Η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση στην Κύπρο φαίνεται πως μπαίνει στην τελική ευθεία. Η κυβέρνηση, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, ολοκληρώνει την πρότασή της, ετοιμάζει το σχετικό νομοσχέδιο και ετοιμάζεται να το καταθέσει στη Βουλή. Πρόκειται για μια σημαντική μεταρρύθμιση, καθώς το συνταξιοδοτικό σύστημα αποτελεί έναν από τους βασικότερους πυλώνες κοινωνικής συνοχής και οικονομικής σταθερότητας. Το ερώτημα όμως είναι αν η μεταρρύθμιση θα λύσει διαρθρωτικά προβλήματα ή αν θα περιοριστεί σε μια προσέγγιση διαχείρισης.
Από όσα διαρρέουν μέχρι στιγμής, η μεταρρύθμιση φαίνεται να εστιάζει κυρίως σε ζητήματα διαχειριστικής φύσεως, όπως βελτίωση διαδικασιών, ρύθμιση του χρέους του κράτους προς το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, αύξηση των χαμηλών συντάξεων, και ενίσχυση της βιωσιμότητας του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Όλα αυτά έχουν αξία. Κανείς δεν αμφισβητεί ότι η καλύτερη διαχείριση είναι αναγκαία. Όμως δεν αρκεί.
Το μεγάλο κενό είναι ότι η συζήτηση δείχνει να παρακάμπτει τη βαθύτερη, δομική πρόκληση του δημογραφικού. Η Κύπρος, όπως ολόκληρη η Ευρώπη, γερνά. Οι γεννήσεις μειώνονται, ο ενεργός πληθυσμός συρρικνώνεται και το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται σταθερά. Αυτό σημαίνει πως οι άνθρωποι θα λαμβάνουν σύνταξη για περισσότερα χρόνια, ενώ λιγότεροι εργαζόμενοι θα καλούνται να στηρίξουν περισσότερους συνταξιούχους. Είναι μια εξίσωση που απλώς δεν βγαίνει χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις. Η πρόσθετη πρόκληση είναι ότι μεγάλο μέρος του εργατικού δυναμικού με εισφορές στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων δεν είναι Κύπριοι πολίτες. Τι θα γίνει αν αποφασίσουν να φύγουν;
Και δεν είναι μόνο αυτό. Η Τεχνητή Νοημοσύνη και η αυτοματοποίηση αναδιαμορφώνουν ήδη την αγορά εργασίας. Επαγγέλματα αλλάζουν, θέσεις εργασίας χάνονται, νέες δεξιότητες απαιτούνται. Το μοντέλο πάνω στο οποίο χτίστηκε το σημερινό συνταξιοδοτικό σύστημα -σταθερή εργασία, συνεχείς εισφορές, γραμμική επαγγελματική πορεία- ανήκει όλο και περισσότερο στο παρελθόν.
Αν η μεταρρύθμιση δεν λάβει υπόψη αυτές τις πραγματικότητες, τότε ο κίνδυνος είναι η αντιμετώπιση προβλημάτων του χθες, χωρίς να αγγίζει και να συζητά προβλήματα του αύριο. Η συζήτηση για τα όρια αφυπηρέτησης, για την ευελιξία στην εργασία μετά τα 65, για κίνητρα παραμονής στην αγορά εργασίας και για νέες μορφές αποταμίευσης δεν μπορεί να μείνει εκτός.
Η Κύπρος έχει τώρα μια ευκαιρία να σχεδιάσει ένα συνταξιοδοτικό σύστημα ανθεκτικό για τις επόμενες δεκαετίες. Αν χαθεί αυτή η ευκαιρία, το κόστος θα είναι πολύ μεγαλύτερο στο μέλλον και τότε οι επιλογές θα είναι πιο επώδυνες. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να περάσει μια μεταρρύθμιση. Είναι να περάσει η σωστή μεταρρύθμιση.
