Καθώς η διήμερη σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα ολοκληρώθηκε την Τετάρτη, προσφέροντας μια ανάσα στους ταλαιπωρημένους κατοίκους της τουρκικής πρωτεύουσας, ένα πράγμα φαινόταν ξεκάθαρο – το κύρος και η επιρροή του Τούρκου Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχαν ενισχυθεί.
Οι εποχές που οι εταίροι του ΝΑΤΟ εκνευρίζονταν με την Άγκυρα για την καθυστέρηση της ένταξης της Σουηδίας και της Φινλανδίας ή για την αποφυγή κυρώσεων στη Ρωσία, φαίνονται να έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Η συνεχιζόμενη καταστολή των διαφωνούντων και των κομμάτων της αντιπολίτευσης δεν αποτελούσε επίσης ζήτημα για να απασχολήσει τη Βορειοατλαντική Συμμαχία.
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ κατέστησε επανειλημμένα σαφές ότι ο κύριος λόγος που βρισκόταν εκεί ήταν για τον φίλο του Ερντογάν, στον οποίο ανυπομονούσε να πουλήσει μαχητικά αεροσκάφη F-35.
Άμυνα, παραγωγή όπλων, πωλήσεις
Το πρόγραμμα της συνόδου αφορούσε τον επιμερισμό των βαρών, τις αμυντικές επενδύσεις και την παραγωγή, καθώς και την υποστήριξη προς την Ουκρανία.
Με άλλα λόγια, αναμενόταν από τους Ευρωπαίους να ξοδέψουν περισσότερα για τη δική τους άμυνα, να βρουν τρόπους να επενδύσουν περισσότερα στην αμυντική βιομηχανία, να παράγουν περισσότερα όπλα και να διοχετεύσουν ένα μέρος από αυτά για να βοηθήσουν την Ουκρανία στον πόλεμό της εναντίον της Ρωσίας.
Σύμφωνα με τη χθεσινή Telegraph, η Τουρκία βοηθά ήδη την Ουκρανία μέσω της πώλησης των μη επανδρωμένων αεροσκαφών μεγάλης αντοχής Bayraktar TB2, τα οποία έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά αποτελεσματικά εναντίον των ρωσικών αρμάτων μάχης. Πουλάει επίσης συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και ραντάρ στην Πολωνία, κατασκευάζει πλοία ναυτικής επιμελητείας για την Πορτογαλία και σχεδιάζει να παραδώσει προηγμένα εκπαιδευτικά αεροσκάφη στην Ισπανία.
Στο περιθώριο της συνόδου κορυφής, η Τουρκία υπέγραψε επίσης ένα νέο σύμφωνο άμυνας και ασφάλειας με το Ηνωμένο Βασίλειο, γεγονός που ώθησε τον υφυπουργό Άμυνας της Τουρκίας, Σαλίχ Αϊχάν, να δηλώσει ότι οι δύο χώρες βρίσκονται στα αντίθετα άκρα της Ευρώπης, λειτουργώντας ως «δύο στρατηγικές ασπίδες για τη συμμαχία».
Σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας και Κύπρος
Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι πρόεδροι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Επιτροπής, Αντόνιο Κόστα και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συναντήθηκαν με τον Ερντογάν, τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν και τον υπουργό Εμπορίου Ομέρ Μπολάτ σε δείπνο εργασίας το βράδυ της Τετάρτης.
Σε πανομοιότυπες αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χθες, οι επικεφαλής της ΕΕ ευχαρίστησαν τον Τούρκο πρόεδρο για τη θερμή υποδοχή, λέγοντας: «Η ΕΕ και η Τουρκία είναι στρατηγικοί εταίροι και δεσμευόμαστε να ενισχύσουμε τη σχέση μας. Σε έναν πιο απαιτητικό κόσμο, η συνεργασία μας έχει μεγαλύτερη σημασία από ποτέ».
Οι δύο τους υπογράμμισαν τη σημασία της Τουρκίας στην αντιμετώπιση κρίσεων στη Μέση Ανατολή και στην υποστήριξη των προσπαθειών για μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη στην Ουκρανία.
Η ανάρτηση κατέληξε με μια σημείωση για την Κύπρο: «Πρέπει επίσης να αξιοποιήσουμε την ανανεωμένη δυναμική για να προωθήσουμε μια διευθέτηση του Κυπριακού ζητήματος μέσω της διαδικασίας υπό την ηγεσία του ΟΗΕ».
Ερωτηθείς να δώσει διευκρινίσεις κατά τη χθεσινή ενημέρωση των Βρυξελλών, ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Όλοφ Γκιλ δήλωσε ότι η συνάντηση στην Άγκυρα κάλυψε τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας – από την άμυνα, τη μετανάστευση και την κινητικότητα έως το εμπόριο και τη βιομηχανική πολιτική – καθώς και «ευρύτερα γεωπολιτικά ζητήματα, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου, της Ουκρανίας, της περιοχής του Καυκάσου και της κατάστασης στη Μέση Ανατολή».
Σύμφωνα με τον δημοσιογράφο Γιουσούφ Κανλί, που εδρεύει στην Άγκυρα, αντί να επιστρέψει σε μια διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία, ο Ερντογάν φέρεται να επανέλαβε στη συνάντηση, την επιμονή της Άγκυρας ότι κάθε μελλοντική διαπραγματευτική διαδικασία πρέπει να ξεκινήσει με την αναγνώριση της κυριαρχικής ισότητας και του ίσου διεθνούς καθεστώτος της τουρκοκυπριακής πλευράς.
