Ακιντζί, η Κύπρος που δεν σιωπά

Υπάρχουν πολιτικοί που περιορίζουν την ευθύνη τους στα όρια της κοινότητας που εκπροσωπούν. Και υπάρχουν εκείνοι που, ακόμη και μέσα σε δύσκολες ιστορικές συνθήκες, επιχειρούν να κοιτάξουν πέρα από τα διαχωριστικά σύνορα, αναζητώντας ένα κοινό μέλλον. Ο Μουσταφά Ακιντζί ανήκει, κατά την πολιτική μου εκτίμηση, στη δεύτερη κατηγορία. Η διαδρομή του ως Τουρκοκύπριου πολιτικού και η δημόσια στάση του απέναντι στην Τουρκία αξίζουν να συζητηθούν στην ελληνοκυπριακή κοινωνία χωρίς προκαταλήψεις και χωρίς την ευκολία των έτοιμων εθνικών χαρακτηρισμών.

Ο Ακιντζί δεν υπήρξε πολιτικός που δίστασε να αναγνωρίσει τις οδυνηρές αλήθειες της κυπριακής ιστορίας. Στις 20 Ιουλίου 2015, μιλώντας για τα γεγονότα του 1974, είπε ότι αυτό που αποκαλούσαν «ειρηνευτική επιχείρηση» ήταν, στην πραγματικότητα, πόλεμος. Αναφέρθηκε στα δεινά που υπέστησαν και οι δύο κοινότητες, αναγνωρίζοντας ότι οι Ελληνοκύπριοι υπήρξαν από τα μεγάλα θύματα της τραγωδίας του 1974. Η δήλωση αυτή είχε ιδιαίτερη πολιτική σημασία: ένας Τουρκοκύπριος ηγέτης δεν περιοριζόταν στην επίσημη τουρκική αφήγηση αλλά αναγνώριζε μια ιστορική πραγματικότητα που για δεκαετίες αποτελούσε σημείο άρνησης και αντιπαράθεσης.

Δεν ήταν η μοναδική φορά που διαφοροποιήθηκε από την Άγκυρα. Το 2019, όταν η Τουρκία εξαπέλυσε στρατιωτική επιχείρηση στη Συρία, ο Ακιντζί μίλησε για τον πόλεμο, την αιματοχυσία και την ανάγκη να επικρατήσουν η διπλωματία και ο διάλογος. Η αντίδραση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υπήρξε δημόσια και οξεία. Ο Τούρκος Πρόεδρος τον επέκρινε, υποστηρίζοντας ότι είχε υπερβεί τα όριά του. Ο Ακιντζί, αντί να ανακαλέσει τη θέση του, υπερασπίστηκε το δικαίωμά του να διατυπώνει διαφορετική άποψη. Είπε, μάλιστα, ότι οι σχέσεις με την Τουρκία πρέπει να στηρίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό και ότι η διαφορετική γνώμη δεν μπορεί να θεωρείται έγκλημα.

Αυτή η στάση έχει σημασία για την Κύπρο. Δεν χρειάζεται να συμφωνεί κανείς με κάθε πολιτική θέση του Ακιντζί για να αναγνωρίσει τη σημασία ενός Τουρκοκύπριου ηγέτη που υπερασπίστηκε την πολιτική του αυτονομία και μίλησε για την ανάγκη να ζήσουν οι δύο κοινότητες μαζί. Η πολιτική του αναφορά δεν ήταν αποκλειστικά η εκπροσώπηση μιας κοινότητας απέναντι στην άλλη. Ήταν η αναζήτηση μιας λύσης που θα επέτρεπε σε όλους τους Κυπρίους να έχουν θέση και προοπτική στην ίδια πατρίδα.

Η πιο χαρακτηριστική έκφραση αυτής της αντίληψης βρίσκεται ίσως στις επανειλημμένες παρεμβάσεις του για τους ενεργειακούς πόρους. Από το 2015 και το 2016 υποστήριζε ότι οι φυσικοί πόροι της Κύπρου ανήκουν σε όλους τους Κυπρίους και ότι πρέπει να αποτελέσουν πηγή συνεργασίας, όχι σύγκρουσης. Το 2017 προειδοποιούσε ότι, χωρίς λύση και συμβιβασμό, τα κοιτάσματα φυσικού αερίου θα μπορούσαν να γίνουν στοιχείο έντασης. Δεν επρόκειτο για μια ευκαιριακή διατύπωση αλλά για σταθερή πολιτική θέση.

