Η Αττάλεια ευκαιρία για ζητήματα της Κύπρου και της Αν. Μεσογείου - Ο Επίτροπος Αλιείας και Ωκεανών Κώστας Καδής μιλά στον «Π» για τα διακυβεύματα της COP31

Για τις επιδιώξεις της ΕΕ στη Διεθνή Σύνοδο του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31), η οποία φιλοξενείται στην Αττάλεια της Τουρκίας από αύριο Δευτέρα μέχρι τις 20 Νοεμβρίου, μιλά στον «Π» ο Ευρωπαίος Επίτροπος Αλιείας και Ωκεανών Κώστας Καδής. Τονίζει ότι η 31η Διεθνής Σύνοδος πρέπει να δώσει συνέχεια στην προσπάθεια εφαρμογής των συμφωνημένων δεσμεύσεων, «σε μια εποχή που η διεθνής πολυμέρεια δοκιμάζεται, η ενεργειακή κρίση επιδεινώνεται ενώ παράλληλα τα ακραία καιρικά φαινόμενα που συνδέονται άμεσα με την κλιματική κρίση μαίνονται σε όλο τον πλανήτη». Θεωρεί σημαντική τη φιλοξενία της Συνόδου σε μια χώρα της περιοχής, καθώς «προσφέρει την ευκαιρία να αναδειχθούν ζητήματα που η Κύπρος και άλλες χώρες της Ανατολικής Μεσογείου αντιμετωπίζουν ήδη, όπως η λειψυδρία και η υπερθέρμανση της θάλασσας». Αναφερόμενος, μεταξύ άλλων, στην προετοιμασία, την επιμονή και την κατανόηση των αναγκών του συνομιλητή, ο κ. Καδής δίνει στους αναγνώστες μία γεύση από το παρασκήνιο της «κλιματικής διπλωματίας».

Με ποιους στόχους για την υγεία των θαλασσών και τη βιώσιμη αλιεία προσέρχεται η ΕΕ στην COP31;

Θέλουμε να αναδείξουμε τον ρόλο του ωκεανού ως του πιο σημαντικού ρυθμιστή του κλίματος. Σε αυτό το πλαίσιο, θα δώσουμε έμφαση στη συμβολή των υγιών θαλάσσιων οικοσυστημάτων στον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και στην ανθεκτικότητα των παράκτιων κοινοτήτων. Θέλουμε επίσης να ενισχύσουμε τη διεθνή συνεργασία για την παρατήρηση των ωκεανών, που αποτελεί και προϋπόθεση για την αειφόρο διαχείρισή τους. Η αξιοποίηση της γνώσης για την προστασία της θάλασσας και των ανθρώπων που εξαρτώνται από αυτήν αποτελεί βασική κατεύθυνση του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τους Ωκεανούς. Επίσης, το «Όραμα για την αλιεία και την υδατοκαλλιέργεια με ορίζοντα το 2040» (Vision 2040) που εγκρίθηκε πρόσφατα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δίνει έμφαση στην επιστημονική τεκμηρίωση. Για την υλοποίηση των δράσεων που περιλαμβάνονται στο Vision 2040, χρειαζόμαστε αξιόπιστα δεδομένα και συνεργασίες που εκτείνονται πέρα από τα ευρωπαϊκά σύνορα. Αυτόν τον σκοπό υπηρετεί η διεθνής συμμαχία OceanEye, η οποία εγκαινιάστηκε σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, στις 23 Σεπτεμβρίου 2026 στη Νέα Υόρκη, από την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τον Πρωθυπουργό του Καναδά. Χτίζοντας στην επιτυχία της εκδήλωσης εκείνης, διοργανώνουμε νέα εκδήλωση της συμμαχίας στην Αττάλεια, στο πλαίσιο της COP31, κατά την οποία αναμένεται ότι κράτη και οργανισμοί θα ανακοινώσουν τη συμμετοχή τους στη συμμαχία και την πρόθεσή τους να συμβάλουν στη μακροχρόνια στήριξη του συστήματος παρατήρησης των ωκεανών. Τα δεδομένα που προκύπτουν από την παρατήρηση αυτή, στηρίζουν την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και την καλύτερη προετοιμασία απέναντι στους κλιματικούς κινδύνους. Το μήνυμα που θέλουμε να στείλουμε με τις πρωτοβουλίες μας αυτές είναι ότι η αποτελεσματική προστασία και αειφόρος διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος πρέπει να στηρίζεται σε επαρκή επιστημονικά δεδομένα, τα οποία μόνο μέσα από διεθνή συνεργασία μπορούμε να τα αποκτήσουμε.

