Προϋπολογισμός με πολλές αβεβαιότητες, υψηλό ρίσκο για πλεονάσματα

Με σφραγίδα δημοσιονομικής πειθαρχίας και υπόσχεση παραγωγής υψηλών πλεονασμάτων, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε τον Κρατικό Προϋπολογισμό του 2027 καθώς και το Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΜΔΠ) 2027–2029. Ωστόσο, πίσω από τη θετική εικόνα των εκτιμήσεων, διαμορφώνεται ένα περιβάλλον σημαντικά πιο δύσκολο για τη δημοσιονομική διαχείριση. Παρά τη θετική «αύρα» και τη ρητορική σταθερότητας από τον υπουργό Οικονομικών, Μάκη Κεραυνό, η εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2027 αποτελεί μια άσκηση υψηλού ρίσκου.

«Ο Κρατικός Προϋπολογισμός του 2027 καθώς και το Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2027 – 2029 αποτελούν έμπρακτη απόδειξη της πολιτικής της κυβέρνησης για ακόμα μια χρονιά, με σταθερή ανάπτυξη, δημοσιονομική υπευθυνότητα και κοινωνική πρόοδο», είπε ο κ. Κεραυνός.

Η κυπριακή οικονομία έχει επιδείξει μια αξιοθαύμαστη ανθεκτικότητα αλλά συσσωρεύονται κίνδυνοι, όπως δεν κρύβει το Υπουργείο Οικονομικών στην παρουσίαση που έγινε προς τα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου. Η παρουσίαση ξεκινά με τη διαπίστωση-προειδοποίηση ότι, «σύμφωνα με το βασικό μακροοικονομικό σενάριο, οι προοπτικές της κυπριακής οικονομίας μεσοπρόθεσμα παραμένουν θετικές, ωστόσο με σημαντικό βαθμό αβεβαιότητας».

Η αβεβαιότητα αυτή τη φορά είναι πιο έντονη. Η κατάρτιση του προϋπολογισμού και του ΜΔΠ έγινε με βάση μακροοικονομικές εκτιμήσεις του περασμένου Απριλίου, οι οποίες τελούν υπό αναθεώρηση.

«Το Υπουργείο Οικονομικών βρίσκεται στη διαδικασία αναθεώρησης των μακροοικονομικών και δημοσιονομικών προβλέψεων, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί κατά το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Σεπτεμβρίου 2026. Οι αναθεωρημένες προβλέψεις θα παρουσιαστούν στο Σχέδιο Δημοσιονομικού Προγράμματος 2027 (ΣΔΠ 2027), το οποίο θα υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 15 Οκτωβρίου 2026. Κατά συνέπεια, οι προβλέψεις αυτές ενδέχεται να διαφοροποιηθούν, καθώς σε αυτές θα ληφθούν υπόψη όλες οι πρόσθετες πληροφορίες που θα καταστούν διαθέσιμες μετά το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Σεπτεμβρίου 2026, περιλαμβανομένης τυχόν αναθεώρησης των δημοσιονομικών αποτελεσμάτων», αναφέρει η παρουσίαση του ΥΠΟΙΚ.

Η στρατηγική

Η μεγάλη εικόνα είναι ότι ο Κρατικός Προϋπολογισμός του 2027 και το ΜΔΠ 2027-2029 θα έχουν ως στόχο να διατηρηθεί η δημοσιονομική συνέπεια των τελευταίων ετών, προβλέποντας υψηλά πλεονάσματα και περαιτέρω αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους.

Βασική πρόκληση είναι η διατήρηση πλεονασμάτων σε συνθήκες επίμονων πληθωριστικών πιέσεων, υψηλότερου κόστους ενέργειας και αυξημένων αναγκών για κοινωνικές και αμυντικές δαπάνες. Το δημοσιονομικό ισοζύγιο προβλέπεται να ανέλθει στο 2,8% του ΑΕΠ το 2027, έναντι 2,3% το 2026, και το πρωτογενές πλεόνασμα αναμένεται να διαμορφωθεί στο 4% του ΑΕΠ, από 3,6% φέτος. Παράλληλα, το δημόσιο χρέος προβλέπεται να μειωθεί στο 46,6% του ΑΕΠ, από 49,9% το 2026.

Η δημοσιονομική αυτή επίδοση αποτελεί βασικό στοιχείο της οικονομικής στρατηγικής της Κύπρου. Οι αναβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας τα τελευταία χρόνια στηρίχθηκαν σε μεγάλο βαθμό στη βελτίωση των δημόσιων οικονομικών, στη μείωση του χρέους και στη σταθερή παραγωγή πλεονασμάτων. Όπως αναφέρεται και στην ανακοίνωση του Υπουργείου Οικονομικών, η περαιτέρω βελτίωση της μακροοικονομικής σταθερότητας και του χρηματοπιστωτικού συστήματος θεωρείται προϋπόθεση για νέες αναβαθμίσεις.

Υψηλές αποπληρωμές

Η Κύπρος, συνεπώς, δεν έχει την πολυτέλεια –ούτε και τη νομική δυνατότητα– να θυσιάσει τα πλεονάσματά της. Η δημοσιονομική πολιτική εξακολουθεί να δεσμεύεται από το ευρωπαϊκό πλαίσιο δημοσιονομικής διακυβέρνησης, ενώ η χώρα χρειάζεται να διατηρήσει την εμπιστοσύνη των αγορών για να αναχρηματοδοτήσει την εξυπηρέτηση του χρέους την επόμενη διετία.

