Προβλεπτή και όχι αιφνίδια ήταν, σύμφωνα με τον ηλεκτρολόγο μηχανικό και ειδικό σε θέματα ηλεκτρικής ενέργειας Χριστάκη Χατζηλαού, η ανεπάρκεια στην παραγωγή ηλεκτρισμού που οδήγησε σε περικοπές και διακοπές ρεύματος εν μέσω υψηλών θερμοκρασιών.
Μιλώντας στο ραδιόφωνο του «Π» και στην εκπομπή «Πρωινή Επιθεώρηση» με την Κατερίνα Ηλιάδη, ο κ. Χατζηλαού ανέφερε ότι από τον Φεβρουάριο του 2025 υπήρχαν σαφείς προειδοποιήσεις πως η χώρα θα αντιμετώπιζε πρόβλημα κατά τη θερινή περίοδο.
Όπως είπε, είχαν προηγηθεί άρθρα στον Τύπο και δημόσιες παρεμβάσεις σε ραδιόφωνα και τηλεοπτικούς σταθμούς, χωρίς όμως να ληφθούν έγκαιρα τα αναγκαία μέτρα.
«Ήταν προβλεπτό το αποτέλεσμα. Είχαμε προειδοποιήσει ότι το καλοκαίρι του 2026 θα υπήρχε πρόβλημα επάρκειας στην παραγωγή, αλλά φαίνεται ότι επικράτησαν εφησυχασμός και αδράνεια εκ μέρους των αρμοδίων», ανέφερε.
Κατά τον ίδιο, ο σχεδιασμός βασίστηκε στην προσδοκία ότι δεν θα σημειώνονταν σοβαρές βλάβες στις μονάδες παραγωγής και ότι οι καιρικές συνθήκες δεν θα οδηγούσαν τη ζήτηση σε ακραία επίπεδα.
Ο κ. Χατζηλαού χαρακτήρισε «κατάντια για την ευρωπαϊκή Κύπρο» το γεγονός ότι επιβάλλονται περικοπές ηλεκτρικής ενέργειας λόγω ανεπαρκούς παραγωγής, υπογραμμίζοντας ότι το ίδιο σκηνικό είχε παρουσιαστεί και το 2025.
«Είχαμε προειδοποιήσει και είχαμε καταθέσει λύσεις. Φαίνεται, όμως, ότι καμία πρόταση δεν λήφθηκε υπόψη. Επικράτησε η αντίληψη ότι ο καιρός θα μας βοηθήσει και ότι οι μονάδες της Αρχής Ηλεκτρισμού θα ανταποκριθούν», σημείωσε.
Μονάδες 50 ετών στο όριο των αντοχών τους
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις παλαιές μονάδες παραγωγής στον ηλεκτροπαραγωγό σταθμό της Δεκέλειας, οι οποίες, όπως είπε, λειτουργούν εδώ και περίπου μισό αιώνα.
Σύμφωνα με τον κ. Χατζηλαού, οι μονάδες αυτές καταπονούνται ακόμη περισσότερο από τη συχνή σύνδεση και αποσύνδεσή τους από το σύστημα, εξαιτίας της αυξανόμενης διείσδυσης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Οι συγκεκριμένες εγκαταστάσεις σχεδιάστηκαν ως μονάδες βάσης, οι οποίες θα έπρεπε να λειτουργούν συνεχώς και να τίθενται εκτός μόνο για λόγους συντήρησης. Σήμερα, όμως, καλούνται να συνδέονται και να αποσυνδέονται ακόμη και σε καθημερινή βάση, προκειμένου να παραχωρείται χώρος στο σύστημα για την παραγωγή από φωτοβολταϊκά.
Η πρακτική αυτή, όπως εξήγησε, αυξάνει τη μηχανική καταπόνηση και την πιθανότητα εμφάνισης βλαβών.
«Οι μονάδες αυτές δεν είναι σχεδιασμένες για συνεχή σύνδεση και αποσύνδεση. Η διαδικασία δημιουργεί πραγματικά προβλήματα και επιβαρύνει εξοπλισμό που ήδη είναι πολύ παλαιός», ανέφερε.
Ο κ. Χατζηλαού υπενθύμισε ακόμη ότι οι ατμοστρόβιλοι στη Δεκέλεια έπρεπε κανονικά να είχαν αποσυρθεί από το ηλεκτρικό σύστημα από το 2022. Αντί αυτού, η Κύπρος εξασφάλισε παρέκκλιση, ώστε να παραμείνουν σε λειτουργία μέχρι το 2029, ενώ κατά την εκτίμησή του ενδέχεται να ζητηθεί νέα παράταση.
Ευθύνη για τη μακροπρόθεσμη επάρκεια
Ο ειδικός σε θέματα ηλεκτρικής ενέργειας απέδωσε σημαντικό μέρος της ευθύνης για τη μακροπρόθεσμη επάρκεια στη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου.