Υλοποίηση εθνικών δεσμεύσεων

Στα υπόλοιπα πεδία της δράσης για το κλίμα, ποιες είναι οι βασικές ευρωπαϊκές επιδιώξεις;

Τα ακραία κλιματικά φαινόμενα που παρακολουθούμε σε ολόκληρο τον κόσμο τα τελευταία χρόνια, επιβεβαιώνουν την ανάγκη να υιοθετήσουμε σε διεθνές επίπεδο φιλόδοξες πολιτικές, για τις οποίες η ΕΕ πάντοτε πρωτοστατεί. Η θέση της ΕΕ, όπως εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 12 Οκτωβρίου 2026, δίνει προτεραιότητα στην εφαρμογή της Συμφωνίας των Παρισίων. Ζητούμε να υλοποιηθούν οι εθνικά καθορισμένες συνεισφορές, δηλαδή οι εθνικές δεσμεύσεις για το κλίμα, και να υποβληθούν χωρίς καθυστέρηση όσες εκκρεμούν. Ζητούμε επίσης να δοθεί συνέχεια στα αποτελέσματα του πρώτου παγκόσμιου απολογισμού, με τον οποίο αξιολογήθηκε η συλλογική πρόοδος σε σχέση με τους στόχους της Συμφωνίας. Ιδιαίτερη σημασία έχουν η απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα και η επιτάχυνση της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας. Το Συμβούλιο αναγνωρίζει ότι είναι πιθανή η υπέρβαση του 1,5 °C στην αύξηση της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας. Γι’ αυτό χρειάζονται άμεσες και ουσιαστικές μειώσεις των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ώστε να περιοριστούν το μέγεθος και η διάρκεια της υπέρβασης και να επανέλθουμε σε πορεία συμβατή με αυτόν τον στόχο. Παράλληλα, επιδιώκουμε μεγαλύτερη πρόοδο στην προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και καλύτερη πρόσβαση των αναπτυσσόμενων χωρών στη χρηματοδότηση που χρειάζονται.

«Η διεξαγωγή της Συνόδου στην Αττάλεια προσφέρει την ευκαιρία να αναδειχθούν ζητήματα που η Κύπρος και άλλες χώρες της Ανατολικής Μεσογείου αντιμετωπίζουν ήδη, όπως η λειψυδρία και η υπερθέρμανση της θάλασσας.»

Ιδιαιτερότητες της Αττάλειας

Έχετε συμμετάσχει σε προηγούμενες COP ως Υπουργός Περιβάλλοντος της Κύπρου, ενώ πέρυσι, κατά την COP30, ήσασταν ήδη ευρωπαίος Επίτροπος. Με βάση την εμπειρία σας, η φετινή Σύνοδος έχει κάποιες ιδιαίτερες προκλήσεις ή ιδιαιτερότητες;

Η εμπειρία μου από προηγούμενες COP ως Υπουργού Περιβάλλοντος της Κύπρου με βοήθησε να κατανοήσω ακόμη καλύτερα πόσο σημαντικό είναι οι διεθνείς αποφάσεις να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των χωρών. Για μια νησιωτική χώρα όπως η Κύπρος, η προσαρμογή αφορά συγκεκριμένα ζητήματα, όπως η διαχείριση των υδάτινων πόρων και η προστασία των ακτών. Στην περσινή COP30, στο Μπελέμ της Βραζιλίας, τα μέρη της Συμφωνίας των Παρισίων υιοθέτησαν κοινούς δείκτες για την παρακολούθηση της προόδου προς τον παγκόσμιο στόχο για την προσαρμογή. Η Αττάλεια πρέπει να δώσει συνέχεια στην προσπάθεια εφαρμογής των συμφωνημένων δεσμεύσεων. Μια φετινή ιδιαιτερότητα είναι η κατανομή των ρόλων, με την Τουρκία να φιλοξενεί τη Σύνοδο και να ηγείται της ατζέντας δράσης για το κλίμα και την Αυστραλία να προεδρεύει των διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο της Σύμβασης. Η μεγαλύτερη πρόκληση παραμένει να συμφωνήσουν χώρες με διαφορετικές δυνατότητες και προτεραιότητες για τα επόμενα βήματα και να εξασφαλιστούν οι προϋποθέσεις υλοποίησής τους, σε μια εποχή που η διεθνής πολυμέρεια δοκιμάζεται, η ενεργειακή κρίση επιδεινώνεται ενώ παράλληλα τα ακραία καιρικά φαινόμενα που συνδέονται άμεσα με την κλιματική κρίση μαίνονται σε όλο τον πλανήτη.

