Ο φανατισμός ως τύφλωση

Ο φανατισμός για οποιοδήποτε πράγμα, όπως για παράδειγμα μια ομάδα, μια ιδεολογία, ένα κόμμα ή μια θρησκεία, αποτελεί πρακτικά ένα έντονο πάθος που οδηγεί σε τύφλωση και καταστρέφει τη λογική, την κρίση και την αντικειμενική αντίληψη για ανθρώπους, γεγονότα, συμπεριφορές και καταστάσεις.

Παθιασμένος άνθρωπος

Αφορμή για να ασχοληθώ με το θέμα ήταν η συνάντησή μου με γνωστό μου καθηγητή που είχε χρόνια να τον δω. Λίγο μετά τα καθιερωμένα «τι κάνεις», «πώς είναι η ζωή του συνταξιούχου», στο χώρο που καθόμασταν μπήκε ένας ιερέας γνωστός και στους δύο μας.  Τον χαιρέτησα με πολύ σεβασμό και οικειότητα και ο συνταξιούχος καθηγητής τού είπε ένα ξερό «χαίρετε» και ούτε χειραψία δεν έκανε μαζί του. Μόλις απομακρύνθηκε από κοντά μας ο ιερέας, άρχισε να μου μιλά με πάθος για ιερείς και δεσποτάδες που είναι κατ’ όνομα ορθόδοξοι, και όταν τον ρώτησα πώς και γιατί, άρχισε να επιτίθεται του Οικουμενικού Πατριάρχη ως φιλοπαπικού, και που αγωνίζεται για την ένωση των εκκλησιών και διάφορα άλλα. Το ύφος του ήταν τόσο παθιασμένο που δεν ήξερα πώς να αντιδράσω. Έμεινα να τον ακούω για μερικά λεπτά και δεν έπαιρνε ανάσα ο άνθρωπος! Φοβήθηκα πως θα πάθει εγκεφαλικό. Αφού είπε πολλές και διάφορες ανοησίες, τον διέκοψα ευγενικά λέγοντάς του «έχω μεγάλη εκτίμηση για το πρόσωπο και το έργο του Οικουμενικού Πατριάρχη και σε παρακαλώ να μη συνεχίσεις». Με κοίταξε περιφρονητικά, σηκώθηκε πάνω λέγοντάς μου ότι ξέχασε ότι είχε ραντεβού και έφυγε χωρίς καλά καλά να με χαιρετήσει. 

Φαινόμενα φανατισμού

Παρόμοια φαινόμενα τυφλού φανατισμού παρατηρώ καθημερινά στα ΜΚΔ, όχι μόνο για θέματα και πρόσωπα πολιτικά, αλλά και πολλά άλλα. Φαίνεται ότι ο φανατισμός είναι φρούτο που ανθεί στο νησί μας.  Είναι φανερό ότι ο φανατισμός έχει ως συνέπεια παράλογες και αποτυχημένες επιλογές και συμπεριφορές, αφού δημιουργεί αρνητικές συγκινήσεις, αγανάκτηση, αντιπάθεια και μίσος για όσα και όσους είναι αντίθετοι με τις αντιλήψεις, τα «πιστεύω» και τα είδωλα του φανατισμένου και υπέρμετρο ενθουσιασμό, εκτίμηση και θαυμασμό για αυτά με τα οποία ταυτίζεται και πιστεύει τυφλά. 

Τα αίτια του φανατισμού

Επειδή στα χρόνια της πρώιμης νιότης μου «υπηρέτησα» τον φανατισμό, μπορώ να βεβαιώσω ότι αυτό το πάθος οφείλεται στην άγνοια για το αντικείμενο του φανατισμού, στον εγωισμό ή εγωκεντρισμό και στην ανάγκη του ατόμου να αισθάνεται ασφαλές με απόλυτες αλήθειες ή στην ανάγκη να μυθοποιεί και να βρίσκει νόημα ή και να αισθάνεται αυτοεκτίμηση λόγω της πίστης και της ταύτισης του εαυτού του με τους μύθους που πλάθει στο μυαλό του. 

Για να γίνουν πιο κατανοητές η έννοια και οι αρνητικές συνέπειες του φανατισμού στη σκέψη, στις αντιλήψεις, στις επιλογές και συμπεριφορές του φανατικού, οι παλαιότεροι φέρτε στη μνήμη τι λέγαμε εμείς οι ούτω καλούμενοι Ενωτικοί για τον Μακάριο.  Όπως έγραψα πολλές φορές στο παρελθόν, ο Μακάριος έκλεισε τα μάτια τον Αύγουστο του 1977 χωρίς να έχει εγκαταλείψει ποτέ το όραμα της Ένωσης.  Λανθασμένα, ασφαλώς, αλλά τούτο δεν είναι του παρόντος.  Κι, όμως, εμείς τον ανεβοκατεβάζαμε ανθενωτικό και επίορκο. Ότι, δηλαδή, δεν τήρησε τον όρκο που έδωσε στην εκκλησία της Φανερωμένης υπέρ της Ένωσης. Οι πιο νέοι σκεφτείτε τους φανατικούς των ομάδων και των κομμάτων πώς τυφλώνονται και βλέπουν μόνο θετικά σε αυτό με το οποίο είναι φανατισμένοι και μόνο αρνητικά σε όλα τα αντίστοιχα. Όλοι σκεφτείτε τις επιλογές και τις πράξεις των φανατικών ισλαμιστών–τζιχαντιστών. Σκεφτείτε τις καταστροφικές και βάρβαρες επιλογές και πράξεις των φανατικών ναζί του Χίτλερ. 

