Όταν ένας άντρας, στιγμές πριν από τον θάνατό του, αποκαλύπτει στη σύζυγό του το μαρτύριο που υπέστη πριν από πενήντα χρόνια στην αιχμαλωσία, αυτό είναι κάτι το ιερό. Μπορεί να είναι το «σου παραδίνω το είναι της ψυχής μου». Είναι έτσι κι αλλιώς μια συγκλονιστική προσωπική εμπειρία. Και μια προσωπική αλλά ιδιωτική αποκάλυψη, ενός ανθρώπου προς έναν άλλο συγκεκριμένο άνθρωπο.
Όταν ένα δημόσιο πρόσωπο μετατρέπει αυτή τη βαθιά υπαρξιακή εμπειρία σε σκόπιμο κουτσομπολιό στη Βουλή, η πράξη του είναι τουλάχιστον ιερόσυλη. Ακόμη και η αστοχία του πρώτου αποδέκτη να το εκμυστηρευτεί παρακάτω, δεν είναι δικαιολογία. Και όταν από τη Βουλή η «είδηση» διέρρευσε προς κάποια κανάλια, η ιεροσυλία έγινε ασύδοτος κανιβαλισμός.
Βασικός στόχος και των δύο σταδίων κανιβαλισμού είναι η εργαλειοποίηση του συναισθήματος: Το σοκ που νιώσαμε όλοι να γίνει εργαλείο για τη μόχλευση του αμέσως επόμενου συναισθήματος: Οργή, μίσος, εσωτερική ανάγκη για εκδίκηση, όλα αυτά και ακόμη περισσότερα. Όλα ερήμην του υποκειμένου που τα βίωσε!
Η κακοποίηση που έχει υποστεί ένας άνθρωπος, γυναίκα ή άντρας, είναι ένα από τα χειρότερα βιώματα που μπορεί να ζήσει κάποιος. Του κατακρεουργεί τον πυρήνα του είναι του. Και μόνο στη σκέψη, οι μη πολιτευτές συγκλονίζονται. Οι πολιτευτές και οι «μεταδότες της είδησης» αδιαφορούν για την ουσία. Εξάλλου, η ουσία προϋποθέτει ενσυναίσθηση. Αυτοί απλώς στοχεύουν στο παραγόμενο «επόμενο συναίσθημα».
Το επόμενο στάδιο
Το συναίσθημα είναι απαραίτητο συστατικό κάθε ατομικής και συλλογικής προοπτικής. Χωρίς αυτό, κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να στοχαστεί το παρακάτω για τον εαυτό του, καμιά κοινωνία δεν μπορεί να σχεδιάσει το συλλογικό της μέλλον.
Χωρίς συναίσθημα είναι αδύνατη η ενσυναίσθηση - το να μπεις στη θέση του άλλου και να βιώσεις τον πόνο ή την αλήθεια του.
Κανένας στόχος δεν μπορεί να έχει οραματικό και ανθρωπιστικό περιεχόμενο, χωρίς το τετράδυμο: Συναίσθημα/ενσυναίσθηση - λογική/ορθολογισμός. Αν αφαιρέσεις οποιοδήποτε κομμάτι από αυτό το τετράδυμο, το αποτέλεσμα είναι ένα έκτρωμα.
Για παράδειγμα: Αν από το συναίσθημα αφαιρέσεις την ενσυναίσθηση, και από τη λογική τον ορθολογισμό, καταλήγεις σε τέρατα του τύπου «ψόφο» και «στ’ ανάθεμα» για τους Τουρκοκύπριους ναυαγούς. Από μόνο του το «συναίσθημα» λέει «μίσος για τον κατακτητή», και η «λογική» λέει «όσο πιο πολλοί πεθάνουν τόσο το καλύτερο»…
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη χειρότερο όταν συγκεκριμένοι άνθρωποι αναλαμβάνουν την «αποστολή» να ευνουχίσουν το συναίσθημα από την ενσυναίσθηση, και τη λογική από τον ορθολογισμό. Κατασκευάζουν ένα εύπεπτο και αποδεκτό τέρας, δήθεν γεμάτο συναίσθημα και λογική. Πολλοί καθημερινοί σχολιαστές της επικαιρότητας είναι απόλυτα «συναισθηματικοί» (πονούμε που οι Τούρκοι κατέλαβαν τη μισή μας πατρίδα) και «λογικοί» (άρα η μόνη λύση είναι η εξαφάνισή τους).
Θύτες και θύματα
Η παγκόσμια Ιστορία είναι γεμάτη από παραδείγματα όπου ομάδες ανθρώπων ή έθνη εκδικήθηκαν με το ίδιο νόμισμα τους αντιπάλους τους, όταν βρέθηκαν αυτοί σε πλεονεκτική θέση.
