Πολιτική Ρευστότητα

Τα αποτελέσματα των αμερικανικών εκλογών επηρεάζουν την Κύπρο, αλλά όχι με έναν απλό ή αυτόματο τρόπο. Η επίδραση μπορεί να είναι σημαντική στην ασφάλεια, στην ενέργεια, στις σχέσεις της Ουάσινγκτον με την Τουρκία και το Ισραήλ, αλλά και στην ευρύτερη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.

Στις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026, οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου, της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας. Πρόκειται για σοβαρή πολιτική ανατροπή για τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.

Ωστόσο, χρειάζεται μια κρίσιμη διευκρίνιση: ο έλεγχος του Κογκρέσου δεν σημαίνει ότι αλλάζει αυτομάτως η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ. Ο Πρόεδρος εξακολουθεί να έχει ευρείες εκτελεστικές αρμοδιότητες, ιδιαίτερα στην εξωτερική πολιτική και στις στρατιωτικές αποφάσεις. Οι νέοι συσχετισμοί στο Κογκρέσο θα αρχίσουν να ισχύουν από τον Ιανουάριο του 2027.

Πού μπορεί να επηρεαστεί η Κύπρος

1. Στο Κυπριακό και στις σχέσεις με την Τουρκία

Το νέο Κογκρέσο αποκτά μεγαλύτερη δυνατότητα να ελέγχει και να αμφισβητεί τις επιλογές της κυβέρνησης Τραμπ. Μπορεί να οργανώνει ακροάσεις, να ζητά εξηγήσεις για την αμερικανική πολιτική έναντι της Τουρκίας και να ασκεί πίεση σε ζητήματα εξοπλισμών, κυρώσεων και περιφερειακής ασφάλειας.

Αυτό δημιουργεί περιθώρια για πιο συστηματική ανάδειξη των κυπριακών θέσεων. Δεν σημαίνει, όμως, ότι οι Δημοκρατικοί θα υιοθετήσουν αυτομάτως μια πολιτική πιο ευνοϊκή προς την Κυπριακή Δημοκρατία. Θα πρέπει να εξετάσουμε τις πραγματικές τους θέσεις και τις αποφάσεις τους.

2. Στις σχέσεις ΗΠΑ – Ισραήλ – Τουρκίας

Εδώ βρίσκεται ένα ιδιαίτερα σημαντικό πεδίο για την Κύπρο. Η αμερικανική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο δεν καθορίζεται μόνο από τις σχέσεις της Ουάσιγκτον με την Κύπρο. Επηρεάζεται από τις στρατηγικές σχέσεις της με το Ισραήλ, την Τουρκία, την Ελλάδα και τις αραβικές χώρες.

Η αλλαγή των κοινοβουλευτικών συσχετισμών μπορεί να επηρεάσει τη συζήτηση για την αμερικανική πολιτική στη Μέση Ανατολή. Δεν πρέπει, όμως, να θεωρήσουμε δεδομένο ότι θα αλλάξει η αμερικανική στάση απέναντι στο Ισραήλ ή ότι θα περιοριστεί η σημασία της Τουρκίας για την Ουάσιγκτον.

Για την Κύπρο, το ζητούμενο είναι να μην μετατρέψει τις πρόσκαιρες αντιπαραθέσεις άλλων κρατών σε θεμέλιο της δικής της εξωτερικής πολιτικής.

3. Στην ενεργειακή ασφάλεια και στην οικονομία

Η κρίση με το Ιράν και η ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών έχουν άμεσες συνέπειες για την περιοχή μας. Οι τιμές του πετρελαίου, το κόστος των μεταφορών και η ασφάλεια των ενεργειακών διαδρομών μπορούν να επηρεάσουν την κυπριακή οικονομία και τα νοικοκυριά.

Ήδη, η άνοδος της τιμής του πετρελαίου πάνω από τα 104 δολάρια το βαρέλι συνδέθηκε με την αβεβαιότητα γύρω από τον πόλεμο και τα Στενά του Ορμούζ.

