τον Ιούλιο θα παρουσιάσουμε την τρίτη Έκθεση για τη Δημογραφία, παρέχοντας μια επικαιροποιημένη εικόνα των δημογραφικών τάσεων στην ΕΕ και των πολιτικών που απαιτούνται για την αντιμετώπισή τους. Αυτό θα συμβάλει στη στήριξη τεκμηριωμένης δράσης στα κράτη μέλη. Παράλληλα, προετοιμάζουμε για το επόμενο έτος ένα Φόρουμ για τη Δημογραφία, με στόχο την ανταλλαγή εμπειριών, γνώσεων και συνεργασίας σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η Κυπριακή προεδρία
Το άτυπο συμβούλιο υπουργών Εξωτερικών είναι μία από τις τελευταίες άτυπες συναντήσεις για θέματα εξωτερικών υποθέσεων που διοργανώνονται υπό την κυπριακή προεδρία. Πώς αξιολογείτε το έργο που πραγματοποιήθηκε μαζί με την κυπριακή προεδρία και τι επιτεύχθηκε;
Η Κύπρος ανέλαβε την προεδρία σε μια κρίσιμη στιγμή για την ΕΕ και για τη συνεργασία μας με τη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και τον Κόλπο. Ορθώς έθεσε την αναζωογόνηση των σχέσεών μας με την περιοχή ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα, ενώ ταυτόχρονα ενίσχυσε την εξωτερική διάσταση των πολιτικών της ΕΕ στην περιοχή.
Συνεργαστήκαμε πολύ καλά τους τελευταίους μήνες. Η Κύπρος υπήρξε ισχυρός υποστηρικτής του Συμφώνου, καθώς και βασικός προωθητής της ατζέντας της ΕΕ στη ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και του Κόλπου. Αυτή η στήριξη αποτυπώθηκε ξεκάθαρα στις συζητήσεις του συμβουλίου, τόσο σε επίπεδο υπουργών όσο και ηγετών, και πιο πρόσφατα στη συνάντηση ηγετών που φιλοξένησε η Κύπρος τον Απρίλιο, με εκπροσώπους από την Αίγυπτο, την Ιορδανία, τον Λίβανο, τη Συρία και τον γενικό γραμματέα του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου.
Πέρα από το Σύμφωνο, χαιρετίζω επίσης τη σημασία που αποδίδει η Κύπρος στη διασυνδεσιμότητα στους τομείς της ενέργειας, της ψηφιακής τεχνολογίας και των μεταφορών στην περιοχή. Πρόκειται για κρίσιμους τομείς για την κοινή μας ευημερία και τη στρατηγική μας αυτονομία, και στηρίζω πλήρως τις προσπάθειες ενίσχυσης της συνεργασίας τόσο εντός της ΕΕ όσο και με τις χώρες-εταίρους.
Συνεργαστήκαμε, επίσης, στενά σε δημογραφικά ζητήματα, τα οποία αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τη μακροπρόθεσμη οικονομική και κοινωνική ανθεκτικότητα της Ευρώπης.
Βεβαίως, η συνεργασία μας με την Κύπρο θα συνεχιστεί και μετά το τέλος της προεδρίας, καθώς η Κύπρος αποτελεί βασικό κράτος μέλος της ΕΕ για την περιοχή, με στόχο την προώθηση του κοινού μας οράματος για έναν πιο ολοκληρωμένο, ασφαλή και ευημερούντα κοινό μεσογειακό χώρο.
Πώς εξελίσσεται η συνεργασία σας με την Κύπρο στο πλαίσιο του Συμφώνου για τη Μεσόγειο; Σε ποιες πρωτοβουλίες συμμετέχει η χώρα; Πώς μπορεί να ωφεληθεί η Κύπρος από αυτό;
Είχαμε εξαιρετική συνεργασία με την Κύπρο καθ’ όλη τη διάρκεια της προετοιμασίας του Συμφώνου, και ιδιαίτερα για το πρώτο Σχέδιο Δράσης, το οποίο θέτει πλέον σε εφαρμογή τις εμβληματικές πρωτοβουλίες. Είναι ιδιαίτερα συμβολικό ότι αυτό το πρώτο Σχέδιο Δράσης παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια της κυπριακής προεδρίας.
Η Κύπρος έχει επιδείξει ισχυρή εμπλοκή και στους τρεις πυλώνες του Συμφώνου – άνθρωποι, οικονομία και ασφάλεια. Μια σημαντική πρωτοβουλία αυτού του Σχεδίου Δράσης για την Κύπρο είναι η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Κόμβου Πυρόσβεσης, που θα ενισχύσει την ετοιμότητα και τις δυνατότητες ταχείας απόκρισης σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο.
Ευρύτερα, το Σύμφωνο μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη στην Κύπρο σε τομείς όπως η ενέργεια, η ασφάλεια και η διασυνδεσιμότητα. Η Κύπρος διαδραματίζει στρατηγικό ρόλο ως γέφυρα μεταξύ της Ευρώπης και της ανατολικής Μεσογείου, ιδιαίτερα σε θέματα συνεργασίας στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, διαφοροποίησης των ενεργειακών πηγών και έργων περιφερειακής διασύνδεσης.
Το Σχέδιο Δράσης του Συμφώνου είναι ένα «ζωντανό» έγγραφο, ανοικτό σε νέες πρωτοβουλίες, και προσβλέπουμε στη συνέχιση αυτής της στενής συνεργασίας με την Κύπρο και τους μεσογειακούς μας εταίρους, ώστε να παραχθούν απτά οφέλη για ολόκληρη την περιοχή.
