Ιωάννου: Πάνω από 4.000 νέες κατοικίες μέσω του «Built to Rent» – Στόχος η αύξηση της προσιτής στέγης στην Κύπρο

Στόχος της Κυβέρνησης είναι να αυξηθεί η προσφορά προσιτών κατοικιών, δήλωσε στο Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Υπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Ιωάννου, παρουσιάζοντας τα μέτρα στεγαστικής πολιτικής και τις εξελίξεις στην αγορά. Ως θετικές ενδείξεις ανέφερε τη σταθεροποίηση των ενοικίων τους τελευταίους 12 μήνες και την αύξηση κατά 25% στις άδειες οικοδομής το πρώτο επτάμηνο του 2026.

Ο Υπουργός εκτίμησε ότι οι νέες κατοικίες που αντιστοιχούν στις άδειες θα αρχίσουν να προστίθενται στην αγορά σε ένα με δύο χρόνια. Η στεγαστική πολιτική, είπε, δεν αποδίδει άμεσα: «Ένα πρόβλημα με στεγαστική πολιτική είναι ότι παίρνεις μέτρα σήμερα και τα αποτελέσματα των μέτρων, λόγω της ιδιαιτερότητας της στέγασης, θα τα δούμε σε 2-3 χρόνια, διότι πρέπει να χτιστούν αυτά τα σπίτια».

Ο κ. Ιωάννου αναγνώρισε ότι η ζήτηση εξακολουθεί να υπερβαίνει σημαντικά την προσφορά. Η ανισορροπία άρχισε να διαμορφώνεται το 2022 και επιδεινώθηκε από τις πληθωριστικές πιέσεις μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και την αύξηση του κατασκευαστικού κόστους, που μετακυλίστηκε στους αγοραστές. Πρόσθεσε ότι στην αυξημένη ζήτηση προστέθηκε εξωγενής ζήτηση, η οποία δεν ήταν δυνατό να προβλεφθεί και εξακολουθεί να υφίσταται.

Παρά τις αυξήσεις του 2022, του 2023 και του 2024, τα ενοίκια σταθεροποιήθηκαν τους τελευταίους 12 μήνες, ιδίως το 2026. «Η καμπύλη της αύξησης έχει πλέον φτάσει στο ανώτατο όριο και έχει σταθεροποιηθεί, που είναι το πρώτο βήμα πριν τη μείωση», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η αύξηση του κατασκευαστικού κόστους τα τελευταία δύο χρόνια δεν μετακυλίστηκε περαιτέρω στα ενοίκια.

Κίνητρα για νέες και προσιτές κατοικίες

Το σχέδιο «Built to Rent» αναμένεται να δημιουργήσει πέραν των 4.000 κατοικιών την επόμενη διετία, εκ των οποίων περισσότερες από 1.100 θα διατεθούν ως προσιτές. Ο Υπουργός το χαρακτήρισε εμβληματική παρέμβαση. Τα πολεοδομικά κίνητρα προβλέπουν πρόσθετο συντελεστή δόμησης από 25% έως 45%. Έτσι, ιδιοκτήτης γης που μπορούσε να ανεγείρει 100 διαμερίσματα μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις του σχεδίου, να κατασκευάσει έως 145. Από τις 45 πρόσθετες κατοικίες του παραδείγματος, οι 20 πρέπει να διατεθούν σε προσιτές τιμές.

Για τις κατοικίες προς πώληση, βάση καθορισμού των προσιτών τιμών αποτελούν οι τιμές του Κυπριακού Οργανισμού Ανάπτυξης Γης (ΚΟΑΓ), ο οποίος λειτουργεί με βάση το κόστος. Τα ενοίκια πρέπει να είναι τουλάχιστον 30% χαμηλότερα από το ενοίκιο που ισχύει στην περιοχή, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύει τακτικά το Κτηματολόγιο. Αν, για παράδειγμα, το μέσο ενοίκιο είναι €1.000, το προσιτό ενοίκιο δεν μπορεί να ξεπερνά τα €700. Η αρμόδια υπηρεσία θα ελέγχει την τήρηση των όρων και θα υποβάλλονται τα συμβόλαια.

