Του Γιάννη Καρούσου – Αντιπροέδρου ΔΗΣΥ
Οι σημαντικότερες αποφάσεις για το μέλλον της Κύπρου δεν λαμβάνονται πάντοτε στη Λευκωσία. Πολλές διαμορφώνονται στις Βρυξέλλες και επηρεάζουν άμεσα την οικονομία, τον τουρισμό και την καθημερινότητα των πολιτών.
Μία από αυτές βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναθεωρεί το πλαίσιο των κρατικών ενισχύσεων στις αερομεταφορές και τα αεροδρόμια. Αν οι προτεινόμενες αλλαγές εγκριθούν χωρίς να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες των νησιωτικών κρατών, η Κύπρος κινδυνεύει να απολέσει ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία που διαθέτει για την ανάπτυξη της αεροπορικής της συνδεσιμότητας.
Για πολλούς αυτό μπορεί να ακούγεται ως ένα τεχνικό ευρωπαϊκό ζήτημα. Στην πραγματικότητα αφορά την πορεία της οικονομίας μας.
Η Κύπρος αποτελεί το μοναδικό κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς χερσαία ή σιδηροδρομική σύνδεση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Το αεροπλάνο αποτελεί τη βασική πύλη της χώρας προς τον κόσμο. Από την αεροπορική συνδεσιμότητα εξαρτώνται ο τουρισμός, οι επενδύσεις, η επιχειρηματική δραστηριότητα, η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και η δυνατότητα των Κυπρίων να ταξιδεύουν, να εργάζονται και να δραστηριοποιούνται στο εξωτερικό.
Τα τελευταία χρόνια η Κύπρος πέτυχε σημαντική ενίσχυση της αεροπορικής της συνδεσιμότητας. Δημιουργήθηκαν δεκάδες νέα δρομολόγια, αυξήθηκαν οι διαθέσιμες αεροπορικές θέσεις και εκατομμύρια περισσότεροι επιβάτες επέλεξαν τη χώρα μας. Η εξέλιξη αυτή υπήρξε αποτέλεσμα στοχευμένης πολιτικής, στενής συνεργασίας με τον τουριστικό τομέα και αποτελεσματικών σχεδίων κινήτρων που ενθάρρυναν τις αεροπορικές εταιρείες να επενδύσουν σε νέες συνδέσεις προς την Κύπρο.
Τα σχέδια αυτά λειτούργησαν ως καταλύτης. Έδωσαν στις αεροπορικές εταιρείες τη δυνατότητα να αναλάβουν το επιχειρηματικό ρίσκο ανοίγοντας νέες γραμμές, πολλές από τις οποίες εξελίχθηκαν σε μόνιμες συνδέσεις. Κάθε νέα πτήση σήμαινε περισσότερους επισκέπτες, μεγαλύτερη τουριστική περίοδο, περισσότερες επιχειρηματικές ευκαιρίες, νέες θέσεις εργασίας και πρόσθετα έσοδα για την οικονομία.
Ακριβώς αυτό το εργαλείο βρίσκεται σήμερα υπό αμφισβήτηση.
Οι αλλαγές που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιορίζουν ουσιαστικά τη δυνατότητα των κρατών να εφαρμόζουν σχέδια κινήτρων για την ανάπτυξη νέων αεροπορικών συνδέσεων. Για μεγάλες ηπειρωτικές χώρες, οι επιπτώσεις ενδέχεται να είναι περιορισμένες. Για την Κύπρο, όμως, οι συνέπειες μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα σοβαρές.
Άργησε η κυβέρνηση
Γι' αυτό και η μάχη έπρεπε να είχε ξεκινήσει πολύ νωρίτερα.
Η διαδικασία αναθεώρησης των ευρωπαϊκών κανόνων δεν άρχισε το 2026. Ξεκίνησε ήδη από τον Αύγουστο του 2024, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την πρώτη πρόσκληση υποβολής απόψεων (Call for Evidence), δίνοντας στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να επηρεάσουν τη διαμόρφωση του νέου πλαισίου πριν ακόμη συνταχθεί η πρόταση.
Στα δημοσιευμένα αποτελέσματα εκείνης της διαδικασίας δεν εμφανίζεται η Κυπριακή Δημοκρατία μεταξύ όσων υπέβαλαν απόψεις.
Αν πράγματι η Κύπρος δεν συμμετείχε στο πρώτο και καθοριστικότερο στάδιο της διαβούλευσης, τότε χάθηκε μια πολύτιμη ευκαιρία να προωθήσει τις θέσεις της πριν διαμορφωθεί η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Αν, αντίθετα, υπήρξε συμμετοχή, τότε η Κυβέρνηση οφείλει να δημοσιοποιήσει τις θέσεις που υπέβαλε, να ενημερώσει πότε αυτές κατατέθηκαν, ποιες εξαιρέσεις διεκδικήθηκαν για τα νησιωτικά κράτη και ποιες πολιτικές πρωτοβουλίες αναλήφθηκαν σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής και κρατών μελών.
