«Aν δεν υπάρξει αποτέλεσμα και στα ζητήματα της διαφθοράς τα οποία εξετάζει η αντίστοιχη Αρχή, τότε, όλα τα υπάρχοντα κομματικά σχήματα, πέραν των πρωτοεμφανιζόμενων, τα βλέπω να μην συγκεντρώνουν πάνω από το 40% των ψηφοφόρων». Αυτή ήταν μια αποστροφή-εκτίμηση ενός εκ της κομματικής ηγεσίας στην παρούσα συγκυρία, όπως αντανακλαστικά έλεγε στον «Π», μετά και την αποτυχία του συστήματος σε σχέση με την απόφαση στην υπόθεση των «χρυσών» διαβατηρίων. Μια άποψη και εκτίμηση η οποία συγχρονίζεται, στην ουσία, με τις σκέψεις της πλειονότητας των πρωταγωνιστών των λεγόμενων παραδοσιακών κομμάτων.
Βεβαίως η υπόθεση της βιομηχανίας των «χρυσών» διαβατηρίων έφερε στην επιφάνεια την πλήρη αποτυχία και παθογένεια του πολιτικού συστήματος. Το περιεχόμενο του κρίσιμου βίντεο του Al Jazeera έμεινε ως ένα επιδραστικό βήμα για την κοινωνία και τη διεθνή σκηνή αφού εξετέθη πλήρως η χώρα αλλά ποσώς για το δικαστήριο. Ανάγκασε αμέσως τη διακοπή προγράμματος μαζικής πώλησης πολιτογραφήσεων αλλά μόνο ώς εκεί.
Η κοινωνική ένταση
Η δικαστική κρίση στηρίχθηκε στην ανεπάρκεια αποδεικτικών στοιχείων και στην αδυναμία τεκμηρίωσης δόλου. Ωστόσο, η ποινική της κατάληξη όχι μόνο δεν απορρόφησε την κοινωνική ένταση που είχε συσσωρευτεί αλλά, αντιθέτως, άνοιξε έναν ευρύτερο κύκλο δυσπιστίας απέναντι στο πολιτικό σύστημα. Η απόφαση αποδείχθηκε τομή, όχι λόγω του νομικού σκεπτικού αλλά επειδή επιβεβαίωσε σε μεγάλο μέρος της κοινωνίας την αντίληψη ότι η διαφθορά σε υψηλά πολιτικά και οικονομικά κλιμάκια παραμένει σχεδόν ανέγγιχτη. Η λέξη «ατιμωρησία» απέκτησε πολιτικό βάρος ως αίσθηση ότι οι θεσμοί απορροφούν τις κρίσεις χωρίς να μετασχηματίζονται ουσιαστικά και χωρίς να πληρώνουν αμέσως το κόστος της αποτυχίας τους ή της συγκάλυψής της. Αυτή η κατάσταση πραγμάτων μπορεί πλέον να θεωρηθεί ως μορφή αιχμαλωσίας τους συστήματος ή του κομματιού εκείνου που έχει διαίσθηση για το πού οδηγεί αυτή η εκτροπή η οποία από θεσμική μπορεί να μετατραπεί σε κινηματική χωρίς κατ’ ανάγκη να υπάρξουν εκδηλώσεις διαμαρτυρίας στους δρόμους. Αυτή τη ρευστότητα και τη δυσαρέσκεια την αποτυπώνουν όλες οι δημοσκοπήσεις για τη διάθεση της κοινής γνώμης το τελευταίο διάστημα.
