«Δεμένη» με το Κυπριακό η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης ΕΕ–Τουρκίας: Σε εξέλιξη έντονες διπλωματικές διεργασίες - Αναμένει η Κύπρος για την ένταξη στο Σένγκεν

Αποστολή στο Δουβλίνο: Φίλιππος Πόλο

Η επανέναρξη των συνομιλιών στο Κυπριακό από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά το 2017 παραμένει, σύμφωνα με τη Λευκωσία, βασική προϋπόθεση για ουσιαστική πρόοδο στις σχέσεις Τουρκίας – Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το μήνυμα αυτό αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο των επαφών του Ειδικού Απεσταλμένου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κυπριακό, Ραφαέλε Φίτο, ο οποίος μεταβαίνει στις 20 Νοεμβρίου στην Άγκυρα, όπου θα συναντηθεί με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν. Στην ατζέντα βρίσκονται τα τρία βασικά αιτήματα της Τουρκίας προς την ΕΕ και η προοπτική επανέναρξης των διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η επίσκεψή του κ. Φίτο στην Τουρκία και η συνάντησή του με τον υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, εντάσσονται στο πλαίσιο των επαφών για τα ζητήματα που απασχολούν τις σχέσεις Άγκυρας – Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Κυπριακό αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό μέρος των συζητήσεων, καθώς η κυπριακή πλευρά επιμένει ότι η πρόοδος στα ευρωπαϊκά αιτήματα της Τουρκίας δεν μπορεί να εξελίσσεται ανεξάρτητα από τις υποχρεώσεις και τις εκκρεμότητες που αφορούν την Κυπριακή Δημοκρατία.

Το Κυπριακό ως βασική προϋπόθεση

Η θέση της Λευκωσίας είναι ότι το κλειδί για την πρόοδο στα ζητήματα που ενδιαφέρουν την τουρκική πλευρά σε σχέση με την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων από το σημείο στο οποίο διακόπηκαν, στο Κραν Μοντανά το 2017.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η κυπριακή πλευρά επιδιώκει να υπάρξει πρώτα ουσιαστική κινητικότητα μέσα από τις επόμενες επαφές, με στόχο τη σύγκληση τριμερούς συνάντησης και, στη συνέχεια, μιας διευρυμένης συνάντησης σε μορφή 5+1. Το ζητούμενο είναι η διαδικασία να μην περιοριστεί σε μια ακόμη συνάντηση, αλλά να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για πραγματική επανέναρξη των συνομιλιών.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο στόχος του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, όπως μεταφέρεται από διπλωματικές πηγές, είναι είτε να επιτευχθεί επανέναρξη των διαπραγματεύσεων εντός της θητείας του είτε να διαμορφωθεί ένα τέτοιο πλαίσιο προόδου, ώστε να παραδώσει στον διάδοχό του μια διαδικασία που θα μπορεί να επαναρχίσει με ουσιαστικές προοπτικές.

Η Λευκωσία απορρίπτει, παράλληλα, τη λογική να προηγηθεί η ικανοποίηση των τουρκικών αιτημάτων προς την ΕΕ και στη συνέχεια να αρχίσει η συζήτηση για το Κυπριακό. Όπως επισημαίνεται, δεν μπορεί να απαιτείται από την ελληνοκυπριακή πλευρά να συμφωνήσει εκ των προτέρων σε συγκεκριμένες διαδικασίες ή αποτελέσματα ως προϋπόθεση για την επανέναρξη των συνομιλιών, όταν αντίστοιχα η Τουρκία δεν προχωρεί στην έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό.

Τα τρία ζητήματα που ενδιαφέρουν την Άγκυρα

Στο ευρωπαϊκό σκέλος, τα βασικά ζητήματα που ενδιαφέρουν την Τουρκία είναι ο εκσυγχρονισμός της Τελωνειακής Ένωσης, η απελευθέρωση των θεωρήσεων εισόδου για Τούρκους πολίτες και η συμμετοχή της στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό μέσο SAFE, που αφορά την ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και των αμυντικών δυνατοτήτων.

