Προσοχή σε δαπάνες, «κόκκινα δάνεια»- Τα εύσημα του οίκου DBRS, οι αντοχές και οι «νάρκες» για την οικονομία

Στον προθάλαμο πιστοληπτικής αναβάθμισης τοποθέτησε την Κυπριακή Δημοκρατία ο καναδικός οίκος αξιολόγησης Morningstar DBRS, επιβεβαιώνοντας τη μακροπρόθεσμη διαβάθμιση της χώρας στην επενδυτική βαθμίδα «Α», αναθεωρώντας παράλληλα την τάση (trend) από «σταθερή» σε «θετική». Η απόφαση αυτή αποτελεί σαφή αναγνώριση των ανθεκτικών δημοσιονομικών επιδόσεων και της σταθερής πτωτικής τροχιάς του δημόσιου χρέους. Ταυτόχρονα, ωστόσο, η έκθεση του οίκου περιλαμβάνει σαφείς επισημάνσεις και προειδοποιήσεις. Πίσω από τα εντυπωσιακά πλεονάσματα και την εξυγίανση των τραπεζικών ισολογισμών ελλοχεύουν επίμονες προκλήσεις στη διαχείριση των δημοσίων δαπανών, υψηλές ενδεχόμενες υποχρεώσεις και ένα επίμονο απόθεμα προβληματικών δανείων στην πραγματική οικονομία.

Συνοπτικά, η Κύπρος διατηρεί σταθερά τα θεμέλια για επιστροφή σε υψηλότερες επενδυτικές βαθμίδες, υπό την απαρέγκλιτη προϋπόθεση ότι θα τιθασεύσει τις κρατικές δαπάνες, θα αντιμετωπίσει ουσιαστικά το συσσωρευμένο ιδιωτικό χρέος και θα ενισχύσει την παραγωγικότητα της οικονομίας της απέναντι σε διεθνείς αβεβαιότητες.

Η αλλαγή της προοπτικής σε θετική, αντανακλά την εκτίμηση ότι η κυπριακή οικονομία θα διατηρήσει την αναπτυξιακή της δυναμική και θα επιτύχει περαιτέρω συρρίκνωση του χρέους προς το 40% του ΑΕΠ μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Η ανάπτυξη συνεχίζει να κινείται με ικανοποιητικούς ρυθμούς, γύρω στο 3% ετησίως, καθώς η ισχυρή εγχώρια κατανάλωση και η εντυπωσιακή άνοδος των εξαγωγών υπηρεσιών τεχνολογίας και πληροφορικής αντιστάθμισαν τις απώλειες που προκάλεσαν οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή. Οι εντάσεις αυτές επέφεραν πλήγμα στον τουρισμό και αναζωπύρωσαν τις πληθωριστικές πιέσεις λόγω του ενεργειακού μείγματος της χώρας, ωστόσο η πραγματική οικονομία επέδειξε αξιοσημείωτες αντοχές, υποστηριζόμενη από την αύξηση της απασχόλησης και τις συνεχιζόμενες επενδύσεις.

Στον τομέα των δημόσιων οικονομικών, η χώρα, σχολιάζει ο οίκος, κατέγραψε ένα από τα υψηλότερα δημοσιονομικά πλεονάσματα στην Ευρωζώνη, χάρη στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης από την προσέλκυση διεθνών εταιρειών, τη βελτίωση των εισπράξεων και την άνοδο των ασφαλιστικών εισφορών. Παρά τη θετική αυτή εικόνα, η DBRS κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τη ραγδαία επιτάχυνση των δημόσιων δαπανών, οι οποίες αυξήθηκαν με ρυθμό ταχύτερο από εκείνον των εσόδων, κυρίως λόγω του διογκούμενου κρατικού μισθολογίου, των κοινωνικών παροχών και των κρατικών επενδύσεων. Για την τρέχουσα περίοδο, το πλεόνασμα προβλέπεται να συρρικνωθεί πρόσκαιρα, επηρεασμένο από τα μέτρα στήριξης για τον μετριασμό του υψηλού ενεργειακού κόστους, τη φορολογική μεταρρύθμιση και τις δημοσιονομικές υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμφωνία της ΚΕΔΙΠΕΣ με την Ελληνική Τράπεζα.

