«Το 2011 θεωρείται το κομβικό σημείο, μετά από το οποίο υπήρξε μια σημαντική αλλαγή στην εκλογική συμπεριφορά στην Κύπρο», δήλωσε στον «Π» ο εκλογικός αναλυτής Νάσιος Ορεινός. Μετά το 2011, τόνισε, εμφανίστηκαν διάφορα φαινόμενα όπως η αποσυσπείρωση των κομμάτων, η αύξηση της αποχής, οι πριμοδοτήσεις και η κρυφή ψήφος. Τα προηγούμενα χρόνια, όπως είπε, δεν υπήρχαν πολίτες οι οποίοι να μην απαντούν στην ερώτηση για το τι θα ψηφίσουν στις εκλογές. Εξέφρασε δε την εκτίμηση ότι θα αλλάξει ο κομματικός χάρτης μετά τις εκλογές του Μαΐου και πως τα μικρά κόμματα θα δυσκολευτούν να εισέλθουν στη νέα Βουλή λόγω μεγάλου αριθμού πολιτικών δυνάμεων με διψήφια ποσοστά.
Η πτώση των μεγάλων
«Στις βουλευτικές εκλογές του 2011», σημείωσε ο κ. Ορεινός, «τα τέσσερα παραδοσιακά κόμματα ΔΗΣΥ, ΑΚΕΛ, ΔΗΚΟ και ΕΔΕΚ έλαβαν το 92% των ψήφων στα έγκυρα ψηφοδέλτια». Το 2016, επεσήμανε, σημειώθηκε πτώση στο 77%, η οποία συνέχισε το 2021 για να διαμορφωθεί στο 68%. Ακολούθως, είπε ότι από τα μέχρι τώρα δεδομένα φαίνεται πως το μέγιστο ύψος της εκλογικής δύναμης των πιο πάνω κομμάτων στις βουλευτικές εκλογές του 2026 θα είναι 60%. «Άρα», υπογράμμισε, «ανοίγεται πολιτικός χώρος και για άλλες πολιτικές δυνάμεις».
Κομματικός χάρτης
Οι δύο νέοι κομματικοί σχηματισμοί, ΑΛΜΑ και Άμεση Δημοκρατία, θα αλλάξουν τον κομματικό χάρτη στην Κύπρο, υποστήριξε ο κ. Ορεινός. Ανέφερε μάλιστα ότι υπάρχει το ενδεχόμενο το ΑΛΜΑ να καταλήξει τρίτο κόμμα, λέγοντας ότι υπάρχει πιθανότητα οι δύο μονάδες διαφοράς με το ΕΛΑΜ στην πρόσφατη δημοσκόπηση του Σίγμα να καλυφθούν από ενδεχομένη κρυφή ψήφο του Κινήματος ΑΛΜΑ. Δεν απέκλεισε επίσης το ενδεχόμενο η Άμεση Δημοκρατία να έχει υψηλότερα ποσοστά και υπενθύμισε ότι στην πρόσφατη δημοσκόπηση του «Π» το κόμμα του Φειδία Παναγιώτου έλαβε 9,5%.
Μικρά κόμματα
Για τα μικρά κόμματα, που φαίνεται να μην περνούν το όριο εισόδου στη Βουλή (3,6%), ο κ. Ορεινός είπε ότι υπάρχουν δύο σενάρια. «Αυτή τη στιγμή», σημείωσε, «τα κόμματα που έχουν διψήφιο ποσοστό ή βρίσκονται κοντά σε διψήφιο νούμερο, δηλαδή τα πρώτα έξι κόμματα (ΑΚΕΛ, ΔΗΣΥ, ΕΛΑΜ, ΑΛΜΑ, ΔΗΚΟ, Άμεση Δημοκρατία), είναι πολύ περισσότερα από τις εκλογικές προηγούμενες αναμετρήσεις». Στις προηγούμενες εκλογές, τόνισε, είχαμε μόνο τρία κόμματα με διψήφιο αριθμό. Συνεπώς, ανέφερε, αυτή τη φορά θα είναι μικρότερη η πίτα που θα μοιραστούν τα μικρά κόμματα και άρα, αν οι μεγάλοι ωθήσουν την ψήφο προς το μέρος τους, τότε οι μικροί θα δυσκολευτούν να εισέλθουν στη Βουλή και αυτός που θα το πετύχει θα είναι με οριακό τρόπο.
