Προειδοποίηση Μαυρογιάννη, Ναμί και Κερ-Λίντσεϊ για τους κινδύνους της διαίρεσης εν μέσω έντασης Ισραήλ–Τουρκίας: «Μια διαιρεμένη Κύπρος είναι μια ευάλωτη Κύπρος»

Της Άντριας Καδή

Οι αποκλίνουσες σχέσεις που διατηρούν οι δύο πλευρές της διαιρεμένης Κύπρου με το Ισραήλ προκαλούν ανησυχία για τις επιπτώσεις που ενδέχεται να έχουν στο Κυπριακό, ιδιαίτερα σε μια περίοδο έντονων πολεμικών συγκρούσεων στην περιοχή. Οι δύο πρώην διαπραγματευτές, Ανδρέας Μαυρογιάννης και Οζντίλ Ναμί, προειδοποιούν ότι μια διαιρεμένη Κύπρος είναι μια ευάλωτη Κύπρος. Καθώς η βαθιά δυσπιστία παραμένει, οι δύο διπλωμάτες, μαζί με τον πολιτικό επιστήμονα Τζέιμς Κερ-Λίντσεϊ, επισημαίνουν ότι τα κενά ασφαλείας που δημιουργεί η διαίρεση ενδέχεται να αξιοποιηθούν από περιφερειακές δυνάμεις για την προώθηση των συμφερόντων τους.

Ποιος θα δεχόταν αποστρατιωτικοποίηση;

Η γεωγραφική εγγύτητα του νησιού στις εντάσεις της Μέσης Ανατολής ήταν ανέκαθεν δεδομένη. Ωστόσο, η πρόσθετη αστάθεια, σε συνδυασμό με την απουσία μιας συνολικής λύσης, δημιουργεί μια πολύ πιο δύσκολη κατάσταση, υπογραμμίζει ο Ανδρέας Μαυρογιάννης. Κατ' αρχάς διερωτάται κατά πόσο είναι ρεαλιστική η προοπτική αποστρατιωτικοποίησης, λαμβάνοντας υπόψη το αίτημα της ελληνοκυπριακής πλευράς για αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων από το νησί σε περίπτωση λύσης, την ώρα που τόσες απειλές εκτυλίσσονται σε κοντινή απόσταση. «Το τελευταίο πράγμα που θα αποδεχόταν κανείς είναι η αποστρατιωτικοποίηση, όταν η περιοχή παρουσιάζει τόσες πολλές απειλές».

Ο κίνδυνος αποξένωσης της Τουρκίας

Από την πλευρά του, ο πρώην Τουρκοκύπριος διαπραγματευτής Οζντίλ Ναμί, εξέφρασε ανησυχία για την πορεία του Κυπριακού, υπό το βάρος των εξελίξεων στην περιοχή. «Δεν θεωρώ ότι η σημερινή κατάσταση διαίρεσης της Κύπρου μπορεί να προσφέρει σταθερότητα. Είναι μια επικίνδυνη κατάσταση… Ανησυχώ βαθύτατα για την πορεία των πραγμάτων».

Οι σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ έχουν επιδεινωθεί, ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών υπό τον Ντόναλντ Τραμπ έχει αλλάξει, και όλοι επιδιώκουν να ενισχύσουν την ισχύ και την επιρροή τους στην περιοχή, επισημαίνει.

Ο Ναμί εξέφρασε την ανησυχία του ότι η ελληνοκυπριακή ηγεσία «αναλαμβάνει τεράστιο ρίσκο αποξενώνοντας την Τουρκία», επισημαίνοντας ότι η εμβάθυνση των σχέσεων με ένα κράτος όπως το Ισραήλ δεν συμβάλλει στην ειρηνευτική διαδικασία.

Φαύλος κύκλος

Ο πολιτικός επιστήμονας Τζέιμς Κερ-Λίντσεϊ, επισημαίνει ότι πολλά από τα προβλήματα ασφάλειας πηγάζουν από την παραδοσιακή διπλή ασυμμετρία μεταξύ των δύο πλευρών. Οι Τουρκοκύπριοι αποτελούν μειονότητα σε σύγκριση με τους Ελληνοκυπριίους. Οι Ελληνοκύπριοι, όπως και οι Έλληνες, αποτελούν περιφερειακή μειονότητα σε σύγκριση με τους Τούρκους. «Αυτό ανέκαθεν καθιστούσε ιδιαίτερα δύσκολη την αντιμετώπιση των ζητημάτων ασφάλειας. Η δυναμική ήταν συχνά τέτοια, ώστε η μία πλευρά να αντιδρά στα βήματα που έκανε η άλλη», υποστηρίζει ο Κερ-Λίντσεϊ.

