Οι μετονομασίες των οδών Ατατούρκ και Κάννινγκ εκθέτουν την Κυπριακή Δημοκρατία

Στις 5 Οκτωβρίου, μόλις πριν λίγες μέρες, το Δημοτικό Συμβούλιο Πάφου αποφάσισε κατά πλειοψηφία τη μετονομασία της οδού Κεμάλ Ατατούρκ, στη συνοικία Μούτταλος, σε οδό «Μνήμης και Ελπίδας». Οι δημοτικές ομάδες του ΔΗΣΥ και ΕΛΑΜ στήριξαν τη μετονομασία ενώ εκείνες του ΔΗΚΟ και ΑΚΕΛ τήρησαν αποχή κατά την ψηφοφορία. Τουτέστιν, κανένας δημοτικός σύμβουλος δεν αντιτάχθηκε στην πρόταση! Αποκαρδιωτική είναι  η στάση της κυβέρνησης, η οποία τήρησε σιγήν ιχθύος παρά το αίτημα του Δήμου Πάφου για επίσημη τοποθέτηση επί του θέματος. Και για κάποιο ανεξήγητο (;) λόγο, το θέμα δεν έλαβε την αναμενόμενη δημοσιότητα από τα ΜΜΕ - ούτε σε έκταση, ούτε σε ένταση, ούτε σε προβολή. Γιατί άραγε;

Η απόφαση του Δήμου Πάφου δεν είναι απλώς ατυχής. Είναι μια πράξη πολιτικής αμηχανίας, μια κίνηση που δείχνει ότι δεν έχουμε ακόμη αποφασίσει αν θέλουμε να είμαστε ένα σοβαρό κράτος ή μια συναισθηματικά αντιδραστική κοινότητα. Όταν για δεκαετίες καταγγέλλουμε την αλλοίωση τοπωνυμίων από το κατοχικό καθεστώς, δεν μπορούμε να μιμούμαστε, έστω και σε μικρογραφία, τις ίδιες πρακτικές. Αυτό δεν είναι συνέπεια,  είναι αυτοϋπονόμευση. Η Κυπριακή Δημοκρατία (ΚΔ) χρειάζεται συνέπεια, σοβαρότητα και καθαρό στρατηγικό προσανατολισμό. Χρειάζεται να διαφέρει από το παράδειγμα της «ΤΔΒΚ», όχι να το μιμείται.  Η ΚΔ χάνει το ηθικό πλεονέκτημα που επικαλείται διεθνώς: ότι εμείς δεν πειράζουμε την ιστορική μνήμη, σε αντίθεση με το κατοχικό καθεστώς.

Ο δημαρχεύων Πάφου, Άγγελος Ονησιφόρου, υποστήριξε ότι η νέα ονομασία «συμβολίζει τον σεβασμό στην Ιστορία, την ειρήνη και την ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον». Οποία ειρωνεία! Στην πραγματικότητα το αντίθετο ισχύει. Η μετονομασία δεν σέβεται καθόλου την Ιστορία ενώ υπονομεύει την ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον. «Μνήμη» δεν σημαίνει διαγραφή. Σημαίνει αναγνώριση. Η ιστορική μνήμη του Μούτταλου είναι συγκεκριμένη: ήταν τουρκοκυπριακή συνοικία, με ονόματα δρόμων που αντικατόπτριζαν την ταυτότητα της κοινότητας που ζούσε εκεί. Το να σβήνεις αυτά τα ονόματα δεν είναι «μνήμη». Είναι επιλεκτική αμνησία. «Ελπίδα» δεν χτίζεται πάνω σε παραποίηση της Ιστορίας. Η ελπίδα για ειρηνική συνύπαρξη δεν προκύπτει από την εξαφάνιση των δύσκολων κομματιών της κοινής μας διαδρομής. Αντιθέτως, προκύπτει από την αποδοχή τους. Η συμφιλίωση απαιτεί θάρρος να δούμε την Ιστορία όπως είναι, όχι όπως θα θέλαμε να είναι. Γι΄αυτό, η νέα ονομασία συνιστά μέγιστη ειρωνεία αφού ακυρώνει τον ίδιό της τον τίτλο! Για εξηγήστε μου κύριε Ονησιφόρου: Πώς μπορεί μια πράξη που αφαιρεί μνήμη να ονομάζεται «Μνήμης»; Πώς μπορεί μια πράξη που υπονομεύει τη συνέπεια της ΚΔ να ονομάζεται «Ελπίδας»; Σίγουρα θα γελά και το παρδαλό κατσίκι. Η συμφιλίωση, κύριοι δημοτικοί σύμβουλοι της Πάφου, δεν επιτυγχάνεται με σβήσιμο, αλλά με αναγνώριση. Αν θέλουμε πραγματική ειρήνη και συνύπαρξη, πρέπει να δείξουμε ότι σεβόμαστε την ιστορική παρουσία των Τουρκοκυπρίων στον νότο κι όχι να την εξαφανίζουμε. Η διατήρηση του ονόματος δεν είναι τιμή προς τον Ατατούρκ. Είναι σεβασμός προς την ιστορική πραγματικότητα.