Αναφερόμενος στο δεύτερο σενάριο, ο κ. Ορεινός υποστήριξε ότι, αν τα μικρά κόμματα καταφέρουν να συγκρατήσουν σε χαμηλότερο επίπεδο τα ποσοστά των μεγάλων, τότε, πιθανόν να πετύχουν είσοδο στη Βουλή περισσότερα από ένα μικρό κόμμα. Εξέφρασε, ωστόσο, την εκτίμηση ότι, αυτή τη στιγμή τουλάχιστον, τα δεδομένα καταδεικνύουν ότι βρισκόμαστε πιο κοντά στο πρώτο σενάριο, λέγοντας ότι κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά τι θα συμβεί τελικά. «Η εικόνα», ανέφερε, «θα είναι πιο ξεκάθαρη τον Μάιο».
Ακολούθως, υπενθύμισε ότι στις εκλογές του 2011 έμεινε εκτός Βουλής το 15%, προσθέτοντας ότι ήταν το μεγαλύτερο ποσοστό στην ιστορία των εκλογικών αναμετρήσεων στην Κύπρο. Σημείωσε δε ότι ήταν αρκετές οι μικρές δυνάμεις που δεν τα κατάφεραν, επισημαίνοντας ότι οι Κυνηγοί έλαβαν ποσοστό 3,27%, η Αλλαγή Γενιάς της Άννας Θεολόγου 2,82% και η Αλληλεγγύη 2,31%.
Αποσυσπείρωση
Μετά το 2011, τόνισε ο κ. Ορεινός, εμφανίστηκε και το φαινόμενο της αποσυσπείρωσης των παραδοσιακών κομμάτων, τα οποία άρχισαν να χάνουν ψηφοφόρους. «Μέχρι το 2011», είπε, «σε επίπεδο βουλευτικών εκλογών, τα ποσοστά των παραδοσιακών κομμάτων σημείωναν άνοδο, ενώ μετά τις βουλευτικές εκλογές άρχισε η πτώση».
Κληθείς να απαντήσει γιατί άρχισε να σημειώνεται πτώση στα ποσοστά των παραδοσιακών κομμάτων, ο κ. Ορεινός απάντησε ότι μετά το 2011 έλαβαν χώρα ορισμένα γεγονότα όπως η έκρηξη στο Μαρί. «Σημειώθηκε», όπως είπε, «πτώση στα ποσοστά του ΑΚΕΛ». Ακολούθησε το κούρεμα των καταθέσεων και τα μέτρα λιτότητας που επηρέασαν αρνητικά τα ποσοστά όλων των παραδοσιακών κομμάτων. Αυτά τα γεγονότα, σημείωσε, που συνέπεσαν με τα νέα φαινόμενα στην εκλογική συμπεριφορά, φαίνεται ότι εξηγούν γιατί εμφανίστηκε η τάση αποσυσπείρωσης των παραδοσιακών κομμάτων και η ψήφος της τιμωρίας, η οποία ευνοούσε κυρίως το ΕΛΑΜ.
Κρυφή ψήφος
Ερωτηθείς για το φαινόμενο της κρυφής ψήφου, ο εκλογικός αναλυτής ανέφερε ότι έχει δύο όψεις. Από τη μια, υποστήριξε, υπάρχει η ομάδα των πολιτών που στις δημοσκοπήσεις καλούνται να απαντήσουν τι θα ψηφίσουν και επιλέγουν να μην απαντήσουν. Δηλαδή, αυτοί που δεν απαντούν και αποκρύβουν την ψήφο τους. Πριν το 2011, τόνισε, δεν υπήρχε ούτε ένας πολίτης που δεν απαντούσε.
Από την άλλη, ανέφερε, υπάρχουν και οι πολίτες οι οποίοι υποστηρίζουν ότι θα ψηφίσουν κάποιο κόμμα αλλά στο μυαλό τους έχουν άλλη παράταξη. Και σε αυτή την περίπτωση έχουμε κρυφή ψήφο, ανέφερε. Ακολούθως επεσήμανε το παράδειγμα των βουλευτικών εκλογών του 2021 όπου κάποιοι δήλωναν στις δημοσκοπήσεις ότι θα ψηφίσουν το ΑΚΕΛ και τελικά ψήφισαν άλλο κόμμα. Ακόμη ένα παράδειγμα, όπως είπε, είναι η περίπτωση των ευρωεκλογών του 2024, όπου αρκετοί δήλωναν στις δημοσκοπήσεις ότι δεν έχουν αποφασίσει ή δεν απαντούσαν, ωστόσο διαφάνηκε ότι πολλοί από αυτούς ψήφισαν τελικά τον Φειδία Παναγιώτου.
