Εργασιακός εκφοβισμός: Το 62% των εργαζομένων που συμμετείχαν σε έρευνα τον έχει βιώσει

Το 62% των συμμετεχόντων σε παγκύπρια έρευνα για τον εργασιακό εκφοβισμό δήλωσε ότι έχει βιώσει ταπεινωτική, προσβλητική ή εκφοβιστική συμπεριφορά στον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα την τελευταία πενταετία. Από αυτούς, το 38% ανέφερε ότι η εμπειρία ήταν συχνή, πολύ συχνή ή καθημερινή. Τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν την Τετάρτη στις εγκαταστάσεις της ΠΑΣΥΔΥ, με τους ομιλητές να ζητούν θεσμικές παρεμβάσεις και αποτελεσματικότερους μηχανισμούς αντιμετώπισης.

Σύμφωνα με την έρευνα, εμπειρία εκφοβισμού ανέφερε το 64,8% των γυναικών και το 56,1% των ανδρών. Παράλληλα, το 14% θεωρεί ότι υπάρχουν μηχανισμοί αντιμετώπισης, το 49% εκτιμά ότι δεν υπάρχουν και το 37% δηλώνει ότι δεν γνωρίζει. Μόνο το 10% αξιολογεί τους υφιστάμενους μηχανισμούς ως αποτελεσματικούς.

Ο Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Μαρίνος Μουσιούττας, ανέφερε στον χαιρετισμό του ότι ο εργασιακός εκφοβισμός μπορεί να μην αφήνει σωματικά σημάδια, αλλά επηρεάζει την ψυχή, την αυτοεκτίμηση, την υγεία και την επαγγελματική πορεία του εργαζομένου. Πρόσθεσε ότι ειρωνικά σχόλια μπροστά σε συναδέλφους ή επαναλαμβανόμενος έλεγχος ενός εργαζομένου μπορεί να μετατρέψουν τον χώρο εργασίας σε τόπο φόβου.

Ο κ. Μουσιούττας χαρακτήρισε τα ευρήματα λόγο ανησυχίας, σημειώνοντας ότι οι γυναίκες εμφανίζονται περισσότερο εκτεθειμένες και αξιολογούν αρνητικότερα το κλίμα σεβασμού στην εργασία. Όπως είπε, ο εκφοβισμός δεν είναι περιθωριακό φαινόμενο, έχει έμφυλη διάσταση και η σιωπή δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει πρόβλημα, αλλά ότι μπορεί να απουσιάζει η εμπιστοσύνη.

Υπογράμμισε ότι το κράτος, ως εργοδότης, οφείλει να δίνει πρώτο το παράδειγμα και ότι δεν μπορεί να ζητά από τον ιδιωτικό τομέα σεβασμό, διαφάνεια και ασφάλεια αν δεν τα διασφαλίζει στις δικές του υπηρεσίες. Ανέφερε ότι η Κύπρος κύρωσε το 2024 τη Σύμβαση 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για τη βία και την παρενόχληση στον κόσμο της εργασίας και ότι από το 2025 ισχύει ειδικός νόμος για την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας και της παρενόχλησης στον χώρο εργασίας, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα.

Όπως εξήγησε, ο νόμος υποχρεώνει τους εργοδότες να εφαρμόζουν πολιτική πρόληψης και κώδικα συμπεριφοράς, να ενημερώνουν και να εκπαιδεύουν το προσωπικό και να ορίζουν υπεύθυνο για τον χειρισμό περιστατικών. Προστατεύει όσους προχωρούν σε καταγγελία από δυσμενή μεταχείριση, προβλέπει αποζημίωση για τα θύματα και ποινικές κυρώσεις για τους δράστες, ενώ αναθέτει στο Τμήμα Εργασίας τον έλεγχο της εφαρμογής του.

Ο Υπουργός πρόσθεσε ότι οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι εντάσσονται όλο και περισσότερο στην πολιτική για την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία. Παράλληλα, μέσω του φορέα πιστοποίησης για την ισότητα των φύλων στην εργασία, που λειτουργεί υπό την εποπτεία του Υπουργείου, επιβραβεύονται εργοδότες του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που υιοθετούν πολιτικές ισότητας, μεταξύ άλλων κώδικες κατά του εκφοβισμού και της παρενόχλησης.

