Η προεκλογική τρέχει, η λύση ας περιμένει

Τη Δευτέρα το πρωί, 9 Νοεμβρίου, στην κοινή συνάντησή τους με την απεσταλμένη του ΓΓ του ΟΗΕ Μαρία Άνχελα Ολγκίν, ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Έρχιουρμαν θα κληθούν να κάνουν ένα ελάχιστο βήμα στο ανεπίλυτο και αφημένο στο έλεος του χρόνου Κυπριακό. Ενδεχομένως σε μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, ιδίως νέα σημεία διέλευσης. Η Ολγκίν χαρακτήρισε τα ΜΟΕ, ιδίως τα σημεία διέλευσης, «εκ των ων ουκ άνευ» για νέα άτυπη συνάντηση υπό τον Γενικό Γραμματέα, Αντόνιο Γκουτέρες, πριν από τη λήξη της θητείας του.

Οι διαβουλεύσεις πλησιάζουν στο τέλος και δεν ανατρέπουν μέχρι στιγμής την εικόνα παρατεταμένης στασιμότητας. Αυτή η συνάντηση αποκτά ειδικό βάρος έναντι πολλών άκαρπων που προηγήθηκαν. Η Ολγκίν αναμένεται να αρχίσει στα τέλη Νοεμβρίου τη σύνταξη της έκθεσής της για την αποστολή της. Ο Αντόνιο Γκουτέρες, που ολοκληρώνει στις 31 Δεκεμβρίου τη δεκαετή θητεία του, έχει την εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας για ουσιαστικό απολογισμό. Και μπορεί να πει τα πράγματα με το όνομά τους: ποιος βάζει εμπόδια, ποιος παίζει με τον χρόνο και τι σημαίνουν αυτά για το μέλλον.

Το «απόλυτο μηδέν» δεν ευνοεί κανέναν από τους δύο ηγέτες. Ο Χριστοδουλίδης θέλει να δείξει ότι το Κυπριακό παραμένει ανοιχτό, όσο νεφελώδης και αν είναι η προοπτική του. Ο Έρχιουρμαν αναδείχθηκε με υπόσχεση την αναζωογόνηση της προσπάθειας για ομοσπονδιακή λύση και έξοδο από τη διεθνή απομόνωση. Ακόμη και η Ολγκίν έχει τη θεμιτή φιλοδοξία να καταγράψει πρόοδο, ύστερα από δύο κύκλους ενασχόλησης. Έτσι, η προσπάθεια συγκεντρώνεται στο άνοιγμα οδοφραγμάτων στην Πράσινη Γραμμή. Κανείς, όμως, δεν μπορεί να θεωρεί εξασφαλισμένη ούτε την ελάχιστη πρόοδο.

Η χαμένη δυναμική

Δύο ανομολόγητες πραγματικότητες συχνά παραλείπονται από τη συζήτηση για όσα συμβαίνουν στην Κύπρο. Η πρώτη αφορά την ουσία. Το κεντρικό ερώτημα για τον ΟΗΕ είναι αν μπορούν επιτέλους οι Κύπριοι να κάνουν την ανατροπή, να σπάσουν το αδιέξοδο και να διαπραγματευτούν με στόχο την κατάληξη σε συμφωνία επανένωσης. Αυτό ζητά ο Γκουτέρες από τους Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν εδώ και έναν χρόνο, ζητώντας «συνεργασία προσανατολισμένη στο αποτέλεσμα». Αυτό ζητούσε επίμονα και από τους προκατόχους τους, με δημόσιες παρεμβάσεις και εκθέσεις προς το Συμβούλιο Ασφαλείας ήδη από το 2017. Τότε, στο Κραν Μοντανά, βρίσκονταν στο «παρά πέντε» μιας στρατηγικής συμφωνίας. Σήμερα, η δυναμική που έφερε την Κύπρο τόσο κοντά σε ιστορική συμφωνία έχει διαλυθεί.