Έχει σημασία ότι η Σύνοδος φιλοξενείται σε μια μεσογειακή χώρα, στη γειτονιά της ΕΕ και της Κύπρου;

Βεβαίως. Η διεξαγωγή της Συνόδου στην Αττάλεια προσφέρει την ευκαιρία να αναδειχθούν ζητήματα που η Κύπρος και άλλες χώρες της Ανατολικής Μεσογείου αντιμετωπίζουν ήδη, όπως η λειψυδρία και η υπερθέρμανση της θάλασσας. Η Ανατολική Μεσόγειος αναγνωρίζεται από τους επιστήμονες ως ιδιαίτερα ευάλωτη στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής με ταχύτερο ρυθμό θέρμανσης και συγκεκριμένες ανάγκες προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και ενίσχυση της ανθεκτικότητας της περιοχής. Οι επιπτώσεις αγγίζουν την καθημερινότητα, την οικονομία και τα επαγγέλματα που στηρίζονται στη θάλασσα. Η ανταλλαγή δεδομένων και η συνεργασία π.χ. στην καταπολέμηση της θαλάσσιας ρύπανσης, των εισβλητικών ειδών στις θάλασσές μας, στη διαχείριση κοινών αλιευτικών αποθεμάτων είναι πεδία στα οποία μπορούμε να πετύχουμε περισσότερα μαζί. Μπορούμε, μάλιστα να χτίσουμε στην πρωτοβουλία που ανέπτυξε η Κύπρος από την περίοδο που ήμουν Υπουργός Περιβάλλοντος και συνεχίζεται μέχρι και σήμερα, για τη συνεργασία των χωρών της περιοχής για τον μετριασμό και την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην περιοχή.

Θα θέσετε στους αρμόδιους τούρκους αξιωματούχους το ζήτημα της τήρησης των διεθνών κανόνων αλιείας και των θαλάσσιων πάρκων στη Μεσόγειο;

Η τήρηση των διεθνών κανόνων αποτελεί σταθερή θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις σχέσεις της με όλους τους εταίρους της, περιλαμβανομένης της Τουρκίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Τουρκία είναι συμβαλλόμενα μέρη στη Γενική Επιτροπή Αλιείας για τη Μεσόγειο. Τα δεσμευτικά μέτρα διατήρησης και ελέγχου που θεσπίζονται στο πλαίσιό της πρέπει να εφαρμόζονται από όλα τα μέρη στα οποία απευθύνονται. Η εφαρμογή τους προστατεύει τα αποθέματα και συμβάλλει στη διασφάλιση ισότιμων όρων για τους αλιείς που τηρούν τους κανόνες.

Για τις θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές, η θέση μας είναι εξίσου σαφής. Στηρίζουμε την αποτελεσματική προστασία και διαχείριση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, με επιστημονική τεκμηρίωση και σεβασμό του διεθνούς δικαίου και ιδιαίτερα της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας. Αυτές οι αρχές καθοδηγούν τη στάση μας και τη συνεργασία που επιδιώκουμε στη Μεσόγειο.

«Η κλιματική διπλωματία απαιτεί προετοιμασία, επιμονή και κατανόηση των αναγκών του συνομιλητή.»