Πολιτικές συζητήσεις

Συμμετείχα όλα τούτα τα χρόνια σε αναρίθμητες πολιτικές συζητήσεις σε παρέες, με ανθρώπους υψηλού επιπέδου, όπως συνάδελφοι δικηγόροι, καθηγητές, επιτυχημένοι επιχειρηματίες, γιατροί, ανώτεροι δημόσιοι υπάλληλοι και ειλικρινά δεν μπορούσα να πιστέψω όσα άκουγαν τα αυτιά μου. Είχαν τόση τύφλωση, που δεν μπορούσαν να αποδεχθούν ακόμα και αντικειμενικά μετρήσιμα δεδομένα.  Μεταφορικά, τους έδειχνα το πιάτο και αυτοί μου έλεγαν είναι μαξιλάρι, λόγω του φανατισμού ή του πάθους για αυτά που πίστευαν. 

Φαινόμενα των ημερών

Δύο φαινόμενα τυφλού φανατισμού που θέλω να σχολιάσω, είναι η στάση μιας μερίδας συναγερμικών, στελεχών και οπαδών, έναντι του ΑΚΕΛ.  Σίγουρα μεταξύ των δύο κομμάτων υπάρχουν σημαντικές διαφορές πάνω σε πολλά θέματα. Αλλά υπάρχουν και κοινές ή παραπλήσιες θέσεις πάνω σε πολλά σημαντικά θέματα, όπως είναι το Κυπριακό, η αντιμετώπιση της ακρίβειας, η βελτίωση του ΓΕΣΥ κ.λπ., κ.λπ.  Αδυνατώ να αντιληφθώ τι οφέλη μπορεί να αποκομίσει ο Δημοκρατικός Συναγερμός από τις παθιασμένες επιθέσεις στο ΑΚΕΛ.  Οι ψηφοφόροι που κινούνται στον χώρο της ευρύτερης Αριστεράς δεν θα πεισθούν να αλλάξουν στρατόπεδο από τις σκληρές επιθέσεις στο ΑΚΕΛ. Τέτοιες επιθέσεις δεν ηχούν ευχάριστα στα αυτιά των μετριοπαθών ψηφοφόρων και που κατά κανόνα αποτελούν τη δεξαμενή των αναποφάσιστων και μετακινούμενων ψηφοφόρων.  Τέτοιες επιθέσεις, επίσης, δεν επιτρέπουν τη συναίνεση και τον συνασπισμό πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων για τη διαμόρφωση, την υποστήριξη και την υλοποίηση σχεδίων και μέτρων προς αντιμετώπιση των μεγάλων προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε σε πλείστους όσους τομείς. 

Ύπουλη προσπάθεια

Το χειρότερο είναι ότι πίσω από τον αντιακελισμό αυτό, κρύβεται μια ύπουλη και ανέντιμη προσπάθεια να πληγεί ο εκ των υποψηφίων του κόμματος για το προεδρικό αξίωμα, Αβέρωφ Νεοφύτου. Και ταυτόχρονα να ενισχυθεί έμμεσα, αλλά ολοφάνερα, η υποψηφιότητα Ν. Χριστοδουλίδη. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που οι πρώην συναγερμικοί που στήριξαν και συνεχίζουν να υποστηρίζουν τον Ν. Χριστοδουλίδη, όπως και ο ίδιος άλλωστε έπραξε πριν από λίγες βδομάδες, μιλούν για ΔΗΣΑΚΕΛ. Στο πολιτικό πεδίο, οι πρώην συναγερμικοί που εγκατέλειψαν το κόμμα τους για τα καλά της εξουσίας είναι από τους πλέον φανατισμένους. Έχουν όλα τα χαρακτηριστικά του νεοφώτιστου που εγκαταλείπει τη θρησκεία του και ασπάζεται άλλη. Με τη συμπεριφορά τους αποδεικνύουν ότι ο φανατισμός ως τύφλωση καταστρέφει τη λογική, περίπου όπως οι σκληρές εξαρτήσεις από τις ναρκωτικές ουσίες και τον τζόγο. 

Η δική μας ευθύνη

Η συνειδητοποίηση και η αντιμετώπιση του φανατισμού μέσω αυτο-αμφισβήτησης, της λογικής και της διάθεσης να αξιολογούμε όσο γίνεται πιο αντικειμενικά τα φαινόμενα, είναι προσωπική μας ευθύνη.  Είναι δική μας ευθύνη να ξεπεράσουμε τις ιδεολογίες, τα στερεότυπα τους συναισθηματισμούς και τις εξαρτήσεις και να κάνουμε σωστές επιλογές προσώπων και κομμάτων, με βάση το βραχυπρόθεσμο και το μακροπρόθεσμο ατομικό, και ταυτόχρονα κοινό συμφέρον.  Φανατισμός και σωστές επιλογές είναι αδύνατον να συνυπάρξουν.