Η εξαγγελία του αγωγού GSI έγινε πανηγυρικά και προβλήθηκαν τα όντως σημαντικότατα οφέλη που θα προκύψουν από την κατασκευή του για την Κύπρο. Ο αγωγός θα συνδέει την Κύπρο με την Ελλάδα με πρόβλεψη να γίνει σύνδεση και με το Ισραήλ και αναμένεται να μειώσει δραστικά την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος. Από την αρχή του σχεδιασμού του μεγαλεπήβολου έργου προέκυψαν κάποια ερωτήματα τα οποία έπρεπε να είχαν απαντηθεί πριν υπογραφεί η σχετική συμφωνία με την Ελλάδα. Δεν υπογράφουμε κάτι χωρίς να είμαστε σίγουροι ότι μπορούμε να το υλοποιήσουμε.
Το πρώτο που έπρεπε να απαντηθεί ήταν κατά πόσο ήταν τεχνικά εφικτή η κατασκευή του νοουμένου ότι πρόκειται για έναν αγωγό μήκους 898km, ο οποίος θα ποντιστεί σε βάθος 3km στον βυθό της θάλασσας. Ένα έργο τέτοιας κλίμακας γίνεται για πρώτη φορά ανά το παγκόσμιο και αυτό απαιτούσε εμπεριστατωμένη μελέτη. Δεν έχω υπόψη μου αν εκπονήθηκε μια τέτοια μελέτη.
Το δεύτερο που επιβαλλόταν να διερευνηθεί μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια, προτού μάλιστα πέσουν οι υπογραφές που τώρα μας δεσμεύουν, είναι η οικονομική βιωσιμότητα του έργου και ποια θα είναι η τιμή της κιλοβατώρας για τον καταναλωτή όταν το έργο συμπληρωθεί. Ούτε και για αυτό το ουσιώδες ζήτημα δεν είναι γνωστό εάν υπάρχουν σχετικές μελέτες με δεδομένα και αριθμούς. Οι προκαταρκτικοί υπολογισμοί μιλούν για 2 δις ευρώ με συγχρηματοδότηση 658 εκατ ευρώ από την ΕΕ. Οι απόψεις εντός της κυβέρνησης είναι συγκρουόμενες σε βαθμό που καθυστερεί να ληφθεί απόφαση.
Το πιο ακανθώδες πρόβλημα που πρέπει να ξεπεραστεί, πέραν του τεχνικού και του οικονομικού, είναι το γεωπολιτικό ρίσκο δεδομένων των αντιδράσεων της Τουρκίας όταν έγιναν οι πρώτες έρευνες το 2024 νοτίως της Κάσου, που ισχυρίζεται ότι μέρος του αγωγού διέρχεται από την υφαλοκρηπίδα της. Το πρόβλημα αυτό είναι περίπλοκο, συνυφασμένο με πολλά άλλα θέματα της Ανατολικής Μεσογείου όπως το Κυπριακό, τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας και τις ευρύτερες ευρωτουρκικές σχέσεις. Μέγα ερώτημα εξακολουθεί να παραμένει το γιατί η συμφωνία Ελλάδας-Γαλλίας για μεταβίβαση του 66% του κόστους του έργου στη γαλλική Meridiam έγινε ερήμην της Κύπρου.
Βάσει των συμφωνηθέντων η Κύπρος οφείλει να καταβάλει 25 εκατ. ευρώ στην Ελλάδα. Ωστόσο αυτό δεν έγινε γιατί αναμένουμε από την Ελλάδα να εκδώσει Navtex για επανέναρξη των ερευνών σε διεθνή ύδατα. Θα αντιμετωπίσουμε περίπλοκα διεθνή θέματα και εύχομαι το θέμα να μην σκαλώσει. Η εμπλοκή της γαλλικής εταιρείας και οι καλές σχέσεις ελληνικής και γαλλικής κυβέρνησης ελπίζω να βοηθήσουν. Το ίδιο και η ΕΕ αφού, σύμφωνα με τον επικεφαλής της αντιπροσωπείας της Κομισιόν στην Κύπρο, ο GSI είναι «έργο κοινού ενδιαφέροντος». Σε μια τέτοια περίπτωση γιατί έλειπε η Κύπρος από τη συμφωνία; Συζητήθηκε καθόλου το Κυπριακό;
Είναι αξιοσημείωτη η διγλωσσία που παρατηρείται στην κυβέρνηση αναφορικά με τη βιωσιμότητα του έργου. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, που είναι θέσει ο μόνος εκφραστής των κυβερνητικών αποφάσεων, δηλώνει ότι θα συμμετάσχει στο έργο το οποίο και θα προχωρήσει. Αυτή είναι η επίσημα διακηρυγμένη πολιτική πάνω στο θέμα. Όμως ο υπουργός των Οικονομικών εξακολουθεί να εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις για την οικονομική βιωσιμότητα του έργου και η εκταμίευση των 25 εκατ. ευρώ καθυστερεί. Εδώ τίθεται ένα θεσμικό ζήτημα: Ένας υπουργός αμφισβητεί την κυβερνητική πολιτική και αντιδρά στην εφαρμογή της. Εφόσον ούτε ο υπουργός παραιτείται, αφού διαφωνεί με τη γραμμή της κυβέρνησης στην οποία ανήκει, ως απαιτεί η δεοντολογία, αλλά ούτε και ο Πρόεδρος τον επαναφέρει στη «σωστή γραμμή», τότε κάτι παράδοξο συμβαίνει και ο Πρόεδρος οφείλει να διευκρινίσει γιατί να υπάρχει σύγκρουση απόψεων σε ένα τόσο σοβαρό ζήτημα. Θα τολμήσω να δώσω μια ερμηνεία: Ο ΠτΔ άφησε ελπίδες για μείωση της τιμής του ρεύματος και της ακρίβειας αλλά τώρα, λόγω της άρνησης του υπ.Οικ. να δώσει χρήματα, δεν μπορεί να υλοποιήσει την υπόσχεσή του! Η επικοινωνιακή τακτική εφαρμόστηκε αλλά ο υπ.Οικ. δεν επιτρέπει να προχωρήσουμε!
Για την κυβέρνηση εγείρεται μείζον θέμα αξιοπιστίας για το οποίο καλείται να δώσει εξηγήσεις.