Η εικόνα που υπάρχει σήμερα δείχνει ότι μόνο μετά την ανάδειξη του ζητήματος και τις δημόσιες παρεμβάσεις του Δημοκρατικού Συναγερμού η Κυβέρνηση προχώρησε στην αποστολή γραπτών θέσεων προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης του 2026.
Η αποστολή των θέσεων ήταν αναγκαία. Η συγκυρία, όμως, καταδεικνύει ότι η Κύπρος αντέδρασε όταν η ευρωπαϊκή διαδικασία είχε ήδη προχωρήσει σημαντικά.
Η αποτελεσματική προάσπιση των εθνικών συμφερόντων προϋποθέτει έγκαιρη παρουσία σε κάθε στάδιο της διαμόρφωσης των ευρωπαϊκών πολιτικών. Προϋποθέτει τεκμηριωμένες θέσεις, συνεχή πολιτική παρέμβαση, επαφές με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οικοδόμηση συμμαχιών και σταθερή διπλωματική προσπάθεια μέχρι την τελική λήψη των αποφάσεων.
Η Κυβέρνηση οφείλει επίσης να παρουσιάσει μια ολοκληρωμένη μελέτη επιπτώσεων που να αποτυπώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τις συνέπειες που θα έχει για την Κύπρο η εφαρμογή των νέων κανόνων. Πόσες αεροπορικές συνδέσεις ενδέχεται να επηρεαστούν; Ποια θα είναι η επίπτωση στον τουρισμό, στις επενδύσεις, στην απασχόληση και στα δημόσια έσοδα; Χωρίς τεκμηρίωση, η διαπραγματευτική θέση της χώρας αποδυναμώνεται.
Παράλληλα, απαιτείται άμεση ενεργοποίηση των ευρωπαϊκών συμμαχιών που έχει ήδη οικοδομήσει η Κυπριακή Δημοκρατία.
Την περίοδο 2021-2022 αναλήφθηκε η πρωτοβουλία για τη Declaration on Air Connectivity, η οποία υπογράφηκε αρχικά από οκτώ κράτη μέλη και στη συνέχεια υποστηρίχθηκε από ακόμη περισσότερες χώρες. Η πρωτοβουλία αυτή ανέδειξε ότι τα νησιωτικά και απομακρυσμένα κράτη αντιμετωπίζουν αντικειμενικά διαφορετικές προκλήσεις ως προς την αεροπορική τους συνδεσιμότητα και χρειάζονται αντίστοιχη αντιμετώπιση στο ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Η Διακήρυξη αυτή δεν μπορεί να παραμείνει ένα επιτυχημένο κείμενο του παρελθόντος. Αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για τη δημιουργία ενός κοινού μετώπου κρατών που έχουν τα ίδια συμφέροντα και μπορούν να διεκδικήσουν ειδικές πρόνοιες για τις νησιωτικές χώρες.
Η προσπάθεια αυτή απαιτεί τη συμμετοχή όλων: της Κυβέρνησης, των Ευρωβουλευτών, της Μόνιμης Αντιπροσωπείας στις Βρυξέλλες, του Υπουργείου Μεταφορών, του Υφυπουργείου Τουρισμού, των αεροδρομίων, των φορέων του τουρισμού και της επιχειρηματικής κοινότητας.
Η αεροπορική συνδεσιμότητα επηρεάζει κάθε ξενοδοχείο, κάθε εστιατόριο, κάθε μικρομεσαία επιχείρηση, κάθε εργαζόμενο στον τουρισμό και κάθε Κύπριο πολίτη.
Η Κύπρος δεν ζητά προνομιακή μεταχείριση. Ζητά την αναγνώριση μιας αντικειμενικής πραγματικότητας: για ένα νησιωτικό κράτος χωρίς εναλλακτικά μέσα μεταφοράς, η αεροπορική συνδεσιμότητα αποτελεί προϋπόθεση οικονομικής ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και ισότιμης συμμετοχής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η χώρα μας διαθέτει ακόμη χρόνο να επηρεάσει το τελικό αποτέλεσμα. Ο χρόνος αυτός, όμως, δεν είναι απεριόριστος. Απαιτεί άμεσες πρωτοβουλίες, τεκμηριωμένες παρεμβάσεις, ισχυρές συμμαχίες και πολιτική αποφασιστικότητα. Όχι επικοινωνιακά παιχνίδια εσωτερικής κατανάλωσης.
Γιατί αν χαθεί η δυνατότητα στήριξης νέων αεροπορικών συνδέσεων, η Κύπρος θα χάσει πολύ περισσότερα από μερικά δρομολόγια. Θα χάσει ένα σημαντικό μέρος των αναπτυξιακών της δυνατοτήτων για τα επόμενα χρόνια.
