To έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας - Κύπρου «Great Sea Interconnector» (GSI) παραμένει «εν ζωή» χάρη στην πολιτική επιμονή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ελληνικής κυβέρνησης, αλλά στην πράξη εξακολουθεί να κρέμεται από μία λεπτή κλωστή, καθώς η Λευκωσία συνεχίζει να κρατά ανοικτές όλες τις ενστάσεις της για το έργο. Ωστόσο παρά τις ανησυχίες της (γεωπολιτικός κίνδυνος, οικονομική σκοπιμότητα και βιωσιμότητα του έργου) η κυπριακή κυβέρνηση δεν τραβά… την πρίζα.
Την περασμένη εβδομάδα, με αφορμή το άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας, βρέθηκαν στη Λευκωσία όλοι οι παίκτες. Ο «Π» αντιλαμβάνεται ότι το διήμερο των επαφών ήταν δύσκολο και θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ναυάγιο. Οι συνομιλητές μας απέφυγαν να χρησιμοποιήσουν λέξεις που θα παρέπεμπαν σε στιγμές έντασης. Σε κάθε περίπτωση, όμως, δεν έκρυψαν ότι υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις στο πώς βλέπει τον GSI η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη και πώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η κυβέρνηση Μητσοτάκη. Η απόσταση παραμένει, αλλά το έργο παραμένει σε κίνηση.
Από την επιστολή στη σύσκεψη
Από τον Νοέμβριο του 2025, οπότε οι Νίκος Χριστοδουλίδης και Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσαν την επικαιροποίηση των μελετών του έργου, με στόχο και την προσέλκυση επενδυτών, δεν υπήρξε πρόοδος. Τέλη Απριλίου τα Υπουργεία Ενέργειας των δύο χωρών δημοσιοποίησαν την αποστολή επιστολής στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) για την ανάθεση της επικαιροποίησης των οικονομικών και τεχνικών δεδομένων του έργου. «Η κυβέρνηση προχωρά ενωμένη και με τεκμηριωμένα δεδομένα», είχε πει ο υπουργός Ενέργειας, Μιχάλης Δαμιανός, υπογραμμίζοντας ότι οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν στη βάση των συμπερασμάτων της επικαιροποίησης όπως θα προκύψουν από την ανεξάρτητη αξιολόγηση της ΕΤΕπ.
Το παραδοτέο της ΕΤΕπ συνδέθηκε και με τη χρηματοδότηση του GSI με €1 δισ. Η χρηματοδότηση από την ΕΤΕπ θα ρίξει το ρίσκο του έργου και θα επιτρέψει να εισέλθουν και άλλοι ενδιαφερόμενοι επενδυτές από ΗΠΑ, Γαλλία και χώρες του Κόλπου. Η απάντηση της ΕΤΕπ, αν δηλαδή το έργο έχει νόημα οικονομικά και αν θα μπορέσει να το χρηματοδοτήσει, αναμένεται σε περίπου έξι μήνες. Η ΕΤΕπ ακολουθεί μια τυποποιημένη και χρονοβόρα διαδικασία για την αξιολόγηση των έργων και αυτή θα ακολουθηθεί και στην περίπτωση του GSI.
Σε γενικές γραμμές την περίοδο του Πάσχα σχηματίστηκε η εντύπωση ότι τα πράγματα είχαν πάρει τον δρόμο τους. Στο παρασκήνιο, όμως, η κυπριακή πλευρά δεν απέσυρε τις επιφυλάξεις της και κρίθηκε αναγκαίο να υπάρξουν διά ζώσης επαφές για να επιβεβαιωθούν οι θέσεις όλων των εμπλεκόμενων.
Το άτυπο Συμβούλιο Ενέργειας προσέφερε την κατάλληλη ευκαιρία. Την περασμένη Τρίτη ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν είχε συνάντηση με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη - με παρόντες τους υπουργούς Ενέργειας και Οικονομικών και την υφυπουργό παρά τω Προέδρω. Την επομένη ημέρα στα γραφεία της αντιπροσωπείας της ΕΕ στη Λευκωσία, πραγματοποιήθηκε ευρεία σύσκεψη με τη συμμετοχή του επιτρόπου, των υπουργών Ενέργειας Ελλάδας και Κύπρου, του αντιπροέδρου της ΕΤΕπ και του CEO του ΑΔΜΗΕ.