Σήμερα, με τις έξι ανακαλύψεις φυσικού αερίου στην κυπριακή ΑΟΖ να αντιστοιχούν σε εκτιμώμενους πόρους περίπου 20 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδιών, η παρέμβασή του αποκτά νέα επικαιρότητα. Ο Ακιντζί επαναφέρει το ουσιαστικό ερώτημα: Θα χρησιμοποιήσουμε τον ενεργειακό πλούτο για να ενισχύσουμε τους ανταγωνισμούς ή θα τον εντάξουμε σε μια πολιτική που μπορεί να ωφελήσει και τις δύο κοινότητες και την ευρύτερη περιοχή; Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στους αγωγούς, στις συμφωνίες και στις επενδύσεις. Βρίσκεται πρωτίστως στην πολιτική βούληση.

Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στην πολιτική της συνύπαρξης και στην πολιτική του εθνικισμού. Η πρώτη αναζητά τρόπους να μετατρέψει τα κοινά προβλήματα σε κοινές λύσεις. Η δεύτερη χρειάζεται διαρκώς έναν αντίπαλο, μια απειλή, έναν λόγο για να διατηρεί τους ανθρώπους χωρισμένους. Για τον εθνικισμό, ακόμη και ο φυσικός πλούτος μπορεί να γίνει αφορμή σύγκρουσης. Για μια πολιτική που κοιτάζει το μέλλον, μπορεί να αποτελέσει κίνητρο συνεργασίας.

Η ήττα του Ακιντζί στις εκλογές του 2020 και η επικράτηση του Ερσίν Τατάρ δεν εξαφάνισαν αυτή τη διαφορετική πολιτική αντίληψη. Την έκαναν, όμως, λιγότερο ορατή μέσα σε ένα περιβάλλον όπου οι εθνικιστικές θέσεις απέκτησαν μεγαλύτερο πολιτικό χώρο. Και εδώ βρίσκεται ένα ερώτημα που αφορά και τη δική μας κοινωνία: πόσο χώρο δίνουμε στις φωνές που επιμένουν στην ειρήνη; Πόσο συχνά υπερασπιζόμαστε δημόσια όσους, από την άλλη κοινότητα, τολμούν να αμφισβητήσουν τον εθνικισμό και την εξάρτηση από την Άγκυρα;

Δεν μπορούμε να απαιτούμε από τους Τουρκοκύπριους να αντιστέκονται στις εθνικιστικές πιέσεις και την ίδια στιγμή να αντιμετωπίζουμε με αδιαφορία ή καχυποψία όσους το πράττουν. Ούτε μπορούμε να μιλάμε για λύση του Κυπριακού όταν αφήνουμε την πολιτική της διαίρεσης να εμφανίζεται ως η μόνη ασφαλής επιλογή. Η σιωπή απέναντι στον εθνικισμό, από όποια πλευρά κι αν προέρχεται, δεν είναι ουδετερότητα. Συμβάλλει στη διατήρηση του κλίματος που εμποδίζει τη συνεννόηση.

Το μήνυμα, λοιπόν, δεν αφορά μόνο τον Ακιντζί. Αφορά όλους όσοι πιστεύουν ότι η Κύπρος δεν μπορεί να έχει μέλλον μέσα από τη μόνιμη αντιπαράθεση των κοινοτήτων της. Οι αντιεθνικιστικές φωνές, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, χρειάζεται να ακούγονται καθαρά, δημόσια και χωρίς φόβο. Να μην αφήνουν τον δημόσιο χώρο στους εκπροσώπους της μισαλλοδοξίας. Να υπερασπίζονται την ειρήνη όχι ως αφηρημένη ευχή αλλά ως πολιτική επιλογή με συγκεκριμένο περιεχόμενο.

Ο Ακιντζί μάς υπενθυμίζει ότι, ακόμη και μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες, μπορεί να υπάρξει πολιτική διαφορετική από εκείνη που επιβάλλει ο φόβος. Δεν χρειάζεται να τον εξιδανικεύσουμε για να αναγνωρίσουμε τη σημασία αυτής της στάσης. Χρειάζεται, όμως, να τον ακούσουμε. Γιατί ο φυσικός πλούτος της Κύπρου μπορεί να περιμένει την αξιοποίησή του. Οι ευκαιρίες για ειρήνη, όμως, δεν είναι ανεξάντλητες. Και η σιωπή μας δεν πρέπει να γίνει η τελευταία λέξη της ιστορίας μας.