Στη συνέχεια, ο κ. Ορεινός αναφέρθηκε στη δημοσκόπηση της Prime Consulting Ltd για λογαριασμό του τηλεοπτικού καναλιού Σίγμα, που παρουσιάστηκε την περασμένη Δευτέρα, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι σε εκείνο το 7,5% που δεν έδωσε απάντηση στην ερώτηση για την πρόθεση ψήφου ενδεχομένως να κρύβονται αρκετοί ψηφοφόροι που θα ρίξουν κυρίως την ψήφο τους στο ΑΛΜΑ του Οδυσσέα Μιχαηλίδη και την Άμεση Δημοκρατία του Φειδία Παναγιώτου. «Εάν υπάρχει κρυφή ψήφος προς άλλες πολιτικές δυνάμεις θα είναι μικρότερη», ανέφερε.
Πριμοδοτήσεις
Μετά το 2011 εμφανίστηκε σταδιακά και το φαινόμενο των πριμοδοτήσεων, δήλωσε ο κ. Ορεινός και έδωσε το παράδειγμα των ευρωεκλογών του 2019 όπου ενισχύθηκε εκλογικά η ΕΔΕΚ ώστε να μην πάρει την έδρα το ΕΛΑΜ. Ανέφερε επίσης το παράδειγμα των πριμοδοτήσεων προς τον Σταύρο Μαλά ώστε να περάσει στον δεύτερο γύρο των προεδρικών του 2013 και 2018, τον οποίο ο υποψήφιος του ΔΗΣΥ Νίκος Αναστασιάδης θα μπορούσε ευκολότερα να κέρδιζε σε αντίθεση με τους Γιώργο Λιλλήκα και Νικόλα Παπαδόπουλο από τους οποίους πιθανότατα θα έχανε.
Απαξίωση και συναίσθημα
Ερωτηθείς για τον καταγεγραμμένο θυμό των ψηφοφόρων όλη αυτή τη δεκαπενταετία, από το 2011 έως σήμερα, ο κ. Ορεινός ανέφερε ότι το συγκεκριμένο φαινόμενο οφείλεται σε διάφορα γεγονότα. «Η έκρηξη στο Μαρί, η οικονομική κρίση και το κούρεμα καταθέσεων», τόνισε, «είναι μερικά γεγονότα που προκάλεσαν τον θυμό των ψηφοφόρων».
Κληθείς να σχολιάσει τα ευρήματα της δημοσκόπησης του Σίγμα αλλά και γενικότερα των δημοσκοπήσεων ως προς το κοινό αίσθημα της απαξίωσης, ο κ. Ορεινός ανέφερε ότι καταγράφεται υψηλό ποσοστό δυσαρέσκειας για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τη Βουλή και την αντιπολίτευση. Ωστόσο, επεσήμανε ότι η δυσαρέσκεια που έφτασε στο 80% για τον τρόπο που η αντιπολίτευση ασκεί τα καθήκοντά της δεν είναι ξεκάθαρο ποια κόμματα αφορά και ποιο είναι το μέγεθος για το κάθε ένα ξεχωριστά, διότι τα νούμερα δεν δόθηκαν. «Προφανώς», σημείωσε, «θα υπάρχουν διαβαθμίσεις, όμως το 80% είναι ιδιαίτερα υψηλό».
Ακολούθως επεσήμανε ότι σήμερα περίπου εννέα στους δέκα πολίτες έχουν αρνητικό συναίσθημα για την πολιτική. Είτε είναι θυμωμένοι είτε απογοητευμένοι. Τόνισε δε ότι το συναίσθημα αποτελεί τον κυριότερο μοχλό εκλογικής συμπεριφοράς διότι ο ψηφοφόρος δεν μπορεί να το ελέγξει. Σημείωσε ότι το συναίσθημα οδηγεί τελικά τους ψηφοφόρους προς άλλες πολιτικές κατευθύνσεις ή στην αποχή.