Παράλληλα, προωθείται η ανέγερση 460 κατοικιών προσιτού ενοικίου σε κρατική γη, με επένδυση €70 εκατ. και χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι εργασίες προγραμματίζεται να αρχίσουν τον Δεκέμβριο του 2027 και το έργο να ολοκληρωθεί το 2031. Για την υλοποίησή του εντοπίστηκαν κατάλληλα κρατικά τεμάχια, έγινε διαχωρισμός οικοπέδων και προβλέφθηκαν δρόμοι και υποδομές. Σε συνεργασία με το ΕΤΕΚ προκηρύχθηκε αρχιτεκτονικός διαγωνισμός, ο οποίος κατακυρώθηκε περίπου δύο μήνες πριν από τη συνέντευξη. Η κατασκευή θα γίνει με τη μέθοδο design and build, με ανάθεση στον ιδιωτικό τομέα. Θα ακολουθήσουν η ετοιμασία των εγγράφων και οι προσφορές, βάσει των νόμιμων διαδικασιών. Ο Υπουργός είπε ότι αυτό είναι το συντομότερο δυνατό χρονοδιάγραμμα και ότι η απευθείας κατασκευή από το κράτος θα απαιτούσε περισσότερο χρόνο. Πρόσθεσε ότι η περισσότερη διαθέσιμη κρατική γη βρίσκεται σε γεωργικές ζώνες ή περιοχές όπου δεν επιτρέπεται οικιστική ανάπτυξη, ενώ για το έργο επιλέχθηκαν τεμάχια κοντά σε αστικά κέντρα, όπου υπάρχει ζήτηση.

Στην ύπαιθρο, περίπου 570 οικόπεδα σε 20 κοινότητες παραχωρούνται σε δικαιούχους στο 25% της αξίας τους. Οι ανακοινώσεις έχουν δημοσιευθεί και η Υπηρεσία δέχεται αιτήσεις. Προϋπόθεση είναι οι δικαιούχοι να κατοικούν στην κοινότητα ή σε ακτίνα 15 χιλιομέτρων, ενώ ισχύουν κοινά εισοδηματικά κριτήρια με τα άλλα στεγαστικά σχέδια. Για ζευγάρι με ένα παιδί, το όριο είναι €50.000. Τα έξοδα διαχωρισμού δεν επιβαρύνουν τους δικαιούχους. Το σχέδιο μπορεί να επεκταθεί: κοινότητες με κρατική γη και τουλάχιστον δέκα ενδιαφερόμενους μπορούν να υποβάλουν αίτηση στους οικείους Επάρχους. «Δεν θα μείνουμε σε αυτά τα 570 οικόπεδα», είπε ο κ. Ιωάννου.

Η Κυβέρνηση προτίθεται να επαναπροκηρύξει το 2027 το σχέδιο εφάπαξ βοήθειας €50.000 για νέους και νεαρά ζευγάρια κάτω των 41 ετών, πιθανότατα για λιγότερους δικαιούχους, καθώς έχουν ικανοποιηθεί οι περισσότερες επιλέξιμες αιτήσεις. Υποβλήθηκαν σχεδόν 1.050 αιτήσεις, περίπου 700 κρίθηκαν έγκυρες και εγκρίθηκαν όλες, με συνολική δαπάνη €26 εκατ. Από το 2025 εφαρμόζονται δύο μέτρα στήριξης οικονομικά ευάλωτων νέων. Συνεχίζεται επίσης σχέδιο για ορεινές, ακριτικές περιοχές και την ύπαιθρο, με ενίσχυση έως €130.000. Πέρσι τα εισοδηματικά όρια των στεγαστικών σχεδίων αυξήθηκαν από €45.000 σε €50.000. Ο Υπουργός είπε ότι η στήριξη πρέπει να σταθμίζεται με την προσφορά, ώστε να μην αυξάνεται η ζήτηση χωρίς αντίστοιχη αύξηση κατοικιών.

Για τη στεγαστική βοήθεια μέσω της Υπηρεσίας Μέριμνας για τους πρόσφυγες, η οποία ανέρχεται συνολικά σε περίπου €45 εκατ. και φτάνει έως €30.000 ανά δικαιούχο, εφαρμόζονται εισοδηματικά κριτήρια. Όταν το εισόδημα υπερβαίνει το όριο έως και 10%, η υπέρβαση αφαιρείται από το ποσό της βοήθειας, ώστε να μην αποκλείονται πλήρως όσοι βρίσκονται οριακά πάνω από το όριο. Από τις αρχές του 2027 θα αυξηθούν τόσο τα ποσά της επιδότησης ενοικίου προς πρόσφυγες όσο και τα εισοδηματικά κριτήρια. Το ύψος της αύξησης θα ανακοινωθεί μετά την έγκριση του προϋπολογισμού.

