Το χωριό μας μέσα σε ένα σύμπαν που μεταβάλλεται

Όταν συντελούνται γεωπολιτικές ρήξεις, τρία πράγματα αποκτούν κρίσιμη σημασία. Αναδύονται «σχεδόν από το πουθενά», για να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο:

(α) Η διόγκωση του ρόλου των συμβολισμών. Στα μάτια των άλλων, ό,τι κάνεις και ό,τι επιλέγεις αποκτά μεγάλη συμβολιστική σημασία.

(β) Η μεγέθυνση του παράγοντα φερεγγυότητα. Εύκολα η αξιοπιστία ανταμείβεται υπέρογκα, εύκολα οι αντιρρήσεις και τα εμπόδια κάνουν την εμπιστοσύνη θρύψαλα.

(γ) Όλοι κοιτάζουν πιο προσεκτικά και το τι γίνεται στο εσωτερικό των κοινωνιών. Ποιες προοπτικές σταθερότητας ή αστάθειας παρέχει το πολιτικό σύστημα μιας χώρας και η συμπεριφορά των πολιτών.

Για παράδειγμα, όταν έγινε η εισβολή στην Ουκρανία ή όταν ξεκίνησε η γενοκτονία στη Γάζα, η πλειονότητα των ηγεσιών και των πολιτών στην Ευρώπη τότε μόνο άρχισαν να προσμετρούν σοβαρά αυτούς τους παράγοντες αναφορικά με τις αντιμαχόμενες πλευρές.

1920

Όταν την 1η Νοεμβρίου του 1920 οι Έλληνες ψήφιζαν τα φιλοβασιλικά κόμματα και έδιωχναν τον Βενιζέλο από την εξουσία, νόμιζαν ότι έκαναν το Χ αλλά στην πραγματικότητα έκαναν κάτι εντελώς διαφορετικό: Έδιναν στη Γαλλία και στην Ιταλία το πρόσχημα που αναζητούσαν για να εγκαταλείψουν τις δεσμεύσεις προς την Αντάντ -επειδή ένας εχθρός τους επανήλθε στην ηγεσία της Ελλάδας- και να προχωρήσουν σε συμφωνίες με τον Κεμάλ (συμβολισμοί).

Με την επιστροφή του φιλογερμανού βασιλιά Κωνσταντίνου, ακόμη και οι Βρετανοί πάγωσαν, αισθάνθηκαν ότι δεν υπήρχε πια καμιά βεβαιότητα για τη συμπεριφορά των Ελλήνων. Ακόμη κι όταν οι φιλοβασιλικές κυβερνήσεις αποδείχτηκαν πιο πιστοί και ένθερμοι υπερασπιστές των συμφερόντων των συμμάχων -στέλνοντας τον ελληνικό στρατό στα βάθη της Μ. Ασίας- η αξιοπιστία είχε ήδη χαθεί (φερεγγυότητα).

Δίπλα σ’ αυτά, προσμέτρησε και ένας τρίτος παράγοντας: Εφόσον οι Έλληνες έδιωξαν από την εξουσία τον άνθρωπο που τριπλασίασε τη χώρα τους, δεν είχαν καμιά αξιοπιστία ως λαός (εσωτερικό αστάθμητο).

Σήμερα

Η παρουσία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μ. Ρούμπιο, στην Αθήνα ήταν η έναρξη του τρίτου σταδίου εφαρμογής του προσωπικού του σχεδιασμού για την περιοχή. Εδώ και χρόνια κατέληξε σε ένα σχήμα κατανομής ρόλων:

• Η Τουρκία γέφυρα με τη Ρωσία και σταθεροποιητικός παράγοντας στον Καύκασο, φίξερ των προβλημάτων στη Συρία και στο Ιράκ, πόλος ενίσχυσης των συμμαχιών των ΗΠΑ στον μουσουλμανικό κόσμο της Μέσης Ανατολής.

• Η Ελλάδα ισχυρός παράγοντας αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή μέσω των αναβαθμισμένων βάσεων (κυρίως στη Σούδα και στα βόρεια σύνορα) και ενεργειακή πύλη των ΗΠΑ προς την Ευρώπη (Αλεξανδρούπολη, κάθετος διάδρομος κ.λπ.).

• Η Κύπρος εφεδρική βάση για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, με πιθανή συμμετοχή στους σχεδιασμούς ελέγχου της ενεργειακής διασύνδεσης της Ασίας με τη Δύση.

Ήδη, ως γερουσιαστής, είχε προωθήσει το πρώτο στάδιο υλοποίησης αυτού του σχεδιασμού, ενώ με τη δεύτερη θητεία Τραμπ προχώρησε στη δεύτερη και ταχύτερη φάση υλοποίησης.

