Ράπισμα της Κομισιόν στην Τουρκία: Δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και επιμένει στα δύο κράτη

Η άρνηση της Τουρκίας να αναγνωρίσει και να συνεργαστεί με την Κυπριακή Δημοκρατία, καθώς και η επιμονή της σε λύση δύο κρατών, καταγράφονται στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τουρκία. Η Επίτροπος για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος, υπογράμμισε τη σημασία που αποδίδει η ΕΕ στην επανέναρξη και την πρόοδο των συνομιλιών για το Κυπριακό. Η Επιτροπή σημειώνει ότι είναι σημαντικό η Τουρκία να επιβεβαιώσει εκ νέου τη δέσμευσή της στις συνομιλίες και ζητά να αποφευχθούν μονομερείς ενέργειες που αυξάνουν τις εντάσεις και εμποδίζουν την επανέναρξή τους.

Η Έκθεση 2026 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τουρκία δημοσιεύθηκε την Τετάρτη, στο πλαίσιο της δέσμης για τη διεύρυνση. Σύμφωνα με την έκθεση, η Τουρκία «συνέχισε να αρνείται να αναγνωρίσει και να συνεργαστεί με την Κυπριακή Δημοκρατία», μεταξύ άλλων σε ζητήματα ασφάλειας, και να ασκεί βέτο στην αίτησή της για ένταξη ή προεδρία σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς. Αναφέρεται επίσης ότι η Άγκυρα εξακολούθησε να υποστηρίζει λύση δύο κρατών στην Κύπρο, αντίθετη προς τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Παρουσιάζοντας τη δέσμη για τη διεύρυνση την Τετάρτη ενώπιον της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (AFET), η Μάρτα Κος έκανε λόγο για «επιδείνωση στο κράτος δικαίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα και τη δημοκρατία». Όπως είπε, οι εξελίξεις διευρύνουν το χάσμα ανάμεσα στον διακηρυγμένο στόχο της Τουρκίας να ενταχθεί στην ΕΕ και στη συνεχιζόμενη οπισθοδρόμησή της στα θεμελιώδη κριτήρια ένταξης. Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις, πρόσθεσε, βρίσκονται σε αδιέξοδο από το 2018.

Η Επίτροπος ανέφερε παράλληλα ότι εντείνεται η συνεργασία ΕΕ–Τουρκίας σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος, όπως η περιφερειακή ασφάλεια, το εμπόριο, η δράση για το κλίμα και η μετανάστευση, με οφέλη και για τις δύο πλευρές. Η ΕΕ, είπε, έχει στρατηγικό συμφέρον να αναπτύξει συνεργατική και αμοιβαία επωφελή σχέση με την Τουρκία, η οποία να αντανακλά τις νέες πραγματικότητες στην Ευρώπη.

Για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, η κ. Κος προειδοποίησε ότι οι εντάσεις μπορεί να δημιουργήσουν δυσκολίες και δήλωσε ότι αναμένεται από την Τουρκία να σέβεται το διεθνές δίκαιο, τις σχέσεις καλής γειτονίας και την κυριαρχία των κρατών μελών της ΕΕ. Τόνισε ότι η Ένωση αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην επανέναρξη και την πρόοδο των συνομιλιών για το Κυπριακό, ως μέσο περαιτέρω ενίσχυσης της συνεργασίας ΕΕ–Τουρκίας, και ότι υποστηρίζει πλήρως τις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την επανέναρξη των επίσημων συνομιλιών.

Η Επιτροπή αναφέρει ότι, παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της ίδιας, η Τουρκία δεν έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της βάσει της Δήλωσης της 21ης Σεπτεμβρίου 2005 και των συμπερασμάτων του Συμβουλίου, μεταξύ άλλων εκείνων του Δεκεμβρίου 2006 και του Δεκεμβρίου 2015. Σύμφωνα με την έκθεση, η Άγκυρα δεν διασφάλισε την πλήρη και χωρίς διακρίσεις εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμφωνίας Σύνδεσης, ούτε ήρε όλα τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, περιλαμβανομένων των περιορισμών στις άμεσες μεταφορικές συνδέσεις με την Κυπριακή Δημοκρατία.

