Από την ενεργειακή απομόνωση στην ευρωπαϊκή εξωστρέφεια

Του Γιώργου Κατσάνη, 

Μέλος της ομάδας Διεθνών ΝΕΔΗΣΥ

Η συζήτηση για τον ενεργειακό ρόλο της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι πια μια θεωρητική συζήτηση για το μέλλον. Είναι υπόθεση ανάπτυξης, ασφάλειας και προοπτικής για τη νέα γενιά. Σε μια Ευρώπη που αναζητά νέες πηγές ενέργειας, ασφαλείς διαδρομές και ταχύτερη πράσινη μετάβαση, η Κύπρος έχει μπροστά της μια ιστορική ευκαιρία: να πάψει να βρίσκεται στο περιθώριο του ευρωπαϊκού ενεργειακού χάρτη και να αποκτήσει ρόλο παραγωγού, κόμβου και αξιόπιστου εταίρου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Παρά την έως σήμερα ενεργειακή της απομόνωση, η Κύπρος δεν ξεκινά από το μηδέν. Διαθέτει κοιτάσματα φυσικού αερίου στην ΑΟΖ της, από τα υψηλότερα επίπεδα ηλιοφάνειας στην Ευρώπη και την προοπτική ηλεκτρικών διασυνδέσεων που μπορούν να τη φέρουν πιο κοντά στην ευρωπαϊκή αγορά. Το ζητούμενο είναι αυτές οι δυνατότητες να γίνουν πράξη: υποδομές, επενδύσεις, θέσεις εργασίας, χαμηλότερο κόστος ενέργειας και μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια για τους πολίτες.

Ο πρώτος άξονας αυτού του νέου ανοίγματος είναι το φυσικό αέριο. Κοιτάσματα όπως η Αφροδίτη και κυρίως ο Κρόνος στο τεμάχιο 6 δείχνουν ότι η Κύπρος μπορεί να περάσει από τη φάση των ανακοινώσεων στη φάση της παραγωγής. Η ανάπτυξη του Κρόνου από τις TotalEnergies και Eni, με μεταφορά του αερίου προς την Αίγυπτο, υγροποίησή του στο Damietta και εξαγωγή του ως LNG προς την Ευρώπη, δημιουργεί μια ρεαλιστική περιφερειακή αλυσίδα αξίας. Η Κύπρος δεν θα γίνει ενεργειακός γίγαντας, μπορεί όμως να γίνει ένας σοβαρός και χρήσιμος ευρωπαϊκός παίκτης.

Αυτός ο ρόλος χρειάζεται ρεαλισμό. Το φυσικό αέριο δεν μπορεί να είναι το τέλος της διαδρομής, αλλά μπορεί να αποτελέσει γέφυρα προς ένα καθαρότερο, πιο ανταγωνιστικό ενεργειακό μοντέλο. Αν αξιοποιηθεί σωστά, μπορεί να συμβάλει στη μείωση του κόστους, στην αντικατάσταση πιο ρυπογόνων καυσίμων και στη χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης. Οι ανακαλύψεις στα τεμάχια 5 και 10, με τη συμμετοχή ExxonMobil και QatarEnergy, ενισχύουν την εικόνα ότι το κυπριακό ενεργειακό άνοιγμα έχει διάρκεια και δεν βασίζεται σε μία μόνο ευκαιρία.

Ο δεύτερος και μακροπρόθεσμα πιο σημαντικός άξονας είναι η ηλιακή ενέργεια. Η Κύπρος έχει ένα συγκριτικό πλεονέκτημα που δεν μπορεί να μένει αναξιοποίητο. Τα φωτοβολταϊκά, η αποθήκευση, τα έξυπνα δίκτυα και, στο μέλλον, τεχνολογίες όπως το πράσινο υδρογόνο μπορούν να μετατρέψουν τον ήλιο της Κύπρου σε πραγματική οικονομική και περιβαλλοντική αξία. Για μια νέα γενιά που ζητά ανάπτυξη με βιωσιμότητα, αυτό είναι ίσως το πιο ελπιδοφόρο πεδίο πολιτικής.

Καθοριστική προϋπόθεση είναι οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Το Great Sea Interconnector, που σχεδιάζεται να συνδέσει την Κύπρο με την Κρήτη και στη συνέχεια με το Ισραήλ, μπορεί να τερματίσει την ηλεκτρική απομόνωση του νησιού και να εντάξει ουσιαστικά την Κύπρο στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη. Θα επιτρέψει εισαγωγές όταν χρειάζονται, αλλά και εξαγωγές πλεονάζουσας καθαρής ενέργειας προς την Ευρώπη. Τα μεγάλα έργα έχουν δυσκολίες, όμως ακριβώς γι’ αυτό χρειάζονται πολιτική βούληση, τεχνοκρατική σοβαρότητα και συνέπεια.

Η ενεργειακή αναβάθμιση της Κύπρου απαιτεί και καθαρή στρατηγική. Η Ανατολική Μεσόγειος είναι περιοχή προκλήσεων, αλλά και περιοχή ευκαιριών. Η Κύπρος μπορεί να αναδείξει την αξία της ως σταθερός ευρωπαϊκός εταίρος, με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, συνεργασίες με γειτονικά κράτη και ενεργό συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο εσωτερικό, η πολιτική πρέπει να συνδέει το φυσικό αέριο, τις ΑΠΕ, την αποθήκευση και τις διασυνδέσεις με συγκεκριμένα οφέλη για τον πολίτη: χαμηλότερο κόστος, λιγότερη εξάρτηση, περισσότερες ευκαιρίες για την οικονομία.

Για τη νέα γενιά, η ενέργεια δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα. Είναι ζήτημα κόστους ζωής, ποιότητας ανάπτυξης, περιβαλλοντικής ευθύνης και θέσης της Κύπρου στην Ευρώπη. Το ενεργειακό άνοιγμα της χώρας δεν είναι βέβαιο ούτε εύκολο. Είναι όμως μια ρεαλιστική ελπίδα, εφόσον υπάρξουν σχέδιο, αξιοπιστία και επιμονή. Η Κύπρος μπορεί να περάσει από την ενεργειακή απομόνωση στην εξωστρέφεια και από την παρακολούθηση των εξελίξεων στη συμμετοχή στη διαμόρφωσή τους.