Με έναν ελαφρώς διαφορετικό τρόπο, η ίδια δυναμική εκδηλώνεται τώρα και σε σχέση με το Ισραήλ. Η Κυπριακή Δημοκρατία θεωρεί ότι η στενότερη σχέση με το Ισραήλ αποτελεί ζωτικής σημασίας σύνδεσμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες και, κατ’ επέκταση, πηγή προστασίας από την Τουρκία. Ωστόσο, στο πλαίσιο της επιδείνωσης των σχέσεων της Άγκυρας με το Ισραήλ, η Τουρκία αντιμετωπίζει ως απειλή κάθε βήμα ενίσχυσης των δεσμών ασφάλειας με το Ισραήλ. Αυτό, με τη σειρά του, δημιουργεί έναν νέο φαύλο κύκλο.

Ο Κερ-Λίντσεϊ υποστηρίζει ότι όλα αυτά σημαίνουν πως η Κύπρος ενδέχεται να βρεθεί ολοένα και περισσότερο εγκλωβισμένη ανάμεσα στο Ισραήλ και την Τουρκία. Παρότι είναι αδύνατο να προβλεφθεί προς ποια κατεύθυνση θα εξελιχθούν τα πράγματα, η κατάσταση προκαλεί αναπόφευκτα ανησυχίες για το πώς θα επηρεάσει το νησί. Προς το παρόν, ωστόσο, το πιθανότερο σενάριο είναι οι εντάσεις αυτές να επικεντρωθούν στη Συρία. «Αν όμως η κατάσταση επιδεινωθεί απότομα, τα πράγματα ενδέχεται κάλλιστα να αλλάξουν».

Ο Μαυρογιάννης εμφανίζεται καθησυχαστικός, σημειώνοντας ότι, όπως και στις διαπροσωπικές σχέσεις, οι εντάσεις παρουσιάζουν διακυμάνσεις. «Κάποιες φορές οι σχέσεις περνούν μήνα του μέλιτος, ενώ άλλες φορές τα πράγματα είναι πιο δύσκολα. Κι αυτό μπορεί να περάσει», τονίζει.

Ο Ναμί υποστηρίζει ότι η Τουρκία θα αρχίσει να αντιμετωπίζει την ελληνοκυπριακή πλευρά ως απειλή και ότι η μόνη διέξοδος είναι να σταματήσουμε να βλέπουμε την κατάσταση ως ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος, όπου η μία πλευρά επικρατεί εις βάρος της άλλης, και να την αντιμετωπίσουμε ως μια κατάσταση αμοιβαίου οφέλους, στην οποία μπορούν να κερδίσουν και οι δύο πλευρές. Αυτό επιτυγχάνεται καλύτερα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Η σημερινή στρατηγική οδηγεί στην αμοιβαία αποξένωση και δεν αφήνει περιθώρια να καλλιεργηθούν σπόροι ελπίδας. «Και οι δύο πλευρές βρίσκονται σε θέση άμυνας».

Τα κενά ασφαλείας της διαίρεσης

Η εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών βρίσκεται στο ναδίρ. Η επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος, τον περασμένο Μάρτιο, ανέδειξε το βάθος του χάσματος. Παρά το γεγονός ότι μια εξωτερική απειλή θα μπορούσε να επηρεάσει και τις δύο πλευρές λόγω της γεωγραφικής τους εγγύτητας, δεν στάθηκε ικανή να τις φέρει πιο κοντά. Αντίθετα, η καθεμία εξακολουθεί να ενεργεί μονομερώς για την ενίσχυση της άμυνάς της.

Οι απειλές στην περιοχή παραμένουν, ωστόσο, και η απουσία ουσιαστικής επικοινωνίας μεταξύ των δύο πλευρών σημαίνει ότι ζητήματα όπως η συλλογή πληροφοριών ανατίθενται τελικά σε εξωτερικούς παράγοντες. Το Ισραήλ έχει ανακοινώσει τουλάχιστον τρεις φορές τα τελευταία πέντε χρόνια ότι αποτράπηκε σχέδιο που στρεφόταν κατά των συμφερόντων του στην Κύπρο. Το κενό ασφαλείας στο βόρειο τμήμα χρησιμοποιήθηκε σε περισσότερες από μία περιπτώσεις από υπόπτους ως μέσο αποφυγής του εντοπισμού τους.

Η απουσία ουσιαστικής συνεργασίας μεταξύ των δύο πλευρών ενισχύει έτσι την εξάρτηση από τρίτους, ιδιαίτερα σε ζητήματα συλλογής και ανταλλαγής πληροφοριών.