Τα πλεονάσματα του ΤΚΑ

Επιπρόσθετα, ο οίκος εντοπίζει σοβαρούς μεσοπρόθεσμους κινδύνους στον ενδοκυβερνητικό δανεισμό και στο αποθεματικό του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Παρότι τα πλεονάσματα των ασφαλιστικών ταμείων παρέχουν, τονίζεται, μια αξιόπιστη εσωτερική πηγή ρευστότητας για την κάλυψη κρατικών αναγκών, μια ενδεχόμενη μακροχρόνια ανατροπή θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις στον κρατικό προϋπολογισμό. Ταυτόχρονα, το μέγεθος του τραπεζικού κλάδου, το οποίο υπερβαίνει το 200% της οικονομίας, συνεπάγεται υψηλές ενδεχόμενες υποχρεώσεις για το δημόσιο σε περίπτωση αιφνίδιων συστημικών κραδασμών, μολονότι το ταμειακό απόθεμα ασφαλείας του κράτους και οι ευνοϊκοί όροι του ευρωπαϊκού δανείου διάσωσης προσφέρουν προστασία απέναντι στο κόστος δανεισμού.

Τα ΜΕΔ

Στον χρηματοπιστωτικό τομέα, η πρόοδος είναι αναμφισβήτητη όσον αφορά την κεφαλαιακή επάρκεια και τη ρευστότητα των τραπεζικών ιδρυμάτων. Ο βασικός δείκτης κοινών μετοχών της κατηγορίας ένα έχει ανέλθει σε επίπεδα που κατατάσσουν τις κυπριακές τράπεζες μεταξύ των ισχυρότερων στην Ευρώπη, ενώ η εκτεταμένη πώληση πακέτων μη εξυπηρετούμενων δανείων σε εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων συμπίεσε τα «κόκκινα» δάνεια εντός των τραπεζικών ισολογισμών σε ιστορικά χαμηλά ποσοστά.

Η μεταφορά, όμως, των προβληματικών δανείων εκτός τραπεζών δεν συνεπάγεται και την εξάλειψή τους από την πραγματική οικονομία. Ο οίκος προειδοποιεί ότι το τεράστιο απόθεμα μη εξυπηρετούμενου χρέους που παραμένει στα χέρια των εταιρειών διαχείρισης πιστώσεων συνιστά μια συνεχιζόμενη διαρθρωτική ευπάθεια για το χρηματοπιστωτικό σύστημα και το σύνολο της οικονομίας. Η παρουσία αυτού του ανεπίλυτου ιδιωτικού χρέους είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο η DBRS διατηρεί αρνητική ποιοτική προσαρμογή στην αξιολόγηση της νομισματικής πολιτικής και της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, υπενθυμίζοντας ότι ο βαθμός συγκέντρωσης του τομέα απαιτεί συνεχή επαγρύπνηση.

Διαρθρωτικές αδυναμίες

Πέρα από τα δημοσιονομικά και τις τράπεζες, η ανάλυση θέτει στο επίκεντρο και ευρύτερες διαρθρωτικές αδυναμίες που περιορίζουν το πιστωτικό προφίλ της χώρας. Η παραγωγικότητα της εργασίας παραμένει αισθητά χαμηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς η οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τομείς έντασης εργασίας όπως ο τουρισμός, παρά τη θετική συμβολή της τεχνολογίας. Παράλληλα, το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παραμένει αυξημένο εξαιτίας της εκροής κερδών προς το εξωτερικό, αν και χρηματοδοτείται κυρίως από μη δανειακές ξένες επενδύσεις. Τέλος, παρά την πολιτική σταθερότητα, σημειώνεται υποχώρηση σε διεθνείς δείκτες διακυβέρνησης που αφορούν την καταπολέμηση της διαφθοράς και το κράτος δικαίου, καθιστώντας την ευρωπαϊκή ιδιότητα το βασικότερο θεσμικό αντίβαρο.