Στις περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις, τα πράγματα δεν έμειναν στο «μία σου και μία μου», αλλά είχαν συνέχεια. Με διαρκείς εναλλαγές ρόλων θύτη και θύματος. Το αποτέλεσμα ήταν οι συναισθηματικές αποθήκες και των δύο πλευρών να είναι γεμάτες από πόνο και μίσος, μερικές φορές για αιώνες.
Όταν μένει κανείς σ’ αυτές τις ράγιες, παράγονται και αναπαράγονται συγκεκριμένες τάσεις:
(α) Η συλλογική μνήμη της κάθε ομάδας ή έθνους επικαθορίζεται στη βάση του άξονα «εγώ ο καλός/θύμα - ο άλλος ο κακός/θύτης».
(β) Αναπόφευκτα, προκειμένου να συντηρείται και να αναπαράγεται αυτό το δίπολο, η αντίληψη για την ιστορία και για το σήμερα παίρνει χαρακτήρα κατήχησης. Τα πάντα στρεβλώνονται προκειμένου να χωρέσουν στο αφήγημα. Έτσι, και οι δύο πλευρές ζουν σε έναν πλασματικό κόσμο, όπου οι ίδιοι είναι οι καλοί και δίκαιοι, και οι άλλοι οι κακοί και άδικοι.
(γ) Μια στρέβλωση όμως κουβαλά και άλλες, όπως η μηχανή του τρένου σέρνει πολλά άλλα βαγόνια. Έτσι, ολόκληρη η «πραγματικότητα» γίνεται ένας διαρκής παραλογισμός, μια διαρκής πάλη τα πάντα να χωράνε μέσα στο αφήγημα.
(δ) Με αυτόν τον τρόπο, και οι δύο πλευρές φτάνουν στο σημείο να καταστρέφουν τις ζωές τους από μόνες τους. Δεν χρειάζεται πια να τους κάνει κακό ο άλλος. Το κάνουν από μόνοι τους στον εαυτό τους, απλώς εν ονόματι της ύπαρξης του άλλου.
Παρενέργειες
Εκτός όλων των άλλων, τα πιο πάνω έχουν δύο επιπλέον παρενέργειες:
1. Κυριαρχία της φαντασίωσης: Οι δύο πλευρές καθορίζουν κάθε πτυχή της συλλογικής τους ζωής -από την εκπαίδευση μέχρι την εξωτερική πολιτική- στη βάση μιας ανομολόγητης φαντασίωσης: «Πρώτιστος στόχος είναι να γίνουμε πιο δυνατοί από τους άλλους, ώστε κάποτε να τους επιβληθούμε οριστικά». Οι λέξεις κλειδιά είναι το «κάποτε» (που προσδίδει μια άχρονη ή αιώνια διάσταση στα πράγματα και στο εμείς, όπως το αιώνιο και άχρονο έθνος) και το «οριστικά» (δηλαδή για πάντα, δηλαδή το οριστικό τέλος του άλλου, η εξαφάνισή του). Πρόκειται για δύο εντελώς μάταιες προσδοκίες, οι οποίες ιστορικά και συγχρονικά δεν μπορούν να τεκμηριωθούν με βάση την παγκόσμια εμπειρία.
2. Κυριαρχία της αντίφασης: Όλα αυτά υποχρεώνουν σε διαρκείς αντιφάσεις. Π.χ.: (α) Επίκληση του διεθνούς δικαίου επιλεκτικά, αλλά πρόθυμη παραγνώρισή του όταν βολεύει (π.χ. στα ελληνοτουρκικά, διεθνείς συνθήκες, ΑΟΖ, Χάγη κ.λπ.). (β) Αντίφαση μεταξύ διακηρύξεων και πράξεων - θέλω λύση αλλά κάνω τα πάντα για να μην είναι εφικτή. (γ) Αντίφαση ρόλων (είμαι ο καλός και δίκαιος, αλλά ονειρεύομαι να μου δοθεί η ευκαιρία θα τους κάνω τα πάνδεινα).
Διάσταση
Όλα αυτά δημιουργούν μια συνεχώς επιδεινούμενη κατάσταση αλλεπάλληλων διαζυγίων. Εκτός από το διαζύγιο με την πραγματικότητα και τον ορθολογισμό, δημιουργείται μοιραία και μια αυξητική τάση διάστασης και ασυνεννοησίας μεταξύ των δύο πλευρών, όποιες κι αν είναι αυτές. Επιπλέον, δημιουργείται μια διαρκώς αυξανόμενη τάση ασυνεννοησίας στο ίδιο το εσωτερικό των δύο πλευρών. Μονίμως όσοι λειτουργούν με βάση το «τετράδυμο» προσπαθούν να συνετίσουν όσους ζουν από τον ευνουχισμό του, και οι τελευταίοι εκνευρίζονται και επιτίθενται όλο και πιο λυσσαλέα.