4. Στην ευρωπαϊκή και περιφερειακή ασφάλεια

Μια πιο συγκρουσιακή σχέση ανάμεσα στον Λευκό Οίκο και στο Κογκρέσο μπορεί να δυσκολέψει τη διαμόρφωση σταθερής αμερικανικής πολιτικής σε διεθνή ζητήματα. Αυτό αφορά και την Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα χρειαστεί να υπολογίζει όχι μόνο τις αποφάσεις της αμερικανικής κυβέρνησης, αλλά και τις εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις στις ΗΠΑ.

 Ιδιαίτερη πολιτική σημασία έχουν και οι εκλογικές επιτυχίες μουσουλμάνων και Αμερικανών αραβικής καταγωγής. Η εκλογή του χειρουργού Άνταμ Χαμάουι στο Κογκρέσο, από τη 12η εκλογική περιφέρεια του Νιου Τζέρσεϊ, έχει ξεχωριστό συμβολισμό: ο γιατρός που προσέφερε τις υπηρεσίες του σε τραυματίες στη Γάζα εκλέγεται ως ο πρώτος μουσουλμάνος βουλευτής της πολιτείας. Η διαδρομή του ως στρατιωτικού χειρουργού και η εθελοντική ιατρική του παρουσία στη Γάζα έδωσαν στην υποψηφιότητά του ιδιαίτερο δημόσιο και πολιτικό περιεχόμενο.

Παράλληλα, ο Αμπντούλ Ελ-Σαγέντ εξελέγη ο πρώτος μουσουλμάνος γερουσιαστής, ενώ μουσουλμάνοι βουλευτές εξασφάλισαν και άλλες έδρες. Οι επιτυχίες αυτές καταγράφουν την αυξανόμενη παρουσία πολιτικών στη διαμόρφωση της αμερικανικής πολιτικής, περιλαμβανομένης της στάσης των ΗΠΑ απέναντι στη Γάζα και στη Μέση Ανατολή. Για την Κύπρο, η εξέλιξη αξίζει προσοχής, επειδή φανερώνει ότι η αμερικανική κοινή γνώμη και η πολιτική της εκπροσώπηση γίνονται πιο σύνθετες και δεν μπορούν να ερμηνεύονται μέσα από τα παραδοσιακά στερεότυπα.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τη Λευκωσία;

Κατά τη γνώμη μου, η Κύπρος πρέπει να αντιμετωπίσει αυτές τις εξελίξεις ως αφορμή για επανεξέταση της εξωτερικής της πολιτικής, όχι ως ευκαιρία για πανηγυρισμούς ή ως λόγο ανησυχίας.

Θα ήταν χρήσιμο:

• Να ενισχύσει τις επαφές της όχι μόνο με την αμερικανική κυβέρνηση, αλλά και με τα δύο σώματα του Κογκρέσου, με Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικανούς.
• Να αναδείξει με τεκμηρίωση το Κυπριακό ως ζήτημα διεθνούς νομιμότητας, ασφάλειας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
• Να διασφαλίσει ότι η συνεργασία με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν υποκαθιστά την ανάγκη για ισορροπημένες σχέσεις στην περιοχή.
• Να συνδέσει την ενεργειακή της πολιτική με την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών και τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.

Το ουσιαστικό συμπέρασμα

Οι αμερικανικές εκλογές δεν λύνουν το Κυπριακό και δεν αλλάζουν από μόνες τους τις ισορροπίες στην περιοχή. Αλλάζουν, όμως, τους πολιτικούς συσχετισμούς μέσα στη χώρα, που εξακολουθεί να διαθέτει καθοριστική διεθνή επιρροή.

Θα κρατούσα μια διάκριση: άλλο η ευκαιρία που δημιουργείται για την Κύπρο και άλλο η πολιτική ικανότητα της Κύπρου να την αξιοποιήσει.

Η Λευκωσία δεν πρέπει να περιμένει να αλλάξει η Ουάσιγκτον για να αποκτήσει στρατηγική. Πρέπει να έχει ήδη διαμορφωμένες θέσεις, σταθερούς στόχους και σχέσεις με ευρύ πολιτικό φάσμα στις ΗΠΑ. Και, κυρίως, να μην εξαρτά την πολιτική της από το ποιος κερδίζει τις επόμενες αμερικανικές εκλογές.

Αυτή είναι, ίσως, η σημαντικότερη δοκιμασία για την κυπριακή διπλωματία.