Την περίοδο 2027-2028, οι αποπληρωμές χρέους ανέρχονται συνολικά σε περίπου €5.272,5 εκατ. Η διατήρηση της πρόσβασης στις αγορές με χαμηλό κόστος χρηματοδότησης είναι επομένως κρίσιμη. Οποιαδήποτε αρνητική διαφοροποίηση στη δημοσιονομική πορεία θα μπορούσε να λειτουργήσει ανασταλτικά για τη συνέχιση των αναβαθμίσεων ή να αυξήσει το κόστος δανεισμού.

Ο πληθωρισμός και το μισθολόγιο

Η αβεβαιότητα αφορά και τις μακροοικονομικές παραδοχές πάνω στις οποίες στηρίζεται ο προϋπολογισμός. 

Το βασικό σενάριο του Υπουργείου Οικονομικών προβλέπει ανάπτυξη 2,9% το 2027 και πληθωρισμό 2,5%, έναντι εκτίμησης 4,5% για το 2026. Το επίσημο σενάριο τοποθετεί τον πληθωρισμό στο 4,5% για το 2026, με εκτίμηση για αποκλιμάκωση στο 2,5% το 2027 και στο 2% το 2028–2029, ενώ οι κίνδυνοι παραμένουν έντονα ανοδικοί. Ωστόσο, η πραγματικότητα των τελευταίων μηνών έχει καταστήσει το διεθνές οικονομικό περιβάλλον πολύ πιο ευμετάβλητο. Το Ουκρανικό και η κρίση στη Μέση Ανατολή έχουν πυροδοτήσει νέο ράλι στις τιμές της ενέργειας, αυξάνοντας το κόστος μεταφορών, παραγωγής και εισαγωγών. Και χθες οι τιμές του πετρελαίου κινούνταν πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.

Για την κυπριακή οικονομία, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενη ενέργεια και αγαθά, μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών μεταφράζεται σε υψηλότερες κρατικές δαπάνες, μεγαλύτερες ανάγκες κοινωνικής στήριξης και αυξημένες πιέσεις στο κρατικό μισθολόγιο. Ένας πληθωρισμός υψηλότερος συνεπάγεται αυξημένη ΑΤΑ, με άμεση επίπτωση στις απολαβές των δημοσίων υπαλλήλων και, κατ’ επέκταση, στις κρατικές δαπάνες.

Οι δαπάνες αυξάνονται

Παρά το μήνυμα δημοσιονομικής πειθαρχίας, οι δαπάνες παρουσιάζουν σημαντικές αυξήσεις σε βασικούς τομείς. Η υπόθεση είναι ότι θα αυξηθούν και τα έσοδα.

«Η επίτευξη πλεονασμάτων λόγω της βελτιωμένης οικονομικής δραστηριότητας στην οικονομία θα συμβάλει θετικά στη διαμόρφωση του πλάνου χρηματοδότησης της κυβέρνησης και στη μείωση του δημόσιου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ», είπε ο κ. Κεραυνός.

Το πρόβλημα με τα έσοδα (είτε αφορά το Δημόσιο είτε μια επιχείρηση) είναι ότι δεν μπορείς να τα ελέγξεις. Μπορείς να δράσεις, αν χρειαστεί, μόνο στις δαπάνες, δηλαδή να τις περικόψεις. Και ο προϋπολογισμός του 2027 είναι ένας προϋπολογισμός με αύξηση δαπανών. 

Οι λειτουργικές δαπάνες εκτινάσσονται κατά 15,4%, στο 1.855,4 εκατ. ευρώ (από 1.607,8 εκατ. το 2026), ωθούμενες από τις δαπάνες άμυνας και αστυνόμευσης (679,6 εκατ., αύξηση κατά 261,6 εκατ.) και την αγορά ύδατος (168,1 εκατ.) Οι μεταβιβαστικές πληρωμές αυξάνονται κατά 5,9%, στα 4.493,6 εκατ. ευρώ, με τις κοινωνικές παροχές να αγγίζουν τα 2,3 δις ευρώ (αυξημένες κατά 2,9%). Οι κεφαλαιουχικές δαπάνες αυξάνονται επίσης κατά 2,1%, στα 594,5 εκατ. ευρώ.

Το μοναδικό «φρένο» που εντοπίζεται –και αναμφίβολα αποτελεί σημαντική παράμετρο– είναι αυτό στην επέκταση της απασχόλησης στον δημόσιο τομέα. Το 2027 προβλέπεται η καθαρή μείωση των μόνιμων θέσεων κατά 51 (δημιουργία 386 νέων θέσεων έναντι κατάργησης 437 θέσεων, εκ των οποίων 66 ωρομίσθιων), καταγράφοντας μείωση για τρίτη συνεχή χρονιά. Όπως επισημαίνει το ΥΠΟΙΚ, η απασχόληση στη δημόσια υπηρεσία μειώθηκε κατά 2.242 άτομα την περίοδο 2012–2026 (ή κατά 6.046 εάν εξαιρεθούν οι 3.804 αποσπασμένοι στον ΟΚΥπΥ), αν και την ίδια περίοδο η Εκπαίδευση κατέγραψε αύξηση 3.342 ατόμων.