Παρά τις πυκνές συναντήσεις, ο ΟΗΕ αναζητεί έμπρακτες αποδείξεις ειλικρινούς βούλησης. Ο Γκουτέρες έχει καταστήσει σαφές ότι νέα διευρυμένη συνάντηση χρειάζεται προεργασία στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης, στη μεθοδολογία και στην ουσία. Ο ΟΗΕ επέλεξε να καταγράψει τις συγκλίσεις των προηγούμενων διαπραγματεύσεων, ώστε να μην επαναδιαπραγματευτούν από την αρχή. Για να μην ανοίξει ακόμη ένας κύκλος ατέρμονων αντιπαραθέσεων, το έγγραφο θα δοθεί όταν αρχίσουν κανονικές διαπραγματεύσεις. Δεν έχει ανακοινωθεί, πάντως, κοινή δέσμευση σε μεθοδολογία διαπραγματεύσεων με προκαθορισμένο χρονικό πλαίσιο. Δύσκολα θα έκλειναν αυτές οι εκκρεμότητες τη Δευτέρα για σύγκληση νέας διευρυμένης συνάντησης με τις εγγυήτριες δυνάμεις, σε σύνθεση 5+1.

Η δεύτερη πραγματικότητα αφορά τις εκλογικές ανάγκες κάθε ηγέτη. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης έχει περίπου δεκαπέντε μήνες μέχρι τις Προεδρικές του 2028. Δεν έχει εξασφαλίσει επίσημες κομματικές αποφάσεις στήριξης ούτε μπορεί να θεωρεί δεδομένη την εκλογική βάση για επανεκλογή. Στα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ προβάλλεται η προοπτική στήριξής του από τον α΄ γύρο από ΔΗΚΟ και ΕΛΑΜ, μαζί με κάποια αδιευκρίνιστη διείσδυσή του στον ΔΗΣΥ. Τέτοιες εκτιμήσεις είναι πρόωρες αφού προηγούνται της επιλογής προεδρικού υποψηφίου του Συναγερμού τέλη Νοεμβρίου (Αβέρωφ ή Παμπορίδης) και της εισόδου του σε διάταξη μάχης. Δεν ισοδυναμούν με εξασφαλισμένες συμμαχίες ή ψήφους σε περιβάλλον πλήρους εκστρατείας. ΔΗΚΟ και ΕΛΑΜ θα σταθμίσουν το κομματικό τους συμφέρον, την πρόσβαση στην εξουσία και τις δυνατότητες επανεκλογής του Χριστοδουλίδη. Σε τέτοιους υπολογισμούς, το Κυπριακό και οι χειρισμοί του εκάστοτε Προέδρου λειτούργησαν συχνά είτε ως πολιτικό περιτύλιγμα υποστήριξης είτε ως πρόσχημα αλλαγής γραμμής.

Ο Χριστοδουλίδης δηλώνει ότι είναι νωρίς να αρχίσει προεκλογική εκστρατεία και παρουσιάζεται ότι είναι απερίσπαστος στο κυβερνητικό έργο: «Δεν μας ενδιαφέρουν οι επόμενες εκλογές, μας ενδιαφέρουν οι επόμενες γενιές», δήλωσε στις 22 Οκτωβρίου, προσερχόμενος στην εκδήλωση για τα 75χρονα ενός μικρού δεξιού προσφυγικού σωματείου της Λευκωσίας, της Ολυμπιάδας Νεαπόλεως. Εκεί ανακοίνωσε κρατική χορηγία 30.000 ευρώ, διπλασιάζοντας επιτόπου το ποσό που είχε κατά νου. Οι δημόσιες δραστηριότητές του έχουν πυκνώσει και αφιερώνει πολύ χρόνο για αυτές με πλήρη επικοινωνιακή στήριξη: περιοδείες, εγκαίνια, εξαγγελίες έργων και χορηγίες, με προφανή και έντονη προεκλογική οσμή.

Η παρακαταθήκη Γκουτέρες

Οι χειρισμοί Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν, υπό το πρίσμα της συγκυρίας στο Κυπριακό, δεν είναι ούτε εύκολοι ούτε προβλέψιμοι. Στο τραπέζι βαραίνει η μεταξύ τους καχυποψία. Ο Γκουτέρες δεν αρκείται στις διαβεβαιώσεις ειλικρινούς βούλησης, τους ζητά έμπρακτες αποδείξεις. Η επιμονή του μέχρι το τέλος της θητείας του δείχνει ότι δεν θέλει να παραδώσει στον διάδοχό του άδειο φάκελο αλλά να αφήσει ανοιχτή την προοπτική επανένωσης.