Κλιματική διπλωματία

Από την εμπειρία σας, τι χαρακτηρίζει την κλιματική διπλωματία και πώς εκδηλώνεται στην πράξη;

Η κλιματική διπλωματία απαιτεί προετοιμασία, επιμονή και κατανόηση των αναγκών του συνομιλητή. Σε ό,τι αφορά την COP, οι διαβουλεύσεις αρχίζουν πολύ πριν από τη Σύνοδο. Οι αντιπροσωπείες παρουσιάζουν τις προτεραιότητές τους, εξηγούν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν και αναζητούν πεδία σύγκλισης. Στη Σύνοδο, αυτή η δουλειά συνεχίζεται με επαφές και διαπραγματεύσεις πάνω σε συγκεκριμένα κείμενα. Στην προπαρασκευαστική συνάντηση στα νησιά Φίτζι, για παράδειγμα, οι χώρες του Ειρηνικού ανέδειξαν ιδιαίτερα τη σχέση ωκεανών και κλίματος και την πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Για χώρες που ήδη αντιμετωπίζουν σοβαρούς παράκτιους κινδύνους, η δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν μέτρα προστασίας είναι καθοριστική. Η διπλωματική προσπάθεια χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη αυτές τις ανάγκες, ώστε οι συμφωνίες να έχουν ευρεία στήριξη και πραγματικές προοπτικές εφαρμογής.

Η ΕΕ προσδοκά πρωτοβουλίες ή υποχωρήσεις από συγκεκριμένα κράτη; Σε ποια ζητήματα;

Η ευρωπαϊκή θέση απευθύνεται σε όλα τα μέρη, με ιδιαίτερη έμφαση στις χώρες με τις μεγαλύτερες εκπομπές. Από αυτές αναμένουμε την υψηλότερη δυνατή φιλοδοξία και αποτελεσματική εφαρμογή των δεσμεύσεών τους. Στη χρηματοδότηση, χρειάζεται να κινητοποιηθούν περισσότεροι πόροι από δημόσιες και ιδιωτικές πηγές. Εξίσου ουσιαστικό είναι να αντιμετωπιστούν τα εμπόδια που δυσκολεύουν την πρόσβαση των αναπτυσσόμενων χωρών σε αυτούς τους πόρους. Στους ωκεανούς, ο Καναδάς αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα εταίρου με τον οποίο αναλάβαμε κοινή πρωτοβουλία. Αναφέρομαι στη διεθνή συμμαχία OceanEye και στην προσπάθεια διεύρυνσης και ενίσχυσής της στην Αττάλεια, που περιέγραψα στην πρώτη απάντησή μου. Οι νέες συνεισφορές μπορούν να περιλαμβάνουν χρηματοδότηση, εξοπλισμό, ερευνητικά μέσα ή υποδομές επεξεργασίας δεδομένων.

«Οι θαλάσσιοι καύσωνες επιβαρύνουν τα οικοσυστήματα»

Οι ωκεανοί απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος της επιπλέον θερμότητας. Ποιες «κόκκινες γραμμές» θέτει η ΕΕ στη Σύνοδο για την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων από την υπερθέρμανση;

Η βασική ευρωπαϊκή θέση είναι ότι επιβάλλονται ταχείες και ουσιαστικές μειώσεις των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Αυτό είναι απαραίτητο για να περιοριστεί η περαιτέρω υπερθέρμανση και των θαλασσών. Σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), οι ωκεανοί έχουν απορροφήσει περίπου το 90% της επιπλέον θερμότητας που έχει συσσωρευτεί στο κλιματικό σύστημα. Οι θαλάσσιοι καύσωνες επιβαρύνουν τα οικοσυστήματα, ενώ η άνοδος της θερμοκρασίας μπορεί να μεταβάλει την κατανομή των ειδών, επηρεάζοντας και την αλιεία. Η θέση της ΕΕ αναγνωρίζει ρητά τον κρίσιμο ρόλο των ωκεανών και τις αυξανόμενες επιπτώσεις στα θαλάσσια και παράκτια οικοσυστήματα και στις κοινότητες που εξαρτώνται από αυτά. Παράλληλα, η προστασία και η αποκατάσταση των οικοτόπων, ο περιορισμός της ρύπανσης και η διαχείριση της αλιείας βάσει επιστημονικών δεδομένων, μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους. Αυτές είναι προτεραιότητες που προωθούμε μέσα από τη θαλάσσια πολιτική μας.