Θα αντιταχθεί από κάποιους «ακραιφνείς Έλληνες» ότι ο Ατατούρκ ήταν ο μεγαλύτερος εχθρός των Ελλήνων και δεν πρέπει να τον τιμούμε. Όμως ο  Ατατούρκ δεν τιμήθηκε από την ΚΔ. Το όνομα δεν το έβαλαν Έλληνες. Το έβαλε η τ/κ κοινότητα που ζούσε στον Μούτταλο πριν το 1974. Άρα δεν πρόκειται για «ελληνική παραχώρηση», αλλά για ιστορικό δεδομένο. Τονίζω ότι να διατηρείς ένα ιστορικό δεδομένο δεν σημαίνει ότι το αποδέχεσαι. Σημαίνει ότι σέβεσαι την πραγματικότητα όπως ήταν, όχι όπως θα ήθελες να ήταν. Αν αρχίσουμε να σβήνουμε ό,τι μας ενοχλεί, τότε δεν διαφέρουμε από το κατοχικό καθεστώς που κάνει ακριβώς αυτό: εξαφάνιση μνήμης. Εν κατακλείδι, η αλλαγή του ονόματος δεν διορθώνει την Ιστορία. Την παραμορφώνει. Και αυτό, σε μια χώρα που παλεύει για την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας, είναι λάθος μήνυμα σε λάθος στιγμή.

Συνειρμικά, η μετονομασία της οδού Ατατούρκ παραπέμπει σε μια άλλη, εξίσου απαράδεκτη απόφαση: εκείνη του Δήμου Λευκωσίας τη δεκαετία του 1960, όταν για «εθνικούς λόγους» διαγράφηκε το όνομα του Γεωργίου Κάνινγκ από κεντρική πάροδο της οδού Διαγόρα. Μια πράξη που τότε παρουσιάστηκε ως «εθνικά επιβεβλημένη», αλλά στην ουσία εξέφραζε την ίδια λογική επιλεκτικής μνήμης που βλέπουμε να επαναλαμβάνεται σήμερα. Πιθανόν να μην γνώριζαν οι δημοτικοί σύμβουλοι τον ρόλο που διαδραμάτισε για να αποκτήσει η Ελλάδα την ελευθερία της. Ως υπουργός Εξωτερικών και αργότερα Πρωθυπουργός της Βρετανίας, ο Κάνινγκ προώθησε την ιδέα δημιουργίας ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Ήταν ο άνθρωπος που έσπασε την ευρωπαϊκή αδράνεια, έφερε τις Μεγάλες Δυνάμεις στο ίδιο τραπέζι, και άνοιξε τον δρόμο για το Ναβαρίνο, την πρώτη και μοναδική στιγμή όπου η διεθνής διπλωματία αποφάσισε να σταθεί έμπρακτα στο πλευρό των Ελλήνων. Δεν απελευθέρωσε την Ελλάδα με στρατό. Την απελευθέρωσε με πολιτική βούληση. Αν δεν ήταν ο Κάνινγκ δεν θα υπήρχε σήμερα Ελλάδα, ενώ εμείς θα είχαμε εξισλαμισθεί προ πολλού. Αντί η Λευκωσία να τιμήσει τον Κάνινγκ με έναν μεγαλοπρεπή ανδριάντα, όπως έπραξαν οι Αθηναίοι στην Πλατεία Γεωργίου Κάνινγκ (τη γνωστή Πλατεία Κάνιγγος), επέλεξε τη δεκαετία του 1960 να σβήσει το όνομά του από μια μικρή πάροδο της οδού Διαγόρα. Ήταν η ελάχιστη αναγνώριση που μπορούσαμε να του αποδώσουμε. Και όμως αφαιρέθηκε το όνομά του για «εθνικούς λόγους». Τι να πει κανείς; Άγνοια ιστορίας; Αχαριστία; Αγνωμοσύνη; Μικροψυχία; Ό,τι κι αν ισχύει, πρέπει να ντρεπόμαστε.

Επιμύθιο: Η κατάργηση των οδών Ατατούρκ και Κάνινγκ δεν είναι απλές διορθώσεις στον χάρτη. Είναι ενδείξεις μιας χώρας που παλεύει με τη δική της μνήμη. Όταν σβήνουμε ό,τι μας δυσκολεύει, δεν χτίζουμε ελπίδα - χτίζουμε λήθη. Και η λήθη δεν είναι πολιτική αλλά υπεκφυγή. Η Κύπρος δεν θα προχωρήσει σβήνοντας ονόματα. Θα προχωρήσει αναγνωρίζοντας την Ιστορία της. Όλη την Ιστορία της.

*Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας