Πριν ένας πιλότος αναλάβει μόνος του τον χειρισμό ενός αεροσκάφους με 250 επιβάτες, απαιτείται να έχει συμπληρώσει εκατοντάδες, συχνά και πάνω από χίλιες, ώρες πτήσης. Πριν ένας γιατρός χειρουργήσει μόνος του έναν ασθενή, έχει προηγουμένως συμμετάσχει σε εκατοντάδες επεμβάσεις υπό την επίβλεψη πιο έμπειρων συναδέλφων. Οι προϋποθέσεις αυτές δεν υπάρχουν για να περιορίζουν την πρόσβαση στα επαγγέλματα, ούτε για να προστατεύουν τα εισοδήματα όσων ήδη τα ασκούν. Υπάρχουν αποκλειστικά για έναν λόγο: την προστασία της ανθρώπινης ζωής.
Η εμπειρία δεν είναι μια τυπική προϋπόθεση. Είναι η διαδικασία μέσα από την οποία η θεωρητική γνώση μετατρέπεται σε κρίση, αντανακλαστικά και σωστές αποφάσεις όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως προβλέπει το εγχειρίδιο. Κανείς δεν θα αισθανόταν ασφαλής γνωρίζοντας ότι ο πιλότος του έχει πετάξει ελάχιστες ώρες, ή ότι ο χειρουργός του βρίσκεται ουσιαστικά στην πρώτη του επέμβαση.
Αν αυτή η λογική είναι αυτονόητη για επαγγέλματα που σχετίζονται με την ασφάλεια και την υγεία, γιατί να μην εφαρμόζεται και στη δημόσια διοίκηση, ιδιαίτερα σε θέσεις αυξημένης ευθύνης και όχι μόνο; Η εμπειρία αποτελεί βασικό στοιχείο της επαγγελματικής επάρκειας. Και η εμπειρία αποκτάται με πραγματική εργασία, όχι απλώς με την πάροδο του χρόνου.
Γι' αυτό αξίζει να εξεταστεί μια απλή αρχή: στις διαδικασίες προαγωγής, να λαμβάνεται υπόψη η πραγματική υπηρεσία που έχει προσφέρει ένας υπάλληλος. Οι περίοδοι μακροχρόνιας απουσίας από την εργασία, ανεξάρτητα από τον λόγο, να μην προσμετρούνται ως χρόνος που παράγει επαγγελματική εμπειρία. Με άλλα λόγια, να μετρά η πραγματική άσκηση των καθηκόντων και όχι αποκλειστικά η ημερολογιακή διάρκεια της υπηρεσίας.
Αμέσως -δεν έχω αμφιβολία- θα διατυπωθεί η ένσταση: «Και τι γίνεται με κάποιον που αντιμετώπισε σοβαρό πρόβλημα υγείας; Δεν είναι άδικο να χάσει μια προαγωγή;».
Η απάντηση, όσο δύσκολη κι αν ακούγεται (για εμένα όχι), είναι όχι. Η κοινωνία οφείλει να στηρίζει τους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας με κάθε δυνατό τρόπο: με άδειες, επιδόματα, ευελιξία και προστασία της εργασίας τους. Όμως άλλο η κοινωνική προστασία και άλλο η πιστοποίηση εμπειρίας και επάρκειας για ανάληψη μεγαλύτερων ευθυνών.
Το δικαίωμα ενός εργαζομένου να διεκδικήσει μια προαγωγή δεν μπορεί να υπερισχύει του δικαιώματος του πολίτη να εξυπηρετείται από τον πιο έμπειρο και καταρτισμένο λειτουργό. Όπως κανείς δεν θα ζητούσε να χειρουργηθεί από γιατρό που δεν έχει αποκτήσει την απαιτούμενη χειρουργική εμπειρία ή να ταξιδέψει με πιλότο που δεν έχει συμπληρώσει τις αναγκαίες ώρες πτήσης, έτσι και η ανέλιξη σε θέσεις ευθύνης πρέπει να βασίζεται στην πραγματική άσκηση των καθηκόντων.
Μόνο με αυτό το λογικό μέτρο, δεν έχω αμφιβολία ότι θα περιορίζονταν και οι υπερβολικές άδειες ασθενείας που παρατηρούνται σε ορισμένους τομείς του δημόσιου τομέα. Όχι επειδή θα καταργούνταν τα δικαιώματα των εργαζομένων, αλλά επειδή θα γινόταν σαφές ότι η εμπειρία δεν είναι τίτλος που αποκτάται με την πάροδο του χρόνου. Είναι κάτι που κερδίζεται καθημερινά, μέσα από την πραγματική εργασία και την ευθύνη απέναντι στον πολίτη.