Από τις τοποθετήσεις τόσο του Γκουτέρες όσο και της Ολγκίν διαφαίνεται ότι ο ΟΗΕ επιδιώκει να αφήσει σαφείς κατευθύνσεις για μια μελλοντική διαπραγμάτευση, με συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο, διαφύλαξη των συγκλίσεων και δέσμευση στην πολιτική ισότητα. Στα σημεία αυτά, η προσέγγισή του συναντά βασικές θέσεις του Έρχιουρμαν. Παράλληλα, η πλευρά Χριστοδουλίδη δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένο ότι θα μείνει εκτός κριτικής για ενέργειες που παρεμποδίζουν τη συνεργασία και τις επαφές των δύο κοινοτήτων. Μια νέα αποτυχία συμφωνίας για σημεία διέλευσης θα μπορούσε να οξύνει αυτή την κριτική και να επαναφέρει εντονότερα το ζήτημα της άρσης της απομόνωσης της τουρκοκυπριακής κοινότητας.

Οδοφράγματα

Από τον Οκτώβριο του 2024, ο Χριστοδουλίδης και ο τότε Τουρκοκύπριος ηγέτης Ερσίν Τατάρ είχαν δεσμευτεί να διερευνήσουν νέα σημεία διέλευσης. Τον Μάρτιο του 2025 συμφώνησαν ενώπιον του Γκουτέρες στη διάνοιξη τεσσάρων. Προχώρησαν επιμέρους πρωτοβουλίες, αλλά η δέσμευση παραμένει ανεκπλήρωτη. Τον Ιούλιο του 2025, ο Γκουτέρες επιχείρησε να ξεμπλοκάρει τη διαφωνία παρουσιάζοντας τη Μια Μηλιά, τη Λουρουτζίνα και συμβιβαστική πρόταση επί χάρτου για τη διαδρομή Αθηένου–Πυροΐου–Αγλαντζιάς. Δεν περιέλαβε στον χάρτη τα Κόκκινα. Πριν από λίγες ημέρες ο Χριστοδουλίδης έθεσε εναλλακτική σύνδεση Κάμπου–Καραβοστασίου αντί των Κοκκίνων.

Ο Χριστοδουλίδης είναι δυνατόν να συμφωνήσει σε νέα σημεία διέλευσης, μεταθέτοντας την εφαρμογή. Στις 28 Ιανουαρίου 2026, συνέδεσε την ανακοίνωση διάνοιξης τεσσάρων σημείων με επίσημη διευρυμένη διάσκεψη («5+1») και επανέναρξη των συνομιλιών. Στην ίδια πρόταση περιλαμβάνεται η επαναβεβαίωση της βάσης λύσης. Έτσι, τα σημεία διέλευσης δυνατόν να μείνουν ανεφάρμοστα ακόμη και σε όλη την προεκλογική περίοδο. Σε τέτοια περίπτωση, η σκοπιμότητα είναι προφανής: να διασκεδαστούν οι αντιδράσεις του ΕΛΑΜ και του ΔΗΚΟ και το ρίσκο για τις αποφάσεις τους στις Προεδρικές.

Για τη βάση λύσης, υπάρχει ήδη ανακοίνωση του ΟΗΕ από τον περασμένο Δεκέμβριο ότι οι δύο ηγέτες συμφωνούν πως στόχος είναι η λύση με πολιτική ισότητα, όπως καθορίζεται στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Οι χειρισμοί Χριστοδουλίδη συναρτώνται και με τη μετάβαση χθες του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, στα κατεχόμενα για συνάντηση με τον Έρχιουρμαν. Μία εβδομάδα νωρίτερα, στις 30 Οκτωβρίου, ο Τουρκοκύπριος ηγέτης συναντήθηκε στην Άγκυρα με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος περιορίστηκε σε γενική τοποθέτηση: «Καμία διαδικασία που δεν διασφαλίζει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα των Τουρκοκυπρίων δεν μπορεί να αποτελέσει το κλειδί για μια μόνιμη λύση στην Κύπρο», ενώ διαβεβαίωσε ότι η Τουρκία «θα βρίσκεται πάντα στο πλευρό της τδβκ».