Την ίδια στιγμή, μέσα από αυτό τον στρεβλωτικό φακό, σημαντικά πράγματα όπως το κράτος δικαίου μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα. Οι ευαισθησίες και οι προτεραιότητες αλλοιώνονται. Δεν πειράζει που η κυβέρνηση βάζει μόνο «δικούς μας» παντού, σημασία έχει ότι κυβερνούμε. Δεν έχει και τόση σημασία που ο Ν. Αναστασιάδης είναι αυτός που είναι, σημασία έχει που έφυγε από το Κραν Μοντανά και τώρα στηρίζει Χριστοδουλίδη.
Αδιέξοδο
Όλο αυτό είναι ο ορισμός του αδιεξόδου. Δεν πρόκειται για εικασία. Μπορεί να μας φέρνει στο μυαλό την Κύπρο -δικαίως- αλλά δεν είναι αποκλειστικά κυπριακό φαινόμενο. Δυστυχώς, η Ιστορία και το σήμερα επιβεβαιώνουν πως αυτό το γαϊτανάκι δεν οδηγεί πουθενά.
Ιστορικά, από το γαλλογερμανικό μίσος πέντε αιώνων, μέχρι τους πολέμους κατά των «αιρετικών». Σήμερα, από το αντιπαλαιστινιακό μίσος των Νετανιάχου και τους όρκους της Χαμάς και του Ιράν, μέχρι την ινδοπακιστανική σύγκρουση.
Αντίθετα, όπου αφέθηκε χώρος στο «τετράδυμο», είδαμε θεαματικές αλλαγές προς το καλύτερο. Από τον γαλλογερμανικό άξονα και το παγκόσμιο επαναστατικό παράδειγμα της ΕΚΑΧ-ΕΟΚ-ΕΕ, μέχρι την Ιρλανδία σήμερα.
Είτε «συναίσθημα/ενσυναίσθηση - λογική/ορθολογισμός», είτε μια καθολική και παρατεταμένη βαρβαρότητα.
Το Καλάθι
• …με τους τόνους υποκρισίας (1): Η πολιτική του να παραβιάζεις ανοιχτές πύλες είναι η πιο προσφιλής. Σ’ αυτό το πλαίσιο κινούνται και οι «πρωτοβουλίες» του Λουκά Φουρλά στο Ευρωκοινοβούλιο. Η μαγκιά όμως είναι να χειρίζεσαι ευαίσθητα θέματα, όπως το θέμα των βιασμών του 1974, (α) με προσοχή στον άνθρωπο και τα βιώματά του, (β) με αυτοκριτική διάθεση. Αυτά ακριβώς είχαν κάνει η Ντογούς Ντεριγιά στη «βουλή» των κατεχομένων (πληρώνοντας μεγάλο κόστος) και η Σκεύη Κουκουμά στην κυπριακή Βουλή. • … με τους τόνους υποκρισίας (2): Αυτά τα δύο ακριβώς Δεν έκανε η υφυπουργός Κοινωνικής Πρόνοιας Τίνα Παύλου. Αντί να εκφράσει αυτοκριτικά τη συγγνώμη της Πολιτείας για την αδράνεια 52 χρόνων (και την παράδοση όσων είχαν υποστεί βιασμό το 1974 στον κοινωνικό κανιβαλισμό), υπόσχεται καταρτισμό καταλόγου και παροχή ψυχολογικής στήριξης σ’ αυτά τα άτομα. Σήμερα!... • … με τους τόνους υποκρισίας (3): Πέθανε ο Ράτκο Μλάντιτς, καταδικασμένος από το Διεθνές Δικαστήριο ως εγκληματίας πολέμου. Ο αποκαλούμενος και ως «Σέρβος Χασάπης» θεωρήθηκε υπεύθυνος για συστηματική γενοκτονία των Βοσνίων τη δεκαετία του 1990. Μεγάλη μερίδα Σέρβων ήθελαν κηδεία ως «ήρωα», μεσίστιες σημαίες κ.λπ… Η απάντηση ήρθε από την ΕΕ: Η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος δεν αρκέστηκε απλώς σε μια έντονη δήλωση καταδίκης της ηρωοποίησης ενός διεθνούς εγκληματία. Ακύρωσε επιπλέον την προγραμματισμένη επίσκεψη στη Σερβία για προώθηση της διαδικασίας ένταξης της χώρας! Επειδή η αυτοκριτική και η ενσυναίσθηση είναι απαραίτητες για να πάει μια χώρα μπροστά. Και επειδή αυτό είναι το κύτταρο της ΕΕ!