Το Υπουργείο Εσωτερικών συζητά με το Υπουργείο Οικονομικών τρόπους διευκόλυνσης της πρόσβασης νέων και νεαρών ζευγαριών στη στεγαστική πίστη. Συνάντηση για αξιολόγηση εισηγήσεων έχει προγραμματιστεί για τις 20 Νοεμβρίου. Μεταξύ των επιλογών εξετάζεται επιδότηση επιτοκίου, με βάση πρακτικές άλλων χωρών. Ο Υπουργός εξέφρασε επιφυλάξεις για τη λειτουργία ενός τέτοιου μηχανισμού, ώστε να μην επαναληφθούν πρακτικές που οδήγησαν σε μη εξυπηρετούμενα δάνεια, αλλά αναγνώρισε ότι πολίτες με σταθερό εισόδημα δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση. Είπε ακόμη ότι οι τράπεζες έχουν καταγράψει αριθμό-ρεκόρ αιτήσεων και εγκρίσεων στεγαστικών δανείων και ενδεχομένως μπορούν να προσφέρουν πρόσθετες διευκολύνσεις. Ο ΚΟΑΓ κατασκευάζει περίπου 760 μονάδες, για πώληση ή προσιτό ενοίκιο, που αναμένεται να ολοκληρωθούν φέτος και το 2027. Από το 2022 έως το 2024 είχε παραδώσει περίπου 30 μονάδες. Η Κυβέρνηση ενίσχυσε τον ρόλο του Οργανισμού μέσω των στεγαστικών σχεδίων και του προϋπολογισμού του Υπουργείου Εσωτερικών.

Το σχέδιο «κτίΖΩ»

Απαντώντας στις επικρίσεις για καθυστερήσεις στο «κτίΖΩ», ο Υπουργός είπε ότι η ευθύνη για την προώθηση των εργασιών έχει πλέον μεταφερθεί στους ιδιοκτήτες. Το σχέδιο αποσκοπεί πρωτίστως στην ασφάλεια των προσφύγων στους προσφυγικούς συνοικισμούς. Είκοσι πολυκατοικίες κρίθηκαν άμεσα κατεδαφιστέες και οι ένοικοι μετακινήθηκαν, με το κράτος να καλύπτει τα ενοίκια σε άλλες κατοικίες. Κατά τον Υπουργό, η προηγούμενη απευθείας εκτέλεση έργων από το κράτος μέσω του Τμήματος Πολεοδομίας προκαλούσε καθυστερήσεις λόγω των διαδικασιών δημοσίων προσφορών.

Περίπου το 90% των διαμερισμάτων είναι ιδιόκτητα. Οι δικαιούχοι λαμβάνουν τα χρήματα, με μικρή δική τους συνεισφορά για λόγους ισονομίας και συμμόρφωσης με τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων. Το κράτος καλύπτει το κόστος πολιτικού μηχανικού και παρέχει καθοδήγηση. Οι ιδιοκτήτες επιλέγουν μηχανικό, ζητούν προσφορές και αποφασίζουν με ποια εταιρεία θα προχωρήσουν. Από τις 19 πολυκατοικίες που προγραμματίζεται να παραδοθούν, μία έχει ολοκληρωθεί, δεύτερη αναμένεται εντός των ημερών, τρίτη στις αρχές του 2027 και τέταρτη την περίοδο του Πάσχα. Οι τέσσερις νέες θα αντικαταστήσουν οκτώ παλαιές, καθώς κάθε νέα αντιστοιχεί σε δύο παλαιές. Σε ορισμένες περιπτώσεις προέκυψαν καθυστερήσεις λόγω πρακτικών ζητημάτων, όπως ο θάνατος δικαιούχου και η ανάγκη ορισμού κληρονόμου. Το κράτος διόρισε δικολάβο για να βοηθήσει.

Για περισσότερες από 300 πολυκατοικίες που χρειάζονται επιδιορθώσεις, επισπεύστηκαν η δεύτερη και η τρίτη φάση του σχεδίου. Οι ιδιοκτήτες έχουν ενημερωθεί εδώ και ενάμιση χρόνο ότι δικαιούνται €300.000 για επισκευές, επιπλέον €90.000 για εγκατάσταση ή αναβάθμιση ανελκυστήρα και €10.000 για πολιτικό μηχανικό. Ενδιαφέρον έχουν εκδηλώσει περίπου 60 με 70 πολυκατοικίες, ενώ οι πρώτες ανακαινίσεις αρχίζουν τώρα. Ως βασικό εμπόδιο ο Υπουργός ανέφερε την ανάγκη συναίνεσης όλων των ιδιοκτητών· ένας ή δύο μπορεί να αρνηθούν ή να απουσιάζουν, εμποδίζοντας τους υπόλοιπους. Η αλλαγή του κανόνα ώστε να αρκεί πλειοψηφία 70% ή 75% προσκρούει, όπως είπε, σε συνταγματικά ζητήματα που αφορούν το ιδιοκτησιακό δικαίωμα.

