Η κατάσταση της φύσης και των οικοσυστημάτων, εξακολουθεί να αποτελεί πηγή ανησυχίας στην Κύπρο. Η υποβάθμιση που παρατηρείται, ενέχει σημαντικούς κινδύνους για την οικονομία και την ανταγωνιστικότητα, διότι η οικονομία της Κύπρου έχει ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο άμεσης εξάρτησης από τις οικοσυστημικές υπηρεσίες, με το 50% της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας να είναι σε μεγάλο βαθμό εξαρτώμενο (έναντι 44% κατά μέσο όρο στην ΕΕ). Το ζητούμενο είναι η αύξηση των επενδύσεων της χώρας στη βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα.
Αυτές είναι διαπιστώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην «Έκθεση Χώρας 2026» για την Κύπρο, που παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη ανάλυση της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης της χώρας, στο πλαίσιο της ετήσιας διαδικασίας συντονισμού των πολιτικών της ΕΕ. Όπως εκτιμά η Επιτροπή, η Κύπρος απέχει σε μεγάλο βαθμό από το ύψος των αναγκαίων επενδύσεων ανά έτος στη βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα. Συγκεκριμένα, ενώ αυτές εκτιμώνται σε 149 εκατ. ευρώ ετησίως για την περίοδο 2021–2027, το τρέχον επίπεδο χρηματοδότησης για τη βιοποικιλότητα εκτιμάται σε 54 εκατ. ευρώ ετησίως κατά την ίδια περίοδο.
«Για την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων όσον αφορά την προστασία και την αποκατάσταση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων και την υλοποίηση άλλων συναφών οριζόντιων μέτρων, το επενδυτικό κενό της Κύπρου εκτιμάται σε 96 εκατ. ευρώ ετησίως, ποσό που αντιστοιχεί στο 0,4 % του ΑΕΠ της», παρατηρεί.
Έλλειψη προόδου
Σύμφωνα με την Έκθεση, η Κύπρος φιλοξενεί 42 τύπους οικοτόπων και 55 είδη που καλύπτονται από την οδηγία για τους οικοτόπους. Το 2018 το ποσοστό των οικοτόπων που αξιολογήθηκαν, οικότοποι σε καλή κατάσταση διατήρησης ήταν 45,2%. Το 63,9 % των προστατευόμενων ειδών, αναφέρθηκαν ως είδη σε καλή κατάσταση διατήρησης το 2018. Και τα δύο αριθμητικά στοιχεία υπερβαίνουν τον μέσο όρο της ΕΕ.
Οι κύριες μορφές πίεσης και απειλών για τους οικοτόπους και τα είδη στην Κύπρο, σχετίζονται με τη γεωργία, την ανάπτυξη υποδομών, την ανάπτυξη και τη λειτουργία συστημάτων μεταφορών και τις φυσικές διεργασίες. Εδώ η Επιτροπή παρατηρεί ότι «υπάρχει γενική έλλειψη προόδου όσον αφορά τη διατήρηση ή την αποκατάσταση της ικανοποιητικής κατάστασης διατήρησης των ειδών και των οικοτόπων που προστατεύονται, βάσει των οδηγιών για τη φύση».
Η Κύπρος, όπως και κάθε κράτος - μέλος, έχει υποχρέωση να εκπονήσει και να υποβάλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέχρι τον προσεχή Σεπτέμβριο «Εθνικό Σχέδιο Αποκατάστασης».
Οικονομικοί κίνδυνοι
Η υποβάθμιση της φύσης ενέχει σημαντικούς κινδύνους για την οικονομία και την ανταγωνιστικότητα.