Ο Χριστοδουλίδης ενημερώνει και ενημερώνεται
Ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης συναντήθηκε χθες με τους κυβερνητικούς εταίρους ΔΗΠΑ, ΕΔΕΚ και Οικολόγους, για να τους ενημερώσει για το Κυπριακό. Σύμφωνα με πληροφορίες που εξασφάλισε ο "Πολίτης", τους αναφέρθηκε ότι στόχος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες είναι να υπάρξει μια στρατηγική συμφωνία, η οποία θα "κλειδώνει" τις συγκλίσεις, μέχρι το τέλος του έτους, την οποία θα μπορέσει να παραδώσει στον διάδοχό του.
Ο Αντόνιο Κόστα και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ενημέρωσαν επίσης τηλεφωνικά τον Χριστοδουλίδη για το δείπνο με τον Ερντογάν. Ο Πρόεδρος θα συζητήσει το θέμα ξανά με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν κατ' ιδίαν στις αρχές της επόμενης εβδομάδας στο Παρίσι.
Μιλώντας σε δημοσιογράφους, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης κάλεσε την Άγκυρα να αποδείξει τη φερόμενη υποστήριξή της προς την πρωτοβουλία του ΟΗΕ για την Κύπρο «στην πράξη».
Είπε ότι τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και το Συμβούλιο κατέστησαν απολύτως σαφές ότι τα ζητήματα στα οποία η Τουρκία επιθυμεί να δει πρόοδο «συνδέονται άμεσα με την πρόοδο στο Κυπριακό».
Σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα
«Οι υποχρεώσεις της Τουρκίας που απορρέουν από την Κύπρο είναι ευρωπαϊκές υποχρεώσεις, και για να σημειωθεί πρόοδος στα ζητήματα που θέτει η Τουρκία, η Τουρκία πρέπει να επιδείξει εποικοδομητική και αποφασιστική βούληση να προχωρήσει στο Κυπριακό», δήλωσε ο Λετυμπιώτης.
Ερωτηθείς πώς ανταποκρίθηκε η τουρκική ηγεσία, ο εκπρόσωπος απέφυγε το ζήτημα, επαναλαμβάνοντας ότι η Τουρκία ενδιαφέρεται να δει πρόοδο σε συγκεκριμένα ζητήματα, και ότι η συνεργασία ΕΕ-Τουρκίας θα συνεχιστεί σε όλα τα επίπεδα.
Σύμφωνα με τον Λετυμπιώτη το μήνυμα της ΕΕ προς την Άγκυρα, το οποίο μετέφεραν οι δύο επικεφαλής της ΕΕ και η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Κάγια Κάλας την περασμένη εβδομάδα, «έχει πλέον καταστεί απολύτως σαφές».
Ποιος κάνει το πρώτο βήμα
Δεδομένης της ολοένα και πιο έντονης σύνδεσης μεταξύ των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας και του Κυπριακού, το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι ποιος θα κάνει το πρώτο βήμα; Πώς θα καθοριστεί η αλληλουχία αυτής της παράλληλης προόδου και ποιος θα την οδηγήσει;
Ο κ. Λετυμπιώτης υποστήριξε ότι το πλαίσιο είναι σαφές και εγκεκριμένο από όλα τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ. Προβλέπει «μια σταδιακή, αναλογική και αναστρέψιμη προσέγγιση, όπου η πρόοδος στις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας προχωρά παράλληλα με την πρόοδο στο Κυπριακό».
Ερωτηθείς εάν ο Ερντογάν ήθελε να δει πρόοδο στις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας πριν προχωρήσει στο Κυπριακό, ο εκπρόσωπος είπε ότι πρώτα πρέπει να υπάρξει πρόοδος στο Κυπριακό.
Όσον αφορά τη δεδηλωμένη υποστήριξη της Τουρκίας στην πρωτοβουλία του Γκουτέρες για την Κύπρο, ο Λετυμπιώτης κάλεσε την Άγκυρα να το αποδείξει αυτό «στην πράξη».
Πρόσθεσε: «Μια ρητορική θέση πρέπει να μεταφραστεί σε πραγματική πρόθεση, και αυτό θα αποδειχθεί μέσω της σύγκλησης μιας άτυπης διευρυμένης συνάντησης» η οποία «θα πρέπει να οδηγήσει στην επανάληψη των διαπραγματεύσεων εντός του συμφωνημένου πλαισίου».
Με άλλα λόγια, όπως το βλέπει η Λευκωσία, εάν υπάρξει πρόοδος σε ζητήματα ουσίας που θα οδηγήσει σε μια συνάντηση 5+1 η οποία θα ανοίξει την πόρτα σε επίσημες διαπραγματεύσεις με στόχο τη διευθέτηση, «τότε ναι, είμαστε έτοιμοι να γίνουν απτά βήματα για την προώθηση των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας».
Ορισμός της δυναμικής
Επομένως, εάν η Τουρκία αναμένει από την ΕΕ (συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου και της Ελλάδας) να προχωρήσει σε αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης, σε απελευθέρωση του καθεστώτος θεωρήσεων (βίζα) και στη συμμετοχή στο SAFE χωρίς να δει σημαντικά βήματα προς την επανάληψη των συνομιλιών στη συμφωνημένη βάση, τότε όσοι έχουν επενδύσει τις ελπίδες τους στην πρωτοβουλία Γκουτέρες κινδυνεύουν να περάσουν ένα μακρύ, καυτό καλοκαίρι χωρίς κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Ωστόσο, η πραγματιστική επιθυμία της ΕΕ να σφυρηλατήσει στενότερη συνεργασία με την Τουρκία στο τρέχον γεωπολιτικό κλίμα, ιδιαίτερα σε θέματα ασφάλειας, γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρη. Κάπου πρέπει να υπάρξει υποχώρηση. Μένει να δούμε πού.