Η δήλωση Γιόργκενσεν
Το διήμερο των επαφών κατέληξε στην έκδοση μιας γραπτής δήλωσης από τον επίτροπο Γιόργκενσεν η οποία δείχνει προς την κατεύθυνση υλοποίησης του έργου. Από την άλλη, ο τρόπος που τοποθετείται ο επίτροπος, αποκαλύπτει ότι υπάρχουν ανοιχτά θέματα.
Η δήλωση έχει ως εξής:
«Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πάντα υποστήριζε και συνεχίζει να υποστηρίζει τον GSI ως βασικό στρατηγικό ενεργειακό άξονα. Για να τερματιστεί η ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου. Για να διασφαλιστεί η σταθερότητα του ηλεκτρικού δικτύου σε ολόκληρο το νησί. Και, κυρίως, για να μειωθούν οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Πέρα όμως από την Κύπρο, πρόκειται για ένα έργο που μπορεί πραγματικά να ενισχύσει την περιφερειακή ασφάλεια εφοδιασμού και την ενοποίηση της αγοράς, καθώς και να επιταχύνει την ενσωμάτωση φθηνής και βιώσιμης ανανεώσιμης ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Ιδιαίτερα σε μια εποχή που αντιμετωπίζουμε μια ακόμη ενεργειακή κρίση που σχετίζεται με την εξάρτησή μας από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα». Όπως επισημαίνει η δέσμευση της Επιτροπής είναι απολύτως καθαρή (σ.σ. «crystal clear» αναφέρει το αγγλικό κείμενο»):
- Για να διευκολύνουμε την υλοποίηση του GSI, έχουμε δώσει στο έργο το καθεστώς έργου κοινού ενδιαφέροντος σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ για τα διασυνοριακά ενεργειακά έργα. Επίσης, του έχουμε επιχορηγήσει €658 εκατ. στο πλαίσιο του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη». Μία από τις μεγαλύτερες επιχορηγήσεις του μηχανισμού που έχουν δοθεί ποτέ.
- Πρόσφατα, ενισχύσαμε τη στήριξή μας, ορίζοντας το έργο αυτό ως μία από τις οκτώ «ενεργειακούς λεωφόρους» στις οποίες επιθυμούμε να δώσουμε προτεραιότητα για την ολοκλήρωση της Ενεργειακής Ένωσης.
Με αυτό το πνεύμα, συγκάλεσα συνάντηση στη Λευκωσία με τους υπουργούς Ενέργειας της Ελλάδας και της Κύπρου. Μαζί, συναντηθήκαμε επίσης ξεχωριστά με τον υπεύθυνο προώθησης του έργου (σ.σ. ΑΔΜΗΕ) και με την ΕΤΕπ, προκειμένου να δώσουμε νέα ώθηση στην υλοποίησή του».
Η αποκωδικοποίηση
Τι μας είπε ο επίτροπος:
- Πρώτον, το έργο το χρειάζεται κα η Κύπρος και η Ευρώπη και η Επιτροπή έχει πράξει ό,τι απαιτείται για να υλοποιηθεί. Θα πρέπει να φανταστούμε την Ενεργειακή Ένωση (που περιλαμβάνει και την ηλεκτρική διασύνδεση όλων των χωρών) σαν ένα παζλ. Ένα παζλ δεν είναι ολοκληρωμένο αν δεν μπουν όλα τα κομμάτια στη θέση τους, μέχρι και το τελευταίο, όσο ασήμαντο και αν δείχνει. Η μεγάλη περίοδος ηλιοφάνειας στην Κύπρο την καθιστά ως έναν εν δυνάμει καθαρό εξαγωγέα πράσινης ενέργειας. Σήμερα έχουμε εκτεταμένες περικοπές ενέργειας από ΑΠΕ. Για να εξαχθεί αυτή η ενέργεια απαιτείται διασύνδεση με το ευρωπαϊκό ηπειρωτικό δίκτυο.
- Δεύτερον, η αναφορά στην επιχορήγηση από τον μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη», σημαίνει ότι το έργο πληροί τα σχετικά χρηματοοικονομικά κριτήρια, δηλαδή είναι βιώσιμο.
- Τρίτον, η πολιτική δέσμευση της Επιτροπής είναι ισχυρή. Έχει εντάξει το έργο στις οκτώ ενεργειακές λεωφόρους, όπως τις παρουσίασε η πρόεδρος Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τον περασμένο Σεπτέμβριο.