Ο κ. Μουσιούττας έκρινε απαραίτητες την ενημέρωση των εργαζομένων για τα δικαιώματά τους και τις διαθέσιμες διαδικασίες, την ύπαρξη προσβάσιμων και αποτελεσματικών μηχανισμών που εμπνέουν εμπιστοσύνη και λειτουργούν ανεξάρτητα από την ιεραρχία, καθώς και την εκπαίδευση των προϊσταμένων. Κατέληξε ότι ένας χώρος εργασίας χωρίς εκφοβισμό είναι δικαίωμα κάθε εργαζομένου και προϋπόθεση για μια αποτελεσματική και παραγωγική δημόσια υπηρεσία που αξίζει την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Ο Γενικός Γραμματέας της ΠΑΣΥΔΥ, Στράτης Ματθαίου, χαρακτήρισε τα ευρήματα αποκαλυπτικά και ανέφερε ότι ο εκφοβισμός συνδέεται με τις εργασιακές σχέσεις, τη διοικητική κουλτούρα και τον τρόπο άσκησης εξουσίας. Επεσήμανε ότι το 64% όσων βίωσαν εκφοβισμό ανέφερε ως θύτη πρόσωπο ανώτερο στην ιεραρχία και ότι το 68% θεωρεί πως η ιεραρχική σχέση εμποδίζει την αντίδραση ή την αναφορά περιστατικού.

Περισσότεροι από τους μισούς εργαζομένους που βίωσαν εκφοβισμό δεν προχώρησαν σε αναφορά, ενώ μόλις το 10% υπέβαλε επίσημη καταγγελία. Μεταξύ των λόγων που αναφέρθηκαν ήταν η πεποίθηση ότι η καταγγελία δεν θα έχει αποτέλεσμα, η έλλειψη εμπιστοσύνης στους μηχανισμούς και ο φόβος αντιποίνων. Ο κ. Ματθαίου σημείωσε ότι οι συνέπειες επηρεάζουν επίσης τη συνοχή των υπηρεσιών, την εμπιστοσύνη μεταξύ συναδέλφων, την παραγωγικότητα και την ποιότητα των υπηρεσιών προς τους πολίτες.

Η ΠΑΣΥΔΥ ζητεί τη δημιουργία ή ουσιαστική ενίσχυση ανεξάρτητων, αξιόπιστων και προσβάσιμων μηχανισμών για την υποβολή και διερεύνηση καταγγελιών, μαζί με προστασία από αντίποινα ή δυσμενή μεταχείριση. Στις προτάσεις της περιλαμβάνονται σαφείς διαδικασίες με εμπιστευτικότητα, αντικειμενικότητα και έγκαιρη διερεύνηση, συστηματική εκπαίδευση προϊσταμένων και εργαζομένων, ενίσχυση της λογοδοσίας και κουλτούρα μηδενικής ανοχής. Ο κ. Ματθαίου ζήτησε θεσμοθετημένο διάλογο με την Πολιτεία και τις αρμόδιες αρχές.

Η εκπρόσωπος του Γραφείου Επιτρόπου Ισότητας των Φύλων, Νιόβη Γεωργιάδη, ανέφερε ότι ο εργασιακός εκφοβισμός είναι μορφή ψυχολογικής βίας που πλήττει την αξιοπρέπεια, την ψυχική ευημερία και την επαγγελματική ζωή. Οι επιπτώσεις, πρόσθεσε, επεκτείνονται στην οικογένεια, στις σχέσεις μεταξύ συναδέλφων και στη λειτουργία της υπηρεσίας. Αναφέρθηκε στον Νόμο περί Βίας και Παρενόχλησης στην Εργασία, που τέθηκε σε ισχύ το 2025, στη νομοθεσία για την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών στην απασχόληση και την επαγγελματική εκπαίδευση, καθώς και στη νομοθεσία για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας.

Η κ. Γεωργιάδη σημείωσε επίσης ότι ο επαγγελματικός σεβασμός αποτελεί υποχρέωση των δημόσιων λειτουργών, όπως προκύπτει από τον Οδηγό Συμπεριφοράς και Δεοντολογίας των Δημοσίων Υπαλλήλων. Εξέφρασε προβληματισμό για την έλλειψη εμπιστοσύνης στους μηχανισμούς και την άγνοια των εργαζομένων για τις διαθέσιμες διαδικασίες, τονίζοντας ότι τα ευρήματα πρέπει να οδηγήσουν σε διάλογο και συγκεκριμένες δράσεις.

Ο Καθηγητής Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κύπρου, Παναγιώτης Σταυρινίδης, εξήγησε ότι ο εργασιακός εκφοβισμός διαφέρει από μια μεμονωμένη δυσάρεστη εμπειρία ή μια συνηθισμένη διαφωνία: είναι επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά που εντείνεται με τον χρόνο και συνδέεται με πρόθεση μείωσης, ταπείνωσης ή πλήγματος στην αξιοπρέπεια του θύματος. Η ανισορροπία ισχύος, πρόσθεσε, μπορεί να προκύψει και μεταξύ συναδέλφων της ίδιας βαθμίδας, όχι μόνο από την επίσημη ιεραρχία.

