Της Βίβιαν Αβρααμίδου Πλουμπή*
Όταν ήμουν μαθήτρια, δεν θυμάμαι να γιορτάζαμε την 1η Οκτωβρίου ως εθνική επέτειο. Και δεν με απατά η μνήμη μου. Η καθιέρωσή της ως εθνικής αργίας ήρθε πολύ αργότερα, το 1979. Τότε που η Κύπρος ήταν ήδη μια εντελώς διαφορετική χώρα από εκείνη που είχε γεννηθεί το 1960.
Η ιστορία είναι ακόμα πιο παράδοξη: Η Κυπριακή Δημοκρατία ιδρύθηκε στις 16 Αυγούστου 1960. Τρία χρόνια αργότερα, στις 11 Ιουλίου 1963, το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε ομόφωνα να μεταφέρει τον εορτασμό στην 1η Οκτωβρίου. Ο λόγος; Η ζέστη του Αυγούστου και οι καλοκαιρινές διακοπές των ξένων διπλωματών. Και το πιο ενδιαφέρον; Την απόφαση έλαβαν από κοινού οι επτά Ελληνοκύπριοι και οι τρεις Τουρκοκύπριοι υπουργοί.
Μέχρι εδώ, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για μια απλή ημερολογιακή παραδοξότητα. Μόνο που η ιστορία δεν σταματά εδώ. Το κράτος του οποίου την ίδρυση γιορτάζουμε, δεν ήταν το κράτος που επιδίωκαν αρχικά οι δύο κοινότητες. Οι Ελληνοκύπριοι αγωνίστηκαν για την Ένωση με την Ελλάδα. Η τουρκοκυπριακή ηγεσία προωθούσε τη διχοτόμηση. Η ανεξαρτησία προέκυψε ως συμβιβασμός, με ένα Σύνταγμα που προέβλεπε τη συμμετοχή και των δύο κοινοτήτων στη διακυβέρνηση.
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η μετέπειτα πορεία της επετείου. Μετά τις διακοινοτικές συγκρούσεις του 1963-64, η δικοινοτική λειτουργία του κράτους κατέρρευσε. Το 1974 ακολούθησαν το πραξικόπημα, η τουρκική εισβολή, η κατοχή και ο γεωγραφικός διαχωρισμός των δύο κοινοτήτων. Και το 1979 αποφασίσαμε να καθιερώσουμε πανηγυρικά ως εθνική αργία την επέτειο ίδρυσης εκείνου ακριβώς του κράτους που δεν λειτουργούσε πλέον σύμφωνα με την αρχική δικοινοτική του συγκρότηση.
Δεν αμφισβητώ τη σημασία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η διεθνώς αναγνωρισμένη κρατική της υπόσταση αποτελεί θεμελιώδες δεδομένο για το παρόν και το μέλλον της Κύπρου. Άλλο, όμως, η υπεράσπιση της κρατικής μας υπόστασης και άλλο ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουμε να γιορτάζουμε την ίδρυσή της.
Γιατί τι ακριβώς τιμούμε σήμερα; Την απελευθέρωση από τη βρετανική αποικιοκρατία; Την ίδρυση ενός ανεξάρτητου, δικοινοτικού κράτους; Ή την Κυπριακή Δημοκρατία όπως λειτουργεί μετά το 1964;
Και φτάνουμε στο πιο παράδοξο στοιχείο του εορτασμού: τη στρατιωτική παρέλαση.
Κάθε χρόνο επιδεικνύουμε τη στρατιωτική μας ισχύ και την αποφασιστικότητά μας, λίγα χιλιόμετρα από τη γραμμή που εξακολουθεί να χωρίζει την πατρίδα μας. Παρελαύνουμε για να γιορτάσουμε την ανεξαρτησία ενός κράτους του οποίου μεγάλο μέρος της επικράτειας παραμένει υπό ξένη στρατιωτική κατοχή και του οποίου οι δύο κοινότητες εξακολουθούν να ζουν χωριστά. Αναρωτιέμαι αν έχουμε σκεφτεί ποτέ τι μήνυμα στέλνει αυτή η εικόνα.
Μια επέτειος ανεξαρτησίας θα μπορούσε να είναι ευκαιρία να θυμηθούμε τι κράτος ιδρύσαμε, τι απέγινε και τι επιδιώκουμε να οικοδομήσουμε. Να αναλογιστούμε, μαζί με την ανεξαρτησία μας, και όσα παραμένουν ανεκπλήρωτα. Αντί γι’ αυτό, επιλέγουμε να παρελαύνουμε.
Χρειαζόμαστε μια εθνική επέτειο· έχουμε τεράστια ανάγκη να θυμόμαστε πως κάποια στιγμή, μετά από αιώνες ξένων κατακτήσεων, το νησί μας απέκτησε την ανεξαρτησία του. Χρειαζόμαστε όμως την πραγματική: τη 16η Αυγούστου, την ημέρα που το 1960 γεννήθηκε η Κυπριακή Δημοκρατία.
Και όσο για τις θερινές άδειες των διπλωματών, που τόσο απασχόλησαν τότε την ηγεσία μας, ας μην ανησυχούμε. Μπορούμε να πρωτοτυπήσουμε: αντί για δεξιώσεις στους κήπους των πρεσβειών μας, να τους στέλνουμε κάθε 16η Αυγούστου ένα όμορφο καλαθάκι με γλυκά κυπριακά σύκα, για να τα γεύονται εκεί όπου παραθερίζουν.
Κι αν περισσέψει κανένα, ας δώσουν και σ' εμάς, τους πρόσφυγες του δεύτερου γύρου. Ίσως γλυκάνει λίγο την πίκρα του Αυγούστου.