Έρευνες και ατιμωρησία
Αν θα πάρουμε μία εκ των τελευταίων χρονικά ερευνών για τις διαθέσεις της κοινής γνώμης, όπως εκείνη της Noverna Analytics για λογαριασμό του «Πολίτη», θα δούμε ότι το 46% των πολιτών δηλώνει ότι κανένα κόμμα δεν μπορεί να φέρει ουσιαστική αλλαγή, ενώ περίπου 29% δηλώνει αναποφάσιστο. Το εύρημα αυτό είναι ένδειξη προεκλογικής ρευστότητας αλλά και έκφραση βαθιάς αβεβαιότητας και δυσπιστίας. Η ίδια δημοσκόπηση καταγράφει αρνητική αξιολόγηση της διακυβέρνησης του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη, με μόλις το 30% των πολιτών να τη θεωρεί θετική και το 63% να την απορρίπτει, κυρίως λόγω θεμάτων διαφθοράς και διαχείρισης κρίσεων. Ποσώς είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο σημερινός Πρόεδρος καταγράφει την πρωτοφανή αρνητική επίδοση στα ζητήματα της διαφθοράς που φθάνει το 72%. Για έναν Πρόεδρο ο οποίος επικαλέστηκε το διαφορετικό στην πρακτική της πολιτικής, σε μια τριετία διακυβέρνησης, μόνο το 20% των πολιτών θεωρεί ότι μπορεί και είναι σε θέση να τα βάλει με τη διαφθορά. Τι σημαίνει αυτό; Ότι η Εκτελεστική Εξουσία έχει αποτύχει ενώ συμβαδίζει επικινδύνως με το σύστημα, για να μην σημειωθεί ότι ταυτίζεται με ένα διαβρωμένο καθεστώς.
Αυτό βεβαίως αφορά και τη Βουλή με τα κόμματα που τη συναποτελούν. Παρουσιάζουν «οι πυλώνες της δημοκρατίας» ανάλογο έλλειμμα αξιοπιστίας, ενώ η αμφισβήτηση δεν περιορίζεται σε μεμονωμένα πρόσωπα ή πολιτικές αλλά εκτείνεται στη συνολική λειτουργία των θεσμών.
Διαφθορά και βαρύτητα
Η καθημερινή εμπειρία αδικίας, αδιαφάνειας και ατιμωρησίας βαραίνει περισσότερο σήμερα ακόμη και από την εκκρεμότητα στο Κυπριακό. Ανεξάρτητα αν αυτό το αδιέξοδο στην ουσία οδηγεί διαλεκτικά στη σημερινή βιωματική εμπειρία της διαφθοράς και στο έλλειμα δικαιοσύνης. Η κοινωνία συνειδητοποιεί ότι η ποιότητα της δημοκρατίας και η καθαρότητα των θεσμών επηρεάζουν αμέσως την καθημερινή ζωή και την εμπιστοσύνη της στους πολιτικούς μηχανισμούς. Το εθνικό ζήτημα παραμένει σημαντικό αλλά κατατρύχεται από ασυνέπειες, ψευδείς παραστάσεις και ιδεοπολιτικές αντιλήψεις, αναλόγως με τις διαθέσεις και τα πιστεύω των εκάστοτε κυβερνώντων. Εν ολίγοις το Κυπριακό δεν αποτελεί πλέον ενοποιητικό αφήγημα, όχι ως προς τη μορφή λύσης -κάτι τέτοιο δεν υπήρξε ποτέ- αλλά ως προς τη βαρύτητα της εκκρεμότητας.
Το σύστημα δεν τους σώζει
Η αποδυνάμωση της κομματικής ταύτισης καταγράφεται με εντυπωσιακή σαφήνεια. Οι ψηφοφόροι δεν μετακινούνται μαζικά από ένα κόμμα σε άλλο. Απομακρύνονται συνολικά από το σύστημα. Η άνοδος νέων σχηματισμών και η ενίσχυση αντισυστημικών ρευμάτων δεν οφείλονται αποκλειστικά στην ελκυστικότητα των προγραμμάτων τους τα οποία έτσι και αλλιώς είναι ακόμη ανύπαρκτα αλλά στην αδυναμία των παραδοσιακών κομμάτων να πείσουν ότι μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο λειτουργίας της εξουσίας. Όταν το 46% πιστεύει ότι κανένα κόμμα δεν μπορεί να φέρει αλλαγή, η ψήφος διαμαρτυρίας γίνεται σχεδόν αναπόφευκτη. Η απογοήτευση ενισχύεται από τη διαρκή αντίληψη ότι οι πολιτικοί χειρισμοί των τελευταίων δεκαετιών, ακόμη και όταν διεθνώς εκτίθενται, δεν οδηγούν σε ουσιαστική λογοδοσία.