- Τέταρτον, το έργο έχει και δικοινοτικό χαρακτήρα, θα διασφαλίσει την ενεργειακή επάρκεια και των κατεχομένων.
- Πέμπτον, ο επίτροπος μιλά για προσπάθεια να δοθεί νέα ώθηση στο έργο, αλλά δεν μας λέει αν αυτή η προσπάθεια στέφθηκε με επιτυχία…
Ο ρόλος του Παπασταύρου
Η συνάντηση της Τετάρτης στο «Σπίτι της Ευρώπης» θα μπορούσε να οδηγηθεί και σε ναυάγιο. Καταλυτική, σύμφωνα με πληροφορίες του «Π», υπήρξε η παρέμβαση του Έλληνα υπουργού Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου, ο οποίος ανέλαβε να διασκεδάσει τις ανησυχίες της κυπριακής πλευράς τόσο για τη βιωσιμότητα όσο και για τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Η Αθήνα εμφανίζεται, για άλλη μία φορά, έτοιμη να «βάλει πλάτη» ώστε να ξεπεραστούν τα εμπόδια. Η διακυβερνητική συμφωνία για το έργο έχει κυρωθεί σε νόμο από το ελληνικό Κοινοβούλιο.
Ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» είναι η Τουρκία. Στη συνάντηση στο Προεδρικό, την Τρίτη, ο ΠτΔ προέταξε αυτή τη διάσταση ως βασική πηγή ανησυχίας. Σε ό,τι αφορά τη στάση της Τουρκίας, η πληροφόρηση από την Αθήνα είναι ότι δεν θα επαναληφθεί ένα επεισόδιο τύπου Κάσου, με την παρεμπόδιση, τον Ιούλιο του 2024, του ιταλικού πλοίου Ievoli Relume το οποίο εκτελούσε έρευνες βυθού για την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου. Δηλαδή αυτή τη φορά θα υπάρχει παρουσία του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού.
Την περασμένη εβδομάδα υπήρξε επεισόδιο μεταξύ Αστυπάλαιας και Κω κατά την πόντιση καλωδίου οπτικών ινών. Τουρκική πυραυλάκατος επιχείρησε να εμποδίσει τις εργασίες ζητώντας την απομάκρυνση του πλοίου. Τελικά το τουρκικό σκάφος αποχώρησε καθώς η φρεγάτα «Αδρίας» απάντησε στην παρενόχληση δι' ασυρμάτου. Αυτή η τακτική της παρουσίας πολεμικών πλοίων όπου διεξάγονται εργασίες πόντισης καλωδίων στο Αιγαίο ακολουθείται μετά το περιστατικό της Κάσου.
Παράθυρο χρόνου
Μέσα σε όλη αυτή την κατάσταση η εμπλοκή της ΕΤΕπ προσφέρει χρόνο για να ξεκαθαρίσει η κατάσταση. Όσο η τράπεζα εξετάζει τους κινδύνους, τις προβλέψεις ζήτησης, τα σενάρια κόστους και τις αποδόσεις, η κυπριακή κυβέρνηση μπορεί να αποφεύγει δεσμευτικές τοποθετήσεις και κινήσεις.
Το αποτέλεσμα της μελέτης της ΕΤΕπ θα είναι ωστόσο καταλυτικό για τη συνέχεια. Μια θετική γνωμοδότηση, συνοδευόμενη από σημαντική δανειοδότηση, θα καθιστά πολύ δυσκολότερη πολιτικά την αποχώρηση ή περαιτέρω κωλυσιεργία της Κύπρου. Μία αρνητική ή χλιαρή αξιολόγηση θα προσφέρει στη Λευκωσία ένα ισχυρό επιχείρημα για επαναδιαπραγμάτευση ή ακόμη και επανασχεδιασμό. Στο μεταξύ, μέχρι να ολοκληρώσει την εργασία της η ETΕπ, ο GSI παραμένει σε μια «ενδιάμεση ζώνη», όπου όλοι δηλώνουν δημόσια… υπέρ.
