Περισσότερα από €760 εκατ. έχουν διατεθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας από το 2006 έως το τέλος του 2025, σύμφωνα με τη νέα ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Για το ετήσιο πρόγραμμα δράσης του 2025 δεσμεύτηκαν περίπου €33,7 εκατ., ενώ το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2021-2027 προβλέπει συνολική χρηματοδότηση €240 εκατ. Η Κομισιόν διευκρινίζει ότι η παροχή της βοήθειας δεν συνεπάγεται αναγνώριση οποιασδήποτε αρχής στις περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας στις οποίες η κυβέρνηση δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο.
Στο τέλος του 2025 βρίσκονταν σε εξέλιξη συνολικά 102 συμβάσεις στο πλαίσιο του προγράμματος.
Νέα μεγάλα έργα υποδομής
Κατά τη διάρκεια του 2025 τέθηκαν σε εφαρμογή σημαντικά έργα υποδομής με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η επέκταση του γραμμικού πάρκου του Πεδιαίου προς τις κατεχόμενες περιοχές, η διεύρυνση του οδοφράγματος Αγίου Δομετίου, η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στο εργοστάσιο επεξεργασίας λυμάτων Μιας Μηλιάς, η αντικατάσταση κεντρικών αγωγών αποχέτευσης και η κατασκευή αγωγού επιστροφής επεξεργασμένου νερού.
Μόνο το 2025 εγκαταστάθηκαν επιπλέον 153 χιλιόμετρα αποχετευτικών αγωγών, με στόχο την αντικατάσταση προβληματικών σηπτικών συστημάτων που εγκυμονούν κινδύνους μόλυνσης των υπόγειων υδάτων.
Μέσω του Αναπτυξιακού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών συνεχίζεται, επίσης, η υλοποίηση έργων συνολικής αξίας άνω των €37 εκατ. Σε αυτά περιλαμβάνονται η αναβάθμιση του αποχετευτικού συστήματος στην περιοχή Μάνδρες, η εγκατάσταση δεξαμενών νερού, αντλιών και ηλιακών συλλεκτών στη Λεύκα, η δημιουργία αθλητικών εγκαταστάσεων σε σχολεία και η κατασκευή μονάδας υποδοχής βοθρολυμάτων στη Μια Μηλιά.
Η Κομισιόν καταγράφει, ωστόσο, σοβαρές ανησυχίες για τη λειτουργία του χώρου υγειονομικής ταφής αποβλήτων στις κατεχόμενες περιοχές. Όπως αναφέρεται, τα χρόνια προβλήματα διαχείρισης δεν αντιμετωπίστηκαν αποτελεσματικά, με αποτέλεσμα ο χώρος να έχει σχεδόν γεμίσει, θέτοντας σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα ολόκληρου του συστήματος διαχείρισης αποβλήτων.
Παράλληλα, χρηματοδοτήθηκαν έρευνες για τη συγκέντρωση βαρέων μετάλλων στο έδαφος, στα υπόγεια ύδατα και στις καλλιέργειες της πεδιάδας της Μόρφου, καθώς και η αναβάθμιση των συστημάτων παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα και των υδάτων.
Περισσότερα από 2.500 σχέδια στήριξης επιχειρήσεων
Η Ευρωπαϊκή Ένωση συνέχισε να στηρίζει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τις οποίες χαρακτηρίζει ως τη ραχοκοκαλιά της οικονομικής δραστηριότητας στην τουρκοκυπριακή κοινότητα.
Από την έναρξη του προγράμματος έχουν παραχωρηθεί περισσότερες από 2.554 χορηγίες, συνολικού ύψους άνω των €27 εκατ., για την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα.
Μέσω του προγράμματος «eunite» δόθηκαν σχεδόν €2 εκατ. σε 45 επιχειρήσεις που πραγματοποιούν ή επιδιώκουν να πραγματοποιήσουν εμπορικές συναλλαγές μέσω της Πράσινης Γραμμής. Στόχος είναι η προσαρμογή τους στα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας προϊόντων και τροφίμων.
Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν 14 εκπαιδευτικά σεμινάρια με 338 συμμετέχοντες, ενώ 32 επιχειρήσεις υποστηρίχθηκαν στην κατάρτιση εξατομικευμένων σχεδίων καινοτομίας.
Στον διαγωνισμό Startups4Peace συμμετείχαν δέκα νεοφυείς επιχειρήσεις, τέσσερις ελληνοκυπριακές και έξι τουρκοκυπριακές, οι οποίες έλαβαν καθοδήγηση, εκπαίδευση και αρχική χρηματοδότηση.
Πτώση στο εμπόριο της Πράσινης Γραμμής
Παρά τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, το εμπόριο μέσω της Πράσινης Γραμμής μειώθηκε κατά περίπου 5% το 2025 και περιορίστηκε στα €14,4 εκατ.
Η κάμψη αποδίδεται κυρίως στην αύξηση των τιμών στην τουρκοκυπριακή κοινότητα, ενώ κατά τη διάρκεια του έτους δεν επιτράπηκε η εμπορία νέων κατηγοριών μεταποιημένων τροφίμων μη ζωικής προέλευσης.
Η ευρωπαϊκή υπηρεσία μίας στάσης για το εμπόριο της Πράσινης Γραμμής έχει παράσχει εξατομικευμένη υποστήριξη σε περισσότερους από 100 εμπόρους από την έναρξη της λειτουργίας της το 2023.
Η Κομισιόν επισημαίνει ότι η προσαρμογή των τουρκοκυπριακών επιχειρήσεων στα ευρωπαϊκά πρότυπα είναι κρίσιμη, τόσο για την ανάπτυξη των συναλλαγών όσο και για την προετοιμασία τους ενόψει μιας ενδεχόμενης συνολικής λύσης.
Καθυστερήσεις στο χαλλούμι
Η εφαρμογή του δικοινοτικού συστήματος προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης για το χαλλούμι συνεχίστηκε το 2025.
Μέχρι το τέλος του έτους είχαν πιστοποιηθεί τέσσερις Τουρκοκύπριοι παραγωγοί και 24 κτηνοτροφικές μονάδες.
Ωστόσο, η Κομισιόν καταγράφει σημαντική καθυστέρηση στην έναρξη των ελέγχων για την υγεία των ζώων και την ασφάλεια των τροφίμων στις κατεχόμενες περιοχές. Η ανάθεση των σχετικών εξουσιών στον ανεξάρτητο οργανισμό Bureau Veritas καθυστέρησε για περισσότερο από έναν χρόνο και αναμενόταν να ολοκληρωθεί στα τέλη Μαρτίου 2026.
Η καθυστέρηση επηρέασε αρνητικά τη συμμετοχή Τουρκοκυπρίων παραγωγών στο σύστημα ΠΟΠ και περιόρισε τις δυνατότητες παρακολούθησης της υγειονομικής κατάστασης των ζώων.
Το 2025 τέθηκε, πάντως, σε εφαρμογή το πρώτο πρόγραμμα γενετικής βελτίωσης αιγοπροβάτων στην τουρκοκυπριακή κοινότητα.
Η μακροχρόνια ευρωπαϊκή στήριξη συνέβαλε, επίσης, στην αντιμετώπιση της έξαρσης αφθώδους πυρετού που καταγράφηκε τον Δεκέμβριο του 2025, μιας ζωονόσου με δυνητικά σοβαρές οικονομικές συνέπειες για ολόκληρη την Κύπρο.
€41,1 εκατ. για τη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων
Η Ευρωπαϊκή Ένωση διέθεσε το 2025 ακόμη €2,6 εκατ. για τη Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων, ανεβάζοντας τη συνολική χρηματοδότηση από το 2006 στα €41,1 εκατ.
Η ευρωπαϊκή συνεισφορά καλύπτει περίπου το 80% του λειτουργικού προϋπολογισμού της Επιτροπής, χρηματοδοτώντας τις ανασκαφές, τις εκταφές και τις εργαστηριακές εξετάσεις.
Μέχρι το τέλος του 2025 είχαν εκταφεί λείψανα 1.714 προσώπων και είχαν ταυτοποιηθεί 1.063 από τους συνολικά 2.002 αγνοουμένους που περιλαμβάνονται στον κατάλογο της Επιτροπής.
Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι, όσο περνά ο χρόνος, οι έρευνες και οι εκσκαφές καθίστανται δυσκολότερες και απαιτούν σταθερή χρηματοδότηση.
Περισσότερα από 200 μνημεία
Σημαντική παραμένει η χρηματοδότηση της Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά.
Από το 2011 έως το τέλος του 2025 η Επιτροπή έλαβε περίπου €32,5 εκατ., τα οποία αξιοποιήθηκαν για τη συντήρηση, τη στατική ενίσχυση, την προστασία ή την αποκατάσταση περισσότερων από 200 μνημείων, θρησκευτικών χώρων και κοιμητηρίων σε ολόκληρη την Κύπρο.
Δημιουργήθηκε, επίσης, ψηφιακή πλατφόρμα για εικονικές περιηγήσεις στα μνημεία, καθώς και πρόγραμμα νέων πρεσβευτών πολιτιστικής κληρονομιάς.
Παράλληλα, διατέθηκε €1 εκατ. την περίοδο 2023-2025 για δράσεις οκτώ από τις υπόλοιπες δικοινοτικές Τεχνικές Επιτροπές.