Οι πολίτες βλέπουν παραιτήσεις, έρευνες και εξεταστικές διαδικασίες αλλά το τελικό αποτέλεσμα δεν μεταβάλλει ουσιαστικά τις ισορροπίες. Η εμπειρία αυτή ενισχύει την αίσθηση ότι οι θεσμοί λειτουργούν με διαφορετικά μέτρα και σταθμά, ανάλογα με το επίπεδο των εμπλεκόμενων προσώπων.
Η ένταση αυτή έχει άμεσο πολιτικό αντίκτυπο, ειδικά ενόψει των βουλευτικών εκλογών του Μαΐου 2026 και των προεδρικών του 2028. Οι πολίτες αναζητούν όχι μόνο πρόσωπα αλλά δομές που μπορούν να εγγυηθούν διαφάνεια, έλεγχο, πραγματική λογοδοσία και περιορισμό πελατειακών πρακτικών. Αν αυτά τα αιτήματα δεν ικανοποιηθούν, η ψήφος μπορεί να αποκτήσει τιμωρητικό χαρακτήρα. Ο φόβος ότι η δύναμη των σημερινών κομμάτων δεν θα φθάνει καν το 40 με 50% δεν είναι θεωρητική προσέγγιση. Μια νέα «στραβή» σε σχέση με τα σκάνδαλα που βρίσκονται υπό διερεύνηση σε συνάρτηση με το τι θέλει «εδώ και τώρα» η κοινωνία μπορεί να οδηγήσουν σε ένα εντελώς νέο κομματικό σκηνικό.
Αυτοκάθαρση;
Η κρίση εμπιστοσύνης φτάνει μέχρι την κορυφή της εξουσίας. Η κοινωνία δεν αρκείται στο ότι οι διαδικασίες τηρήθηκαν αλλά απαιτεί αποτελέσματα. Ζητά να βλέπει ότι το σύστημα μπορεί να αυτοελεγχθεί, να αυτοκαθαριστεί και να αποδώσει πραγματική δικαιοσύνη. Οι θεσμοί πρέπει να δείξουν ότι μπορούν να περιορίσουν τις πελατειακές σχέσεις και τις συγκρούσεις συμφερόντων και ότι η διαφθορά, ακόμη και στα ανώτατα κλιμάκια, δεν μένει ατιμώρητη.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν η κοινωνία θα επιλέξει αλλαγή ή αν θα συνοδεύσει την αντίδρασή της με μια μορφή εκδικητικότητας. Επικίνδυνο φαινόμενο το οποίο σταδιακά οδηγείται στη μετουσίωσή του σε πράξη.
Η απαίτηση για μεταρρυθμίσεις αφορά μεν πρόσωπα αλλά όχι μόνο. Η αποδοχή της τυπικής νομιμότητας χωρίς ουσιαστική λογοδοσία έχει πλέον περιορισμένη ισχύ. Οι εκλογές δεν θα είναι απλώς αλλαγή ποσοστών. Θα αποτελέσουν δημοψήφισμα εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα της Κύπρου. Το αποτέλεσμα θα καθορίσει αν η χώρα εισέρχεται σε μια φάση ώριμης θεσμικής ανανέωσης ή σε κύκλο παρατεταμένης αστάθειας.
Η κοινωνία ζητά διαφάνεια, λογοδοσία και αποτελεσματικούς ελέγχους χωρίς σκιές συμφερόντων. Η απάντηση του πολιτικού συστήματος σε αυτή τη ζήτηση θα καθορίσει την επόμενη δεκαετία τουλάχιστον την κυπριακή πολιτική σκηνή.
