Αν υπάρχει μία φράση που ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επαναλαμβάνει με κάθε ευκαιρία, είναι το «η παιδεία και η υγεία αποτελούν μία από τις κορυφαίες προτεραιότητες της κυβέρνησής μας». Είναι μια φράση που ακούγεται συχνά σε ομιλίες, δηλώσεις και δημόσιες παρεμβάσεις. To κομμάτι της υγείας, δεν θα το πιάσουμε για την ώρα. Πάμε όμως στο κεφάλαιο παιδεία.
Και για να είμαστε δίκαιοι, δεν μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι στον χώρο της εκπαίδευσης δεν έγιναν βήματα ή ότι δεν βρίσκονται σε εξέλιξη έργα και μεταρρυθμίσεις. Όμως οι πραγματικές προτεραιότητες μιας κυβέρνησης δεν κρίνονται από τις εξαγγελίες. Κρίνονται στις πράξεις. Όταν έρχεται η ώρα του κρατικού προϋπολογισμού.
Εκεί είναι που αρχίζουν τα δύσκολα.
Ας πάρουμε για παράδειγμα την Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας. Σήμερα, μόλις 52 εκπαιδευτικοί ψυχολόγοι καλούνται να καλύψουν τις ανάγκες χιλιάδων μαθητών σε ολόκληρη την Κύπρο. Η αναλογία αγγίζει τον έναν ψυχολόγο για κάθε 1.859 μαθητές. Και δεν μιλάμε για μιαν υπηρεσία που ασχολείται με δευτερεύοντα ζητήματα. Μιλάμε για παιδιά που βιώνουν σχολικό εκφοβισμό, αντιμετωπίζουν μαθησιακές δυσκολίες, σοβαρά προβλήματα υγείας, αναπηρίες, οικογενειακές κρίσεις ή άλλες καταστάσεις που απαιτούν έγκαιρη παρέμβαση.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς δεν υπάρχουν στατιστικές. Υπάρχουν παιδιά. Υπάρχουν γονείς που αγωνιούν. Υπάρχουν εκπαιδευτικοί που ζητούν στήριξη. Και υπάρχει μια υπηρεσία που, όσο φιλότιμα κι αν εργάζεται, είναι αναγκασμένη να λειτουργεί κυρίως πυροσβεστικά. Να παρεμβαίνει όταν το πρόβλημα έχει ήδη εκδηλωθεί, αντί να έχει τον χρόνο και τα μέσα να το προλάβει.
Το πιο παράδοξο είναι ότι το πρόβλημα δεν είναι άγνωστο. Το ίδιο το Υπουργείο Παιδείας έχει αναγνωρίσει την ανάγκη ενίσχυσης της υπηρεσίας. Έχει καταρτίσει σχέδιο για πρόσληψη ακόμη 60 εκπαιδευτικών ψυχολόγων σε βάθος τριετίας, με στόχο η αναλογία να μειωθεί σε περίπου 800 μαθητές ανά ψυχολόγο. Το συνολικό ετήσιο κόστος αυτής της μεταρρύθμισης υπολογίζεται σε περίπου τρία εκατομμύρια ευρώ.
Κι όμως, η εφαρμογή του σχεδίου μπήκε στον πάγο. Όχι επειδή διαπιστώθηκε ότι οι ανάγκες δεν υπάρχουν. Όχι επειδή άλλαξαν τα δεδομένα. Αλλά επειδή, για την ώρα τουλάχιστον, κρίθηκε ότι μπορεί να περιμένει.
Είναι, άραγε, μεγάλο το κόστος; Ή μήπως μεγαλύτερο είναι το κόστος της αδράνειας; Πόσο κοστίζει ένα παιδί που δεν έλαβε έγκαιρα τη στήριξη που χρειαζόταν; Πόσο κοστίζει μια κρίση που θα μπορούσε να είχε προληφθεί; Πόσο κοστίζει μια οικογένεια που φτάνει σε αδιέξοδο επειδή το σύστημα δεν πρόλαβε να παρέμβει εγκαίρως; Αυτά δεν αποτυπώνονται ποτέ σε έναν κρατικό προϋπολογισμό. Τα πληρώνει όμως η κοινωνία για πολλά χρόνια.
Η ίδια εικόνα εμφανίζεται και στις σχολικές υποδομές. Και μπορεί τα τελευταία χρόνια να έχουν γίνει και να βρίσκονται σε εξέλιξη σημαντικά έργα αναβάθμισης σχολείων, ύστερα από δεκαετίες κατά τις οποίες πολλές εγκαταστάσεις είχαν μείνει πίσω, ωστόσο, η πρόσφατη έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας υπενθυμίζει ότι οι ανάγκες εξακολουθούν να ξεπερνούν τις δυνατότητες. Περισσότερες από 500 λυόμενες αίθουσες εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται, ακόμη και για παιδιά προδημοτικής ηλικίας, ενώ την ίδια στιγμή καταγράφονται περικοπές σε κονδύλια και ώριμα έργα εκατομμυρίων ευρώ που παραμένουν στα συρτάρια λόγω έλλειψης χρηματοδότησης.
Και να ξεκαθαρίσουμε ακόμα κάτι. Κανείς δεν περιμένει να λυθούν μέσα σε μία νύχτα προβλήματα που συσσωρεύονταν για δεκαετίες. Περιμένουμε, όμως, όταν η κυβέρνηση δηλώνει ότι η παιδεία αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα, να το αποδεικνύει. Γιατί προτεραιότητα δεν είναι να αναγνωρίζεις μια ανάγκη, να ετοιμάζεις τη λύση και ύστερα να τη βάζεις στο συρτάρι μέχρι νεωτέρας. Όταν παιδιά κάνουν μάθημα σε λυόμενες αίθουσες, όταν ένας ψυχολόγος καλείται να καλύψει σχεδόν 1.900 μαθητές και όταν έργα που έπρεπε να ολοκληρωθούν χθες, δεν έχουν αρχίσει ακόμα, οι διακηρύξεις δεν αρκούν.