Η προώθηση των συγκεκριμένων αιτημάτων προϋποθέτει πολιτικές αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ για ορισμένα από αυτά απαιτείται ομοφωνία των κρατών-μελών. Σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις, η απελευθέρωση των θεωρήσεων και το SAFE αντιμετωπίζουν επιφυλάξεις από κράτη-μέλη, με την Ελλάδα να έχει επίσης ενστάσεις σε σχέση με το δεύτερο.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στο ζήτημα της Τελωνειακής Ένωσης, καθώς η Κυπριακή Δημοκρατία αποτελεί ένα από τα 27 κράτη-μέλη που συμμετέχουν στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η Λευκωσία θεωρεί ότι δεν μπορεί να προχωρήσει η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης χωρίς να αντιμετωπιστούν οι εκκρεμότητες που αφορούν την Κύπρο.

Το Κυπριακό δεν αποτελεί το μοναδικό εμπόδιο στην προώθηση των ευρωτουρκικών σχέσεων, αλλά συνιστά έναν από τους βασικούς παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Η Λευκωσία επισημαίνει ότι η Τουρκία δεν μπορεί να διεκδικεί αναβάθμιση των σχέσεών της με την ΕΕ, διατηρώντας παράλληλα σε εκκρεμότητα ζητήματα που αφορούν την Κυπριακή Δημοκρατία.

Σένγκεν: Τεχνικά έτοιμη η Κύπρος, εκκρεμεί η πολιτική απόφαση

Σε ό,τι αφορά την ένταξη της Κύπρου στη Ζώνη Σένγκεν, ο στόχος να γίνει εντός του 2027 παραμένει σε ισχύ, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές. Η διαδικασία προχωρεί βάσει του σχεδιασμού και, όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές, η τεχνική προετοιμασία από κυπριακής πλευράς έχει ολοκληρωθεί.

Οι εκκρεμότητες αφορούν πλέον τα απαραίτητα νομικά βήματα, καθώς και την πολιτική απόφαση που πρέπει να ληφθεί σε επίπεδο Συμβουλίου της ΕΕ. Ως ορόσημο για τις σχετικές διαδικασίες πιθανόν να είναι η 4η Δεκεμβρίου, κατά την οποία αναμένεται να εξεταστούν ζητήματα στο πλαίσιο του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων.

Από πλευράς Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αναμένεται να καταβληθεί προσπάθεια για επίσπευση των διαδικασιών που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές της. Ο κ. Φίτο αναμένεται επίσης να συνδράμει, στο μέτρο των δυνατοτήτων του, στην προώθηση των σχετικών διαδικασιών, ενώ το ζήτημα είχε συζητηθεί και στο πλαίσιο επαφών με την Πρόεδρο της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Παρά την πρόοδο σε τεχνικό επίπεδο, η πολιτική απόφαση παραμένει το καθοριστικό ζητούμενο.

Επικοινωνία Χριστοδουλίδη με Μακρόν και Μητσοτάκη για το γαλλικό πλοίο

Στο μεταξύ, αναφορά έγινε και στο περιστατικό με το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo, το οποίο πραγματοποιεί έρευνες στο πλαίσιο του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (GSI). Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, το πλοίο δέχθηκε παρενοχλήσεις μέσω ασυρμάτου από τουρκικής πλευράς κατά τη διάρκεια των εργασιών του.

Ο Πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, επικοινώνησε με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη και τον ενημέρωσε ότι η αποστολή του πλοίου εξελίσσεται κανονικά. Ξεχωριστή επικοινωνία για το ίδιο θέμα είχε και με τον Έλληνα πρωθυπουργό, τον οποίο επίσης ενημέρωσε ότι οι εργασίες για το έργο προχωρούν κανονικά.