Όπως εξήγησε, η ΡΑΕΚ οφείλει να διασφαλίζει ότι ο διαχειριστής του συστήματος διαθέτει ικανοποιητική εγκατεστημένη ισχύ παραγωγής, ώστε να μπορεί να καλύψει τη μέγιστη ζήτηση.
Σύμφωνα με τον κ. Χατζηλαού, οι σχετικές αποφάσεις προβλέπουν περιθώριο εφεδρείας που πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 20% και 40%. Στην παρούσα περίπτωση, υποστήριξε, το διαθέσιμο περιθώριο είχε υποχωρήσει κάτω από το κατώτατο όριο του 20%.
Αυτό σημαίνει, κατά τον ίδιο, ότι το σύστημα δεν διέθετε την απαιτούμενη επιπλέον ισχύ για να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα την αυξημένη ζήτηση λόγω καύσωνα και ενδεχόμενες βλάβες στις μονάδες παραγωγής.
«Η ΡΑΕΚ δεν είχε διασφαλίσει ικανοποιητική εγκατεστημένη ισχύ, ώστε ο διαχειριστής να μπορεί να αντιμετωπίσει τον καύσωνα και τις βλάβες», υπογράμμισε.
Η δυνατότητα εισαγωγής πρόσθετης παραγωγής
Ο Χριστάκης Χατζηλαού αναφέρθηκε επίσης στο άρθρο 34 της σχετικής νομοθεσίας, το οποίο, σύμφωνα με τον ίδιο, μπορεί να ενεργοποιηθεί όταν προβλέπεται ανεπάρκεια στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Όπως εξήγησε, η διαδικασία επιτρέπει την προκήρυξη προσφορών για την εξασφάλιση πρόσθετης ισχύος, είτε από την εγχώρια είτε από τη διεθνή αγορά.
Παρόμοια λύση, υπενθύμισε, είχε εφαρμοστεί μετά την έκρηξη στη ναυτική βάση στο Μαρί, όταν μεταφέρθηκαν στην Κύπρο κινητές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής από το εξωτερικό, προκειμένου να καλυφθεί το έλλειμμα που είχε δημιουργηθεί.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλέστηκε, είχε αποσταλεί σχετική επιστολή προς το Υπουργείο Ενέργειας, ωστόσο κρίθηκε ότι δεν υπήρχε λόγος να εισαχθεί πρόσθετη ισχύς στην Κύπρο.
«Ένα σοβαρό κράτος που γνωρίζει ότι θα αντιμετωπίσει ανεπάρκεια οφείλει να προχωρήσει έγκαιρα στην εξασφάλιση πρόσθετης παραγωγής. Δεν μπορεί να περιμένει μέχρι να φτάσει το σύστημα στο όριο», ανέφερε.
«Αποτυχημένη ενεργειακή πολιτική»
Ο κ. Χατζηλαού χαρακτήρισε την σημερινή κατάσταση ως αποτέλεσμα μιας αποτυχημένης και διαχρονικής ενεργειακής πολιτικής.
Όπως είπε, η Πολιτεία δεν διαθέτει μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό, αλλά επιχειρεί κάθε φορά να αντιμετωπίσει τα προβλήματα με αποσπασματικές και προσωρινές λύσεις.
Στην αποτυχία αυτή ενέταξε την καθυστέρηση ανανέωσης των μονάδων της Δεκέλειας, τη μη έλευση φυσικού αερίου, τις εκκρεμότητες στο ενεργειακό κέντρο του Βασιλικού, την ανεπαρκή αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και τις καθυστερήσεις στην ηλεκτρική διασύνδεση της Κύπρου.
Παράλληλα, έθεσε το ζήτημα της μη αξιοποίησης της μεγάλης παραγωγής από φωτοβολταϊκά. Η Κύπρος, όπως σημείωσε, διαθέτει άφθονη ηλιοφάνεια, ωστόσο εξακολουθεί να απορρίπτει σημαντικές ποσότητες πράσινης ενέργειας, επειδή δεν έχει εγκαταστήσει έγκαιρα επαρκή συστήματα αποθήκευσης.
«Η Πολιτεία δεν έχει στρατηγικό σχεδιασμό σε μακροπρόθεσμη βάση. Τρέχει με πατσαρίσματα για να προλάβει καταστάσεις», ανέφερε.
Κατά τον ίδιο, οι λύσεις στα συγκεκριμένα προβλήματα δεν μπορούν να εφαρμοστούν από τη μια ημέρα στην άλλη. Αυτό, όμως, καθιστά ακόμη μεγαλύτερη την ευθύνη όσων γνώριζαν εδώ και χρόνια τις ανάγκες και δεν προχώρησαν στις απαραίτητες αποφάσεις.