Ρωγμές στις σχέσεις
Ο τρόπος με τον οποίο η ΚΔ χειρίζεται τον GSI δημιουργεί σκιές στις σχέσεις της τόσο με την Ελλάδα όσο και με την Κομισιόν. Μέχρι στιγμής ουδείς είναι διατεθειμένος να τραβήξει το σκοινί μέχρι το σημείο ρήξης. Στις Βρυξέλλες, αξιωματούχοι που παρακολουθούν το θέμα δυσκολεύονται να αποκωδικοποιήσουν τι ακριβώς θέλει η Λευκωσία, την ώρα που η Επιτροπή έχει ήδη δεσμεύσει υψηλή χορηγία και έχει εντάξει τον GSI στις προτεραιότητες της Ενεργειακής Ένωσης. Ειδικά η Επιτροπή, που έχει συμπεριλάβει τον GSI στις ενεργειακές «λεωφόρους», θεωρεί ότι έχει ήδη επενδύσει σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο στο έργο και αναμένει αντίστοιχη δέσμευση από τα κράτη μέλη.
Από ελληνικής πλευράς, η μη τήρηση της συμφωνίας για την εκταμίευση €25 εκατ. ετησίως προς τον ΑΔΜΗΕ, εκλαμβάνεται ως έμπρακτη έλλειψης πίστης στο έργο. Η επιχειρηματολογία της κυπριακής πλευράς μοιάζει λογική. Λέει ότι θέλει να είναι σίγουρη για την οικονομική βιωσιμότητα και εάν θα οδηγήσει τελικά σε μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας, πριν προχωρήσει στην ανάκτηση του κόστους του έργου, επιβαρύνοντας καταναλωτές και φορολογούμενους. Να σημειωθεί ότι το κόστος της ανάπτυξης δικτύων επιβαρύνει τους χρήστες.
Ουσιαστικά, πίσω από τις δηλώσεις στήριξης, η κυπριακή πλευρά διατηρεί αναλλοίωτες τις ενστάσεις της τόσο για τη βιωσιμότητα, όσο και για τον επιμερισμό του κινδύνου, γεγονός που αποτυπώνεται και από τη μη εκταμίευση των €25 εκατ. τον χρόνο προς τον ΑΔΜΗΕ. Υπενθυμίζεται ότι η ΡΑΕΚ έχει εγκρίνει τη δομή εσόδων κατά την περίοδο κατασκευής, επιτρέποντας την ανάκτηση έως €25 εκατ. ετησίως την πενταετία 2025-2029 - συνολικά έως €125 εκατ. Η κυβέρνηση είχε διακηρύξει ότι επιθυμεί να «τιμήσει την υπογραφή της», αλλά οι δηλώσεις των αρμοδίων υπουργών διευκρινίζουν ότι η εκταμίευση προϋποθέτει να προχωρεί το έργο «στο σύνολό του» και ότι η απλή κατασκευή του καλωδίου δεν επαρκεί.
Το διακύβευμα για την Κύπρο
Πίσω από τους τεχνοκρατικούς και πολιτικούς ελιγμούς, το διακύβευμα για την Κύπρο παραμένει απλό. Είτε θα παραμείνει εξαρτημένη από ρυπογόνες και ακριβές μονάδες παραγωγής, είτε θα συνδεθεί με το ευρωπαϊκό δίκτυο, αποκτώντας πρόσβαση σε φθηνότερη ενέργεια και μεγαλύτερη ασφάλεια τροφοδοσίας. Ο ίδιος ο επίτροπος Γιόργκενσεν περιέγραψε το έργο ως κλειδί για τον τερματισμό της ενεργειακής απομόνωσης, για την ενίσχυση της σταθερότητας του κυπριακού δικτύου και για τη μείωση των λογαριασμών ρεύματος. Η Επιτροπή το παρουσιάζει ως εργαλείο για την ταχύτερη ενσωμάτωση ΑΠΕ στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το υφιστάμενο υψηλό κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, το εισόδημα των νοικοκυριών και την κερδοφορία των επιχειρήσεων.
Οι συνομιλητές του Μάκη Κεραυνού έχουν γίνει αποδέκτες της εκτίμησής του ότι το εν λόγω έργο θα διατηρήσει τελικά σε υψηλά επίπεδα τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Κύπρο, μέσω των τελών χρήσης. Αν αυτή την εκτίμηση, ότι ο GSI θα προσθέσει και δεν θα αφαιρέσει κόστος, την υιοθετεί και η κυβέρνηση τότε οφείλει να το πει δημόσια και να ακυρώσει το έργο. Αν δεν την υιοθετεί, τότε το έργο πρέπει να προχωρήσει με ταχύτητα, χωρίς αστερίσκους.