Τώρα, στην τρίτη φάση που μόλις αρχίζει, δίνεται περισσότερη έμφαση στην ενίσχυση των υποδομών, στην ενίσχυση στην περιοχή των πλεονεκτημάτων των ΗΠΑ στον ηλεκτρονικό πόλεμο, στην αμυντική βιομηχανική συνεργασία με Ελλάδα και Τουρκία (σταδιακά θα προχωρήσει και η φόρμουλα απαλλαγής από το εμπόδιο S-400 και επανένταξης της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35). Σε αυτό το πλαίσιο, θα αναζητηθούν λύσεις και για το θέμα του GSI. Η επίσημη εμπλοκή του γαλλικού κράτους (όχι μόνο της εταιρείας Meridiam) προχώρησε με τις ευλογίες του.

Οι τρεις παράγοντες που αναφέραμε στην αρχή ήταν και είναι όλοι παρόντες στη διαδικασία κατανομής ρόλων και υλοποίησης αυτού του σχεδιασμού.

Η κυπριακή περίπτωση

Εδώ χρειάζεται μια διευκρίνιση: Τα παλιά σχήματα του τύπου «ο Χ ηγέτης είναι αρεστός στις ΗΠΑ επειδή είναι δεξιός, ή ο Ψ δεν αρέσει επειδή είναι αριστερός» σε μεγάλο βαθμό δεν ισχύουν πια στο νέο σκηνικό.

Για παράδειγμα, επί Τσίπρα στην Αθήνα, έγιναν οι πιο σημαντικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ και μια χαρά συνεννοούνταν μαζί του. Ακόμη και ο σχεδιασμός της Ουάσινγκτον για επίλυση του προβλήματος με τα Σκόπια, μετά από δεκαετίες έντασης, επί Αλέξη Τσίπρα υλοποιήθηκε.

Μια άλλη διευκρίνιση είναι ότι στην εξίσωση των ΗΠΑ πλέον η οριστική επίλυση των προβλημάτων στην περιοχή μας μπαίνει στο κάδρο μόνο όταν οι υπηρεσίες τους κρίνουν ότι: (α) Το έδαφος είναι γόνιμο για το άλμα της λύσης. (β) Όταν υπάρχει κίνδυνος σοβαρής και ανεξέλεγκτης κρίσης. Ενόσω δεν συντρέχει κανένα από τα δύο, η μόνη μέριμνα είναι η αποφυγή διαφωνιών οι οποίες θα εμπόδιζαν την υλοποίηση των σχεδιασμών τους.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ουάσινγκτον δεν έχει καμιά έντονη επιθυμία επίλυσης είτε των ελληνοτουρκικών διαφορών είτε του Κυπριακού είτε του Παλαιστινιακού.

Μάλιστα, στο Κυπριακό η πλάστιγγα γέρνει μάλλον -έστω και ελαφρώς- προς την πλευρά της διατήρησης του status quo, από τη στιγμή που

- Το Ισραήλ του Νετανιάχου σαφέστατα δεν ευνοεί τη λύση, για πολλούς στρατηγικούς και οικονομικούς λόγους

- Οι ελληνοτουρκικές διαφορές δεν βρίσκονται σε φάση ωρίμανσης για διαδικασία επίλυσης, ώστε να συμπαρασύρουν και το Κυπριακό

- Η Λευκωσία παρενοχλεί σταθερά -με θέματα τεχνικής διαχείρισης του Κυπριακού- τις Βρυξέλλες, δηλαδή τον «απεχθή αντίπαλο» των ΗΠΑ (Ευρωπαϊκή Ένωση).

Γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι, προκειμένου να υλοποιηθούν οι επιθυμίες και οι οραματισμοί κάθε Κύπριου πολίτη, θα πρέπει να προσμετρηθούν αυτά τα δεδομένα. Ο συνυπολογισμός τους πρέπει να διαμορφώνει τακτικές κινήσεις και επιμέρους επιλογές που να μην καταργούν την ουσία.

Προεδρικές

Όχι άδικα, αναλωνόμαστε σε μεγάλο βαθμό στις εσωτερικές εξελίξεις και δυναμικές των ημερών. Για παράδειγμα, με τα νέα δεδομένα στον ΔΗΣΥ, μετά τις εξελίξεις της Πέμπτης.

Όμως, μέσα στο συνταρακτικά νέο σκηνικό στην περιοχή, θα έπρεπε να κοιτάμε και λίγο πιο πέρα. Για παράδειγμα, ο νυν Πρόεδρος δεν κοροϊδεύει μόνο εμάς, κοροϊδεύει και τον Ερντογάν και τον Έρχιουρμαν. Οι οποίοι περίπου αποφάσισαν ότι δεν θα του δώσουν τίποτε από την εικονική κινητικότητα στο Κυπριακό που χρειάζεται για να επανεκλεγεί. Άρα, όλα μετατίθενται για το 2028.