Ο κ. Σταυρινίδης ανέφερε ότι ο φόβος των συνεπειών, η ντροπή και η αυτοενοχοποίηση είναι μεταξύ των λόγων για τους οποίους τα θύματα αποφεύγουν τις καταγγελίες. Στις σύγχρονες μορφές του φαινομένου περιλαμβάνεται και ο κυβερνοεκφοβισμός μέσω ψηφιακών τεχνολογιών, μέσων κοινωνικής δικτύωσης και εφαρμογών επικοινωνίας. Οι συνέπειες μπορεί να περιλαμβάνουν χρόνιο άγχος, κατάθλιψη, διαταραχές ύπνου, απουσίες, μειωμένη επαγγελματική απόδοση και, σε ακραίες περιπτώσεις, αυτοκτονικό ιδεασμό. Ως παρεμβάσεις πρότεινε επιμόρφωση, σαφή πολιτική μηδενικής ανοχής, ενίσχυση των υπηρεσιών ανθρώπινου δυναμικού και καλλιέργεια εμπιστοσύνης, καθώς και ενεργοποίηση των συναδέλφων που γίνονται μάρτυρες περιστατικών. Χαρακτήρισε το φαινόμενο οργανωσιακό ζήτημα για το οποίο καθοριστική είναι η ευθύνη της διοίκησης.

Η έρευνα βασίστηκε σε 5.148 έγκυρα ερωτηματολόγια: 3.394 συμπληρώθηκαν από γυναίκες (65,9%), 1.644 από άνδρες (32%) και 110 από άτομα που δήλωσαν άλλο φύλο ή δεν απάντησαν (2,1%). Η συλλογή των στοιχείων έγινε τον Ιούνιο του 2026 μέσω ανώνυμου ηλεκτρονικού ερωτηματολογίου. Στόχος ήταν να διερευνηθούν οι μορφές και η συχνότητα του εργασιακού εκφοβισμού, η αντιμετώπισή του και οι ψυχοκοινωνικές και επαγγελματικές συνέπειές του.

Παρουσιάζοντας τα αποτελέσματα, η Πρόεδρος του ΔΣ του Ιδρύματος Προώθησης Ισότητας «Υπατία», Δρ. Άννα Πηλαβάκη, ανέφερε ότι το 41% όσων δήλωσαν πως υπέστησαν εκφοβισμό το βίωναν «μερικές φορές», ενώ το 38% ανέφερε συχνή, πολύ συχνή ή καθημερινή εμπειρία. Οι συχνότερες μορφές ήταν η υποτίμηση, η ειρωνεία και τα απαξιωτικά σχόλια (81%), ο αποκλεισμός από πληροφορίες ή διαδικασίες (48%) και ο υπερβολικός ή επιλεκτικός έλεγχος (46%). Οι γυναίκες ανέφεραν συχνότερα υποτιμητικά σχόλια, ενώ οι άνδρες κατέγραψαν υψηλότερο ποσοστό αδικαιολόγητων πειθαρχικών απειλών ή ερευνών.

Η κ. Πηλαβάκη σημείωσε ότι το 64% ανέφερε ως θύτη άτομο ανώτερο στην ιεραρχία, το 49% τον άμεσο προϊστάμενο ή την άμεση προϊσταμένη του και το 33,1% συνάδελφο της ίδιας βαθμίδας. Το 68% θεωρεί ότι η ιεραρχική σχέση αποτελεί εμπόδιο στην αντίδραση ή στην αναφορά περιστατικού. Ως προς τις αναφορές, το 52% όσων βίωσαν εκφοβισμό δεν ανέφερε το περιστατικό, το 38% προχώρησε σε ανεπίσημη αναφορά και το 10% υπέβαλε επίσημη καταγγελία. Οι βασικοί λόγοι μη αναφοράς ήταν η πεποίθηση ότι θα ήταν μάταιη (52%), η έλλειψη εμπιστοσύνης στους μηχανισμούς (47%) και ο φόβος αντιποίνων (36%).

Σύμφωνα με την παρουσίαση της έρευνας, οι γυναίκες αξιολογούν λιγότερο θετικά το κλίμα επαγγελματικού σεβασμού και αντιλαμβάνονται εντονότερα κουλτούρα ανοχής ή συγκάλυψης καταχρηστικών συμπεριφορών, ιδίως όσες είχαν βιώσει μειωτική συμπεριφορά τους προηγούμενους 12 μήνες. Οι γυναίκες ανέφεραν συχνότερα άγχος κατά τη μετάβαση στην εργασία και προβλήματα ύπνου, ενώ οι άνδρες συχνότερα χαμηλό ηθικό και μειωμένη παραγωγικότητα. Γυναίκες και άνδρες συγκλίνουν στις λύσεις, με πρώτη προτεραιότητα έναν ανεξάρτητο μηχανισμό καταγγελιών και στη συνέχεια ουσιαστική προστασία από αντίποινα.

Ακολούθησε συζήτηση με τη συμμετοχή του Διευθυντή του Τμήματος Εργασίας, Αλέξανδρου Αλεξάνδρου, και συντονίστρια την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Διοίκησης Επιχειρήσεων και Δημόσιας Διοίκησης στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Αλεξία Παναγιώτου. Στη συζήτηση εξετάστηκαν μέτρα και δράσεις για την αντιμετώπιση της έμφυλης διάστασης του εργασιακού εκφοβισμού.

Πηγή: ΚΥΠΕ