Ανάμεσα στην ασφάλεια και το διεθνές δίκαιο

Ο Μαυρογιάννης προσεγγίζει το ζήτημα από διαφορετική οπτική, τονίζοντας ότι δεν θα πρέπει να υποτιμούμε τις δυνατότητες που προσφέρει το Ισραήλ στον τομέα των πληροφοριών.

Η ανταλλαγή πληροφοριών, η συνεργασία με τις υπηρεσίες πληροφοριών και η αγορά στρατιωτικού εξοπλισμού από το Ισραήλ αποτελούν, κατά τον ίδιο, σημαντική βοήθεια για την Κύπρο.

Η Κύπρος έχει ενισχύσει το αμυντικό της οπλοστάσιο με το ισραηλινό αντιαεροπορικό σύστημα Barak MX και, σύμφωνα με πληροφορίες, βρίσκεται κοντά στην ολοκλήρωση συμφωνίας ύψους €150 εκατ. με τις ισραηλινές αμυντικές εταιρείες Israel Shipyards και Rafael, για την προμήθεια ναυτικών σκαφών εξοπλισμένων με προηγμένα οπλικά συστήματα.

Έχει, επίσης, πραγματοποιήσει στρατιωτικές ασκήσεις με το Ισραήλ, το οποίο, σύμφωνα με πηγές, επιθυμεί να εκπαιδεύεται σε εδάφη παρόμοια με εκείνα του Λιβάνου. Ο Μαυρογιάννης επισημαίνει ότι το Ισραήλ συνδράμει επίσης την Κύπρο παρέχοντας πληροφορίες που σχετίζονται με την τρομοκρατία, «για τις οποίες δεν έχουμε την ικανότητα». «Δεν πρέπει να το υποτιμούμε αυτό».

Κατά τον Μαυρογιάννη, η Τουρκία θα επιθυμούσε να εξαλείψει πλήρως την Κύπρο, εάν μπορούσε. Καθώς, όμως, αυτό δεν είναι εφικτό, «αναγκάζεται» να αναζητήσει άλλες διεξόδους. Παρ' ότι δεν βρίσκονται σε εξέλιξη επίσημες διαπραγματεύσεις, ο ίδιος θεωρεί συνετή τη στρατηγική της Κυπριακής Δημοκρατίας να διατηρεί καλές σχέσεις με όλους τους γείτονές της.

Ωστόσο, το σημαντικότερο είναι ότι «η Κύπρος είναι θύμα κατοχής». Το ίδιο διεθνές δίκαιο στο οποίο προσφεύγει για να προασπίσει την υπόθεση των Ελληνοκυπρίων είναι εκείνο που θα πρέπει να εφαρμόζεται και στην περίπτωση του Ισραήλ.

«Το Ισραήλ δεν μπορεί να διαπράττει όλα αυτά τα εγκλήματα πολέμου και γενοκτονία κι εμείς να παραμένουμε σιωπηλοί», εξηγεί.

Το μέλλον της νήσου στα χέρια των Κυπρίων

Παρότι η κυβέρνηση παρουσιάζει την ενίσχυση των σχέσεων με το Ισραήλ ως θετική εξέλιξη, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα της τουρκικής κατοχής, οι τρεις συνομιλητές αναδεικνύουν, από διαφορετικές οπτικές, τις προκλήσεις που δημιουργεί το σημερινό περιβάλλον ασφάλειας για τις προοπτικές επίλυσης του Κυπριακού.

Για τον Μαυρογιάννη, η απάντηση βρίσκεται στην αναζήτηση λύσης του Κυπριακού. «Πρέπει να δείξουμε ότι είμαστε πραγματικά προσηλωμένοι σε αυτήν» και να διασφαλίσουμε ότι οι πράξεις μας ανταποκρίνονται στα λόγια μας.

Ο Ναμί αναφέρει ότι τα ξένα συμφέροντα ανέκαθεν διαδραμάτιζαν ρόλο στην πορεία του νησιού – ακόμη και μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η ρωσική επιρροή συνέβαλλε στη διατήρηση της διαίρεσης. Παρότι η επιρροή της Μόσχας έχει περιοριστεί, υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επιθυμούν να δουν τις φιλοδοξίες τους να υλοποιούνται και οι οποίοι επωφελούνται από τη διχοτόμηση, σημείωσε.

Γι’ αυτό οι Κύπριοι θα πρέπει να πάρουν το μέλλον στα χέρια τους, τονίζει ο πρώην διαπραγματευτής. «Ο κόσμος δεν θα πρέπει να θεωρεί την υφιστάμενη κατάσταση δεδομένη… Έχουμε ανοίξει πανιά σε επικίνδυνα νερά και κάποιος πρέπει να μας οδηγήσει προς τη σωστή κατεύθυνση».