Η έκθεση αναφέρει ότι τον Ιούλιο του 2026 η Τουρκία υπέγραψε με την αποκαλούμενη «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου», η οποία δεν αναγνωρίζεται διεθνώς, μνημόνιο συνεργασίας για την κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου, χωρίς την έγκριση και τη συγκατάθεση της Κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Άγκυρα εξακολουθεί, επίσης, να επιμένει στα σχέδια δημιουργίας διασυνοριακού ηλεκτρικού δικτύου με την αποκαλούμενη «ΤΔΒΚ» στις περιοχές όπου η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο.

Συνεχίστηκαν οι τουρκικές στρατιωτικές ασκήσεις στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου και οι πτήσεις τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στην περιοχή πληροφοριών πτήσεων και στον εθνικό εναέριο χώρο της. Η έκθεση σημειώνει ότι η Τουρκία αναβάθμισε περαιτέρω τη βάση μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο Λευκόνοικο και τη ναυτική βάση στο Μπογάζι, σε περιοχές όπου η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο. Στο πλαίσιο του πολέμου στο Ιράν, αύξησε προσωρινά τη στρατιωτική της παρουσία, μεταξύ άλλων με την ανάπτυξη μαχητικών F-16 και συστημάτων αεράμυνας. Καταγράφηκαν επίσης παρενοχλήσεις κυπριακών αλιευτικών σκαφών και παράνομη, αδήλωτη και μη ρυθμιζόμενη αλιεία από την Τουρκία.

Η Τουρκία επέκρινε εκ νέου την απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ να ανανεώσει για ένα έτος, έως τις 31 Ιανουαρίου 2027, την εντολή της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, «χωρίς τη συναίνεση της τουρκοκυπριακής κοινότητας». Για τα Βαρώσια, η έκθεση αναφέρει ότι δεν ανακάλεσε τις ενέργειες για το άνοιγμα ολόκληρης της περιφραγμένης περιοχής, εδραιώνοντας περαιτέρω το τετελεσμένο επί του εδάφους. Οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν το 2022 στην ΟΥΝΦΙΚΥΠ εντός της περιφραγμένης περιοχής παραμένουν, κατά παράβαση του ψηφίσματος 789 (1992) του Συμβουλίου Ασφαλείας. Η Επιτροπή ζητά να ανατραπούν άμεσα οι μονομερείς ενέργειες που ανακοινώθηκαν στις 20 Ιουλίου 2021 και όλα τα βήματα που έγιναν από τον Οκτώβριο του 2020 και αντίκεινται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η ΕΕ παραμένει πλήρως προσηλωμένη σε συνολική διευθέτηση του Κυπριακού υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Στις 13 Ιουλίου 2026 η Επιτροπή όρισε τον Εκτελεστικό Αντιπρόεδρο Ραφαέλε Φίτο Ειδικό Εκπρόσωπό της για την Κύπρο. Σύμφωνα με την έκθεση, ο κ. Φίτο θα στηρίξει τις προσπάθειες επανένωσης υπό τον ΟΗΕ και θα διευκολύνει την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η Τουρκία πρέπει να επιβεβαιώσει εκ νέου τη δέσμευσή της στις συνομιλίες διευθέτησης υπό τον ΟΗΕ και ότι δεν πρέπει να υπάρξουν μονομερείς ενέργειες που θα μπορούσαν να αυξήσουν την ένταση στο νησί και να εμποδίσουν την επανέναρξή τους. Το Συμβούλιο παρέτεινε έως τις 30 Νοεμβρίου 2026 το πλαίσιο περιοριστικών μέτρων για μη εξουσιοδοτημένες γεωτρήσεις, με κενό παράρτημα. Η έκθεση σημειώνει ότι η Τουρκία δεν έχει πραγματοποιήσει τέτοιες γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο από τις αρχές του 2021.

Για το Αιγαίο, η έκθεση αναφέρει ότι οι διμερείς σχέσεις Τουρκίας και Ελλάδας έχουν βελτιωθεί συνολικά από το 2023 και ότι δεν έχουν σημειωθεί μη εξουσιοδοτημένες γεωτρήσεις. Ωστόσο, οι πτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά επαναλήφθηκαν, ενώ οι παραβιάσεις του ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων αυξήθηκαν σημαντικά. Με προεδρικό διάταγμα της 15ης Αυγούστου 2026, η Τουρκία ανακήρυξε δύο θαλάσσια πάρκα στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, τα οποία εκτείνονται κατά κύριο λόγο πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα, στην ανοικτή θάλασσα. Καταγράφηκαν περισσότερες πτήσεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, περιλαμβανομένων κατοικημένων, και τον Σεπτέμβριο του 2026. Τα περιστατικά παράνομης, αδήλωτης και μη ρυθμιζόμενης αλιείας από τουρκικά αλιευτικά σκάφη παρουσίασαν αισθητή αύξηση σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, η Τουρκία εξακολούθησε να εκδίδει συστηματικά μη εξουσιοδοτημένες γενικές ναυτιλιακές προειδοποιήσεις (NAVTEX) και να προβάλλει αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης για ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, αμφισβητώντας έτσι σιωπηρά την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία. Εξακολουθεί να αντιτίθεται στη δημιουργία τριών ελληνικών θαλάσσιων πάρκων εξ ολοκλήρου εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων, καθώς και, πιο πρόσφατα, σε πλαίσια χωροταξικού σχεδιασμού για τον τουρισμό, τις ανανεώσιμες πηγές, τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα. Η ενσωμάτωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια χαρακτηρίζεται λόγος ανησυχίας, καθώς ενέχει τον κίνδυνο να επηρεάσει τον διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία. Η έκθεση σημειώνει ότι εξακολουθεί να ισχύει η δήλωση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995 περί casus belli σε περίπτωση μονομερούς επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων. Η Επιτροπή αναμένει από την Τουρκία σαφή δέσμευση στις σχέσεις καλής γειτονίας, στις διεθνείς συμφωνίες και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών, με προσφυγή, εφόσον χρειαστεί, στο Διεθνές Δικαστήριο.

Για τη Λιβύη, η έκθεση αναφέρει ότι τον Οκτώβριο του 2026 η Βουλή των Αντιπροσώπων με έδρα τη Βεγγάζη επικύρωσε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας. Κατά την Επιτροπή, το μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας. Οι πρόεδροι της Κομισιόν και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επανέλαβαν σε κοινή δήλωση ότι η συμφωνία είναι «άκυρη και ανυπόστατη» και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη. Η Επιτροπή σημειώνει ότι δεν έχει επιτευχθεί βιώσιμη αποκλιμάκωση, όπως καταδεικνύει η επικύρωση. Τον Φεβρουάριο του 2026 η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης χορήγησε άδεια έρευνας στην κρατική τουρκική εταιρεία TPAO. Οι προσπάθειες της ΕΕ για την εφαρμογή του εμπάργκο όπλων του ΟΗΕ στη Λιβύη εξακολούθησαν να αντιμετωπίζουν τον σκεπτικισμό της Τουρκίας σχετικά με την επιχείρηση EUNAVFOR MED Irini.

Για το έργο κοινού ενδιαφέροντος της ΕΕ Great Sea Interconnector, η έκθεση αναφέρει ότι η Τουρκία συνέχισε να εμποδίζει τις έρευνες. Το καθεστώς παρατηρητή του τουρκικού διαχειριστή TEİAŞ στον ENTSO-E δεν ανανεώθηκε τον Ιούνιο του 2026.

Στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας, η Επιτροπή αναφέρει ότι η Τουρκία παρέμεινε ανοικτή σε ουσιαστικές ανταλλαγές με την ΕΕ, αλλά δεν επιχείρησε να βελτιώσει την ευθυγράμμισή της με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (ΚΕΠΑ), παρά τον δηλωμένο στρατηγικό στόχο της για ένταξη στην Ένωση. Η ευθυγράμμιση με τις δηλώσεις του Ύπατου Εκπροσώπου και τις αποφάσεις του Συμβουλίου για κυρώσεις ήταν «πολύ χαμηλή»: 4% την 1η Σεπτεμβρίου 2026, έναντι 3% το 2025.

Η Τουρκία δεν ευθυγραμμίστηκε με τα περιοριστικά μέτρα της ΕΕ κατά της Ρωσίας, αλλά συνεργάστηκε εν μέρει για να αποτραπεί η καταστρατήγησή τους μέσω του εδάφους της. Οι εξαγωγές προς τη Ρωσία προϊόντων της Κοινής Λίστας Υψηλής Προτεραιότητας της ΕΕ μειώθηκαν κατά 86% το 2025 σε σύγκριση με το 2023, αλλά παρέμειναν υψηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα. Η έκθεση αναφέρει ότι η Τουρκία έχει αναδειχθεί σε σημαντικό κέντρο εμπορίας πετρελαιοειδών, προσφέροντας ουσιαστικά έσοδα στη Ρωσία, και ζητά επειγόντως περισσότερες προσπάθειες για την αντιμετώπιση των κινδύνων από τον ρωσικό «σκιώδη στόλο». Ευρωπαίος αξιωματούχος που ενημέρωσε τον Τύπο δήλωσε ότι η καταστρατήγηση των κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας παραμένει σημαντική, προσθέτοντας ότι η Τουρκία έχει σημειώσει κάποια πρόοδο, αλλά θα έπρεπε να έχει σημειώσει μεγαλύτερη.

Η Τουρκία εξακολουθεί να επιδιώκει συμμετοχή στην ΚΕΠΑ και σε αμυντικές πρωτοβουλίες της ΕΕ, διατηρώντας παράλληλα την πολιτική αποκλεισμού ενός κράτους μέλους της ΕΕ από τη συνεργασία με το ΝΑΤΟ. Η Επιτροπή σημειώνει ότι η στενή ερμηνεία του πλαισίου συνεργασίας ΕΕ–ΝΑΤΟ από την Άγκυρα εξακολουθεί να αποτελεί εμπόδιο για την ενίσχυση βασικών πτυχών μιας γνήσιας και βιώσιμης σχέσης μεταξύ των δύο οργανισμών. Η έκθεση καταγράφει επίσης την υπογραφή, στις 7 Αυγούστου 2026, της Κοινής Αμυντικής Συμφωνίας της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν. Αναφέρεται ακόμη στην ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου, στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον Ιούλιο, για άρση των κυρώσεων CAATSA και ετοιμότητα εξέτασης πώλησης F-35 στην Τουρκία, σε σύνδεση με πιθανή πώληση του ρωσικού συστήματος S-400 σε τρίτη χώρα.

Για τη Μέση Ανατολή, η έκθεση αναφέρει ότι η Τουρκία ευθυγραμμίστηκε με τη θέση της ΕΕ υπέρ διπλωματικής λύσης στον πόλεμο στο Ιράν και της αποκατάστασης της ελευθερίας ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Συμμετέχει επίσης στη Διεθνή Συμμαχία για την εφαρμογή της λύσης δύο κρατών. Ωστόσο, η θέση της Άγκυρας για τη Χαμάς, την οποία θεωρεί «θεμιτό πολιτικό συνομιλητή», δεν είναι συμβατή με τη θέση της ΕΕ, η οποία έχει εντάξει τη Χαμάς στις τρομοκρατικές οργανώσεις. Οι σχέσεις Τουρκίας–Ισραήλ συνέχισαν να επιδεινώνονται και η Τουρκία εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για δεκάδες Ισραηλινούς αξιωματούχους, μεταξύ των οποίων ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Άμυνας. Η διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεων με την Αρμενία προχώρησε κατά την περίοδο αναφοράς.