«Η οικονομία της Κύπρου έχει ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο άμεσης εξάρτησης από τις οικοσυστημικές υπηρεσίες, με το 50% της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας να είναι σε μεγάλο βαθμό εξαρτώμενο (έναντι 44 % κατά μέσο όρο στην ΕΕ). Αρκετοί τομείς, όπως η γεωργία, η δασοκομία, η αλιεία, οι κατασκευές και οι υπηρεσίες ύδρευσης, η εξόρυξη και τα μεταλλεύματα, η παροχή υγειονομικής περίθαλψης και οι μεταφορές, εξαρτώνται ιδιαίτερα από τις οικοσυστημικές υπηρεσίες. Το 100% της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας των εν λόγω τομέων, εξαρτάται άμεσα από τις οικοσυστημικές υπηρεσίες. Ειδικότερα, ο τομέας των μεταφορών έχει υψηλότερο βαθμό εξάρτησης από ό,τι σε άλλα κράτη μέλη. Επιπλέον, ο βαθμός εξάρτησης της αλυσίδας εφοδιασμού της Κύπρου από τις οικοσυστημικές υπηρεσίες υπερβαίνει κατά πολύ τον μέσο όρο της ΕΕ, στο 32% της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας έναντι 22% κατά μέσο όρο στην ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι η μη διατήρηση της ικανότητας των οικοσυστημάτων να παρέχουν υπηρεσίες, θα μπορούσε να συνεπάγεται σημαντικό κόστος ή ακόμη και τη διακοπή της παραγωγής σε αυτούς τους τομείς. Η προστασία και η αποκατάσταση βασικών οικοσυστημάτων, θα συμβάλουν στη διατήρηση της μακροπρόθεσμης ανταγωνιστικότητας των εν λόγω τομέων», εξηγεί η Έκθεση.
Σημειώνοντας ότι απαιτείται στοχευμένη δράση για την προστασία και την αποκατάσταση της φύσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι το 2022 το 29,5% των χερσαίων περιοχών που τελούσαν υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας, καλυπτόταν από το δίκτυο Natura 2000. Συμπεριλαμβανομένων άλλων εθνικά χαρακτηρισμένων προστατευόμενων περιοχών, η Κύπρος προστατεύει το 37,8% των χερσαίων περιοχών της και το 8,6% των θαλάσσιων περιοχών της.
Στα σκαριά Εθνικό Σχέδιο
Ο Κανονισμός της ΕΕ 2024/1991 της 24ης Ιουνίου 2024, για την Αποκατάσταση της Φύσης, ορίζει την αποκατάσταση τουλάχιστον του 20% της χερσαίας και της θαλάσσιας έκτασης έως το 2030, όπως και όλων των οικοσυστημάτων που χρειάζονται αποκατάσταση έως το 2050, σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ.
Η Κύπρος, όπως και κάθε κράτος - μέλος, έχει υποχρέωση να εκπονήσει και να υποβάλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέχρι τον προσεχή Σεπτέμβριο «Εθνικό Σχέδιο Αποκατάστασης», το οποίο θα περιλαμβάνει μεταξύ άλλων, προσδιορισμό των εκτάσεων προς αποκατάσταση και περιγραφή των μέτρων αποκατάστασης που θα εφαρμοστούν σε όλα τα οικοσυστήματα (χερσαία, θαλάσσια, ποτάμια, γεωργικά, αστικά και δασικά).
Σε απάντησή της (19 Αυγούστου 2025) σε κοινοβουλευτικό ερώτημα του τέως βουλευτή των Οικολόγων και προέδρου της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής, Χαράλαμπου Θεοπέμπτου, η τέως υπουργός Γεωργίας, Μαρία Παναγιώτου, ανέφερε ότι το Εθνικό Σχέδιο Αποκατάστασης, κατά προτεραιότητα θα περιλαμβάνει μέτρα αποκατάστασης σε περιοχές εντός του δικτύου Natura 2000. Ακολούθως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αξιολογήσει το Εθνικό Σχέδιο Αποκατάστασης εντός έξι μηνών από την ημερομηνία παραλαβής του, ώστε το κράτος - μέλος να οριστικοποιήσει, δημοσιεύσει και υποβάλει στην Επιτροπή, το Σχέδιο, εντός έξι μηνών από την ημερομηνία παραλαβής των παρατηρήσεων της Επιτροπής.
Ως εκ τούτου, σημείωσε, η εφαρμογή των μέτρων αποκατάστασης αναμένεται ότι θα ξεκινήσει το αργότερο μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2027.