Ο κ. Ορεινός διευκρίνισε ότι το αρνητικό συναίσθημα είναι ακόμη ένα φαινόμενο που εμφανίστηκε μετά το 2011 και σταδιακά ανέβηκαν τα επίπεδα απογοήτευσης και θυμού, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί και το φαινόμενο της ψήφου τιμωρίας. Σημείωσε επίσης ότι από το 2011 και μετά η αποχή εκτοξεύτηκε και έφτασε διψήφια ποσοστά σε όλα τα επίπεδα των εκλογικών αναμετρήσεων στην Κύπρο (βουλευτικές, προεδρικές, τοπικές, ευρωεκλογές).
Διαφθορά
«Στις δημοσκοπήσεις των βουλευτικών εκλογών του 2016 δεν υπήρχε το θέμα της διαφθοράς ως κριτήριο ψήφου αλλά εμφανίστηκε στις δημοσκοπήσεις του 2021», ανέφερε ο κ. Ορεινός. «Σήμερα», όπως είπε, «βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα και αυτό επηρεάζει τον τρόπο που ψηφίζουν οι πολίτες». Πρόσθεσε δε ότι στις δημοσκοπήσεις του Σίγμα φάνηκε ότι το 19% των πολιτών θα ψηφίσει με βάση το ποιο κόμμα θα καταπολεμήσει τη διαφθορά και αυτό ήταν πριν το videogate. «Συνεπώς», συνέχισε, «θα υπάρξουν μετακινήσεις προς κόμματα που οι πολίτες θεωρούν ότι θα καταπολεμήσουν τη διαφθορά».
Η αξιοπιστία του δείγματος των δημοσκοπήσεων
Κληθείς να σχολιάσει τις επικρίσεις κάποιων κομμάτων για την ποιότητα του δείγματος στις σημερινές δημοσκοπήσεις και συγκεκριμένα το επιχείρημα ότι ένας στους δέκα απαντά στις έρευνες γνώμης, ο κ. Ορεινός ανέφερε ότι «τα κόμματα αρέσκονται να βρίσκουν δικαιολογίες για να εξηγήσουν τα αρνητικά αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων ώστε να μην θεωρηθούν χαμένη ψήφος».
Συνεχίζοντας, είπε ότι δεν ισχύει το επιχείρημα των κομμάτων, λέγοντας ότι «αν πάρω δέκα τηλέφωνα και απαντήσουν οι δύο, τότε από τους υπόλοιπους οκτώ κάποιοι δεν θα πάνε να ψηφίσουν και άρα μπορώ να υποθέσω ότι η αποχή θα είναι μεγαλύτερη στις εκλογές από αυτήν που αποτυπώνουν οι δημοσκοπήσεις». Ωστόσο, σημείωσε, αν από τους οκτώ οι πέντε δεν προσέλθουν στην κάλπη, τότε δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιποι τρεις, αν τελικά απαντούσαν στη δημοσκόπηση, θα συμπεριφέρονταν διαφορετικά από τους δύο που απάντησαν στα ερωτήματα της έρευνας.
Ο κ. Ορεινός έδωσε και το παράδειγμα της πισίνας για να αντιληφθούμε πώς λειτουργεί η δειγματοληψία στις έρευνες. Το καλοκαίρι, είπε, κάποιος θα πάει σε μια πισίνα και θα επιλέξει ένα σημείο για να βάλει το πόδι του ώστε να καταλάβει εάν το νερό είναι ζεστό ή κρύο. Σε ένα μόνο σημείο, τόνισε, θα πάει κάποιος και όχι σε πολλά σημεία της πισίνας διότι γνωρίζει ότι η θερμοκρασία σε εκείνο το σημείο ισχύει για όλη την πισίνα. Ανέφερε δε ότι με τον ίδιο τρόπο λειτουργεί και η δειγματοληψία. «Επιλέγω ένα δείγμα 1.000 ατόμων», σημείωσε, «φτάνει να υπάρχει μια αντιπροσωπευτικότητα των υπο-ομάδων του πληθυσμού από πλευράς κομμάτων, ηλικίας, φύλου και επαρχιών, ώστε το δείγμα να καθίσταται αντιπροσωπευτικό του πληθυσμού».