Στο εσωτερικό, η Επιτροπή χαρακτηρίζει σοβαρή αιτία ανησυχίας τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών και επισημαίνει συνεχιζόμενη δημοκρατική οπισθοδρόμηση. Αναφέρεται στη συνεχιζόμενη κράτηση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου. Η δίκη του άρχισε στις 9 Μαρτίου 2026 και το κατηγορητήριο προβλέπει ποινή έως 2.430 έτη φυλάκισης. Η έκθεση καταγράφει επίσης ότι εφετείο ακύρωσε τον Μάιο του 2026 τα συνέδρια του CHP και ότι από την 1η Σεπτεμβρίου 2025 ανεστάλησαν ή συνελήφθησαν 22 δήμαρχοι του κόμματος, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό σε 49 από τις τελευταίες τοπικές εκλογές.

Η Τουρκία παραμένει σε πρώιμο στάδιο προετοιμασίας στους τομείς του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ενώ η οπισθοδρόμηση συνεχίστηκε. Η περίοδος αναφοράς, σύμφωνα με την έκθεση, προσέφερε περαιτέρω αποδείξεις για τον έλεγχο που ασκεί η εκτελεστική εξουσία στη δικαιοσύνη. Η Ευρεία Σύνθεση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου χαρακτήρισε την παρατεταμένη κράτηση του Οσμάν Καβαλά κατάφωρη άρνηση δικαιοσύνης. Σχετικά με την ελευθερία του Τύπου, η έκθεση αναφέρει ότι τον Οκτώβριο του 2026 το Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων (TMSF) κατέσχεσε το Halk TV, διόρισε διαχειριστές και διέκοψε τη μετάδοσή του. Από τον Σεπτέμβριο του 2025 έως τον Σεπτέμβριο του 2026 συνελήφθησαν, φυλακίστηκαν ή παρέμειναν υπό προσωρινή κράτηση 74 δημοσιογράφοι και εργαζόμενοι στα μέσα ενημέρωσης, έναντι 51 την αντίστοιχη περίοδο του 2024-2025.

Η Δήλωση ΕΕ–Τουρκίας του 2016 συνέχισε, σύμφωνα με την Επιτροπή, να αποδίδει αποτελέσματα και παρέμεινε το βασικό πλαίσιο συνεργασίας στον τομέα της μετανάστευσης. Η Τουρκία φιλοξενεί 2,3 εκατ. πρόσφυγες, ενώ η ΕΕ έχει κινητοποιήσει 12,5 δισ. ευρώ από το 2011. Η Επιτροπή ζητά από την Τουρκία να εφαρμόσει πλήρως τη Δήλωση του Μαρτίου 2016, να επαναλάβει τις επιστροφές από τα ελληνικά νησιά και να εφαρμόσει όλες τις διατάξεις της Συμφωνίας Επανεισδοχής έναντι όλων των κρατών μελών. Στον τομέα των θεωρήσεων, η Τουρκία εξακολουθεί να εφαρμόζει μεροληπτική πολιτική έναντι των Κυπρίων υπηκόων και δεν σημείωσε πρόοδο στα έξι εκκρεμή κριτήρια του οδικού χάρτη για την απελευθέρωση των θεωρήσεων.

Το 2025 η Τουρκία ήταν ο πέμπτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ, με το διμερές εμπόριο να φθάνει σε ιστορικό υψηλό, άνω των 218 δισ. ευρώ. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η χώρα έχει προχωρήσει σημαντικά στη δημιουργία λειτουργικής οικονομίας της αγοράς και σημείωσε κάποια πρόοδο. Ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός, περίπου στο 31% σε ετήσια βάση από τα τέλη του 2025, ενώ η ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας δεν έχει ακόμη εδραιωθεί.

Πηγή: ΚΥΠΕ