Επομένως, αν πράγματι θέλουμε λύση του Κυπριακού, μέσα σε αυτό τον ορυμαγδό των ανακατατάξεων στην περιοχή (και παγκοσμίως), χρειαζόμαστε συγκεκριμένους δείκτες για τις επιλογές μας. Χρειαζόμαστε

• Έναν βαθύ γνώστη του διεθνούς και περιφερειακού σκηνικού

• Ένα φερέγγυο πρόσωπο στα διεθνή διπλωματικά φόρα

• Ένα πρόσωπο που να μην αποπνέει την υποψία της διαπλοκής. Εκτός των άλλων και επειδή ο παραγοντισμός, το παρασκήνιο, η διαφθορά και το παρακράτος είναι σε γάμο δεκαετιών με τη μη επίλυση του Κυπριακού.

• Ένα πρόσωπο έτοιμο να δει σοβαρά τα άπειρα εσωτερικά, θεσμικά και κοινωνικο-οικονομικά αδιέξοδα και να δώσει λύσεις· διαλεγόμενο ειλικρινά και έτοιμο να ακούσει.

Αλλά την ίδια στιγμή, οι πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις που θα τον στηρίζουν θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν την ανάγκη μερικής αποδέσμευσης από τα παραδοσιακά χαρακτηριστικά πολιτικής. Ιδιαίτερα σε ζητήματα που δεν αφορούν τον σκληρό ιδεολογικό πυρήνα του καθενός.

Το νέο παγκόσμιο και περιφερειακό σκηνικό είναι πολύ απαιτητικό. Ιδιαίτερα για μικρά κράτη. Τόσο αναφορικά με τους τρεις παράγοντες που αναφέραμε στην αρχή όσο και γενικότερα.

Η άλλη επιλογή είναι να αρκεστούμε όλοι σε μεσοβέζικες λύσεις, απλώς γιατί ανταποκρίνονται σε παραδοσιακά στερεότυπα. Για άλλη μια χαμένη πενταετία.

Το καλάθι

• … με τα απρόβλεπτα (1): Παρά ότι φαινομενικά ξεπεράστηκε η κρίση στον ΔΗΣΥ με την κίνηση της προέδρου του Α. Δημητρίου, τα πράγματα έχουν πολύ δρόμο ακόμη. Εξάλλου, όσοι ήθελαν να κουβαλήσουν το κόμμα στις αγκάλες του Ν. Χριστοδουλίδη δεν θα παραιτηθούν αμαχητί επειδή ο Α. Νεοφύτου επανήλθε στις ράγες. Το αντίθετο. Ήδη επεξεργάζονται σενάρια μιας «δεύτερης καλύτερης λύσης»…

• … με τα απρόβλεπτα (2): Ξέραμε ότι η κυβερνητική διαχείριση των οικονομικών θα ήταν αρχικά ιδιαίτερα φειδωλή· ώστε το 2026-27, εν όψει Προεδρικών, να ανοίξουν τα ταμεία και να μοιραστεί χρήμα. Ο Πρόεδρος όμως δεν υπολόγισε πόσο ασφυκτική θα ήταν η πίεση από τους επιχειρηματίες και τους ανώτερους υπαλλήλους που τον στηρίζουν, ώστε να απορροφήσουν εκείνοι τα «περισσεύματα». Έτσι, με τον χειρισμό της ΑΤΑ, με τη «φορολογική μεταρρύθμιση», με την κατακόρυφη αύξηση του κρατικού μισθολογίου, με τα διάφορα φτωχά πακέτα για το στεγαστικό και την ενεργειακή κρίση κ.λπ. φάνηκε ήδη ότι η… φιλολαϊκή διαχείριση των πλεονασμάτων δεν θα του βγει ούτε για το 2027. Τουλάχιστον όσο σχεδίαζε.

• …με τα απρόβλεπτα (3): Να ήσουν Πρωθυπουργός της Ελλάδας, να θέλεις να ξαναγίνεις, και να αναφέρεσαι στον GSI, ζωντανά στις κάμερες, ως «τηλεπικοινωνιακό καλώδιο» (δύο φορές μάλιστα, μπας και θεωρήσουμε ότι ήταν γλωσσικό ολίσθημα). Και μετά διερωτώμαστε γιατί μετά από εφτά χρόνια διακυβέρνησης οι δημοσκοπήσεις συνεχίζουν να βγάζουν πρώτο τον Κυριάκο Μητσοτάκη…