Τοπική Αυτοδιοίκηση και αδειοδότηση

Για τη μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο κ. Ιωάννου είπε ότι η νέα δομή, με Κοινότητες, Δήμους και Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ), είναι βελτιωμένη σε σχέση με το προηγούμενο σύστημα, αλλά χρειάζεται βελτιώσεις. Το μοντέλο του 2022 προέκυψε από συμβιβασμούς για να εξασφαλιστεί συναίνεση στη Βουλή. Οι Δήμοι μειώθηκαν από 30 σε 20, αλλά οι οικονομίες κλίμακας διαφέρουν: ο Στρόβολος και η Πάφος δεν συνενώθηκαν με άλλους, ενώ αλλού συνενώθηκαν ένας Δήμος και δύο κοινότητες. Στη Λευκωσία, όπου συνενώθηκαν τέσσερις Δήμοι, εκτιμά ότι υπάρχουν δυνατότητες για οικονομίες κλίμακας, τα οφέλη των οποίων χρειάζονται χρόνο. «Σίγουρα θα μπορούσαν να γίνουν περισσότερα στις συνενώσεις, αλλά έγιναν αυτές που έγιναν και υπάρχει βελτίωση. Θα μπορούσε να είναι πολύ καλύτερη η κατάσταση».

Θετική χαρακτήρισε τη συμπλεγματοποίηση των κοινοτήτων, ιδιαίτερα για μικρές κοινότητες 100, 250 ή 300 κατοίκων που δυσκολεύονταν να προσλάβουν προσωπικό, να αξιοποιήσουν ευρωπαϊκά κονδύλια ή να διαθέτουν εξειδικευμένο λογιστή. Επτά έως δώδεκα κοινότητες μπορούν πλέον να λειτουργούν με κοινό διοικητικό σχήμα, με πρόβλεψη για πέντε έως εννέα θέσεις, μεταξύ άλλων διοικητικών λειτουργών και προσωπικού λογιστηρίου. Η στελέχωση καθυστέρησε, αλλά αρχίζει να προχωρεί. Το κράτος διέθεσε €3,5 εκατ. για μισθολογικό κόστος, ώστε να μην επιβαρυνθούν οι κοινότητες. «Τώρα προσλαμβάνονται, μετά από δυόμιση χρόνια», ανέφερε.

Στους ΕΟΑ καταγράφεται βελτίωση στην υδροδότηση και την αποχέτευση, ενώ στην αδειοδότηση παραμένουν αδυναμίες και οι οργανισμοί κινούνται με διαφορετικούς ρυθμούς. Είναι ανεξάρτητοι διοικητικά και οικονομικά, αυτοχρηματοδοτούμενοι και διοικούνται από εκλεγμένο Πρόεδρο και διοικητικό συμβούλιο, στο οποίο συμμετέχουν δέκα Δήμαρχοι και έξι Αντιδήμαρχοι της επαρχίας. Ο Υπουργός είπε ότι το κράτος δεν μπορεί να τους δίνει οδηγίες· οι πολίτες πρέπει να απευθύνονται στον οικείο ΕΟΑ. Το Υπουργείο παρέχει συμβουλές, εγκρίνει τους προϋπολογισμούς και μπορεί να παρέμβει όταν απαιτούνται νομοθετικές αλλαγές. Πριν από τη μεταρρύθμιση προωθήθηκαν 22 μέτρα, μεταξύ των οποίων ενιαίο εγχειρίδιο αδειοδότησης, καθώς λειτουργούσαν 46 διαφορετικές οικοδομικές αρχές.

Για κατοικίες χωρίς ανάγκη παρέκκλισης, η πολεοδομική άδεια εκδίδεται πλέον εντός 40 ημερών. Για πολυκατοικίες έως 20 διαμερίσματα, προβλέπονται 80 ημέρες συνολικά: 40 για την πολεοδομική και 40 για την οικοδομική άδεια. Προηγουμένως η έκδοση μπορούσε να χρειαστεί ένα, ενάμιση ή δύο χρόνια. Από την έναρξη του νέου συστήματος έως τις 7 Σεπτεμβρίου 2026 είχαν εκδοθεί περίπου 3.000 άδειες για κατοικίες και 1.400 για πολυκατοικίες έως 20 διαμερίσματα. Η απλούστευση, είπε, μειώνει τη γραφειοκρατία και αφήνει περισσότερο χρόνο στο προσωπικό των ΕΟΑ για άλλες αιτήσεις. Δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης, αλλά τα δυόμιση χρόνια εφαρμογής επιτρέπουν μια πρώτη ουσιαστική αξιολόγηση. Την τελική αξιολόγηση των Δήμων, κατέληξε, κάνουν πρωτίστως οι δημότες μέσα από τις υπηρεσίες που λαμβάνουν.

Πηγή: ΚΥΠΕ