Η Επιτροπή σημειώνει ότι το δυσμενές πολιτικό κλίμα και οι λειτουργικοί περιορισμοί περιόρισαν τον αντίκτυπο των επιτροπών, ωστόσο η διατήρησή τους ως πλατφορμών συνεργασίας εξακολουθεί να θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική.
Χιλιάδες υποτροφίες για Τουρκοκύπριους φοιτητές
Κατά το ακαδημαϊκό έτος 2024-2025 παραχωρήθηκαν 142 ευρωπαϊκές υποτροφίες σε Τουρκοκύπριους φοιτητές για σπουδές σε κράτη-μέλη της ΕΕ.
Από το 2007 έχουν δοθεί συνολικά 2.418 υποτροφίες για σπουδές σε περισσότερα από 100 πανεπιστήμια και 23 ευρωπαϊκές χώρες.
Οι υποτροφίες καλύπτουν προπτυχιακές, μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές, καθώς και προγράμματα κατάρτισης ερευνητών και επαγγελματιών.
Επιπλέον, εννέα Ελληνοκύπριοι και εννέα Τουρκοκύπριοι μαθητές έλαβαν το 2025 υποτροφίες για φοίτηση στα United World Colleges. Από την έναρξη του σχεδίου έχουν συμμετάσχει συνολικά 82 νέοι και από τις δύο κοινότητες.
Οι δράσεις για τη νεολαία προσέγγισαν περισσότερα από 450 άτομα, μέσα από σύντομα εκπαιδευτικά προγράμματα και δραστηριότητες που επικεντρώνονται στην ειρήνη, τη συνεργασία και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Στήριξη της κοινωνίας των πολιτών
Στο πλαίσιο του ένατου σχεδίου «Η Κυπριακή Κοινωνία των Πολιτών σε Δράση» εγκρίθηκαν 16 χορηγίες, συνολικού ύψους €2,22 εκατ.
Οι δράσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, την προστασία του περιβάλλοντος, τη συμφιλίωση, την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στη διαδικασία επίλυσης του Κυπριακού, την ενδυνάμωση των γυναικών, τη στήριξη θυμάτων έμφυλης βίας, τα δικαιώματα των νέων, την υγεία και την προστασία των ζώων.
Νέο πρόγραμμα, προϋπολογισμού €2,3 εκατ. και διάρκειας δυόμισι ετών, άρχισε τον Δεκέμβριο του 2025, με στόχο την ενίσχυση των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και την προώθηση κοινών δράσεων μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
Προσέγγιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση
Το 2025 πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 350 εκδηλώσεις ενημέρωσης και προβολής για τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το πρόγραμμα οικονομικής βοήθειας.
Η πρώτη δικοινοτική εκδήλωση για την Ημέρα της Ευρώπης προσέλκυσε περίπου 5.000 συμμετέχοντες.
Παράλληλα, μέσω του ευρωπαϊκού μηχανισμού τεχνικής βοήθειας TAIEX πραγματοποιήθηκαν 81 αποστολές εμπειρογνωμόνων και ένα εργαστήριο σε 13 διαφορετικούς τομείς του ευρωπαϊκού κεκτημένου.
Οι ενέργειες επικεντρώθηκαν, μεταξύ άλλων, στην ασφάλεια προϊόντων, την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος, την εκπαίδευση, το περιβάλλον, τη στατιστική και την ασφάλεια τροφίμων.
Η Κομισιόν διαπιστώνει πρόοδο σε ορισμένους τομείς, αλλά σημειώνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά ως προς τη δυνατότητα πλήρους εφαρμογής του ευρωπαϊκού κεκτημένου μετά από μια συνολική λύση.
Πληρωμές €38,5 εκατ. το 2025
Κατά τη διάρκεια του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέγραψε νέες νομικές δεσμεύσεις ύψους €29,2 εκατ., ενώ οι πληρωμές ανήλθαν σε €38,5 εκατ., έναντι €40,4 εκατ. το 2024.
Οι έλεγχοι του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου σε έργα του προγράμματος δεν κατέληξαν σε οποιαδήποτε αρνητικά ευρήματα.
Η Επιτροπή καταλήγει ότι το πρόγραμμα έχει θετικό αντίκτυπο στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη της τουρκοκυπριακής κοινότητας και συμβάλλει στη διατήρηση της προοπτικής επανένωσης.
Υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι η ευρωπαϊκή βοήθεια δεν μπορεί από μόνη της να οδηγήσει σε λύση του Κυπριακού, καθώς την κύρια ευθύνη για την επανένωση εξακολουθούν να έχουν οι δύο κοινότητες.
