Ο πρώην Ιταλός Πρωθυπουργός και πρώην επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι, στην πρόσφατη ομιλία του, στις 2 Φεβρουαρίου 2026, με αφορμή την αναγόρευσή του σε επίτιμο διδάκτορα του πανεπιστημίου KU Leuven του Βελγίου, επανέλαβε με ακόμα εντονότερο τρόπο τη θέση του υπέρ της δημιουργίας μιας ομόσπονδης Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η θέση του αυτή δεν είναι καινούργια. Την προωτοεξέφρασε το 2022 και την επαναλαμβάνει όποτε παρουσιάζεται η κατάλληλη ευκαιρία. Διατέμνει, δε, και την εξαιρετικά σημαντική από πολιτικής και οικονομικής απόψεως εργασία του για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ. Μια εργασία, που άνκαι δεν υιοθετήθηκε πλήρως, επέφερε, εντούτοις, μια σειρά αλλαγών κυρίως όσον αφορά στην επαναξιολόγηση κάποιων ρυθμιστικών πλαισίων που φάνηκε ότι επιδρούσαν αρνητικά στην ανταγωνιστικότητα της ΕΕ.
Η πρόταση Ντράγκι για μια «πραγματιστική ομοσπονδία» ουσιαστικά εδράζεται στην αποδοχή του γεγονότος της κατάρρευσης της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων, όπως την ξέραμε, όπου η Ευρώπη μπορούσε να ενεργεί όπως ενεργούσε, υπό την προστασία των ΗΠΑ. Μια κατάρρευση που προκύπτει συνδυαστικά, λόγω της μερκαντιλιστικής στάσης της Κίνας τα τελευταία 25 χρόνια (από την ένταξή της στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, δηλαδή) και των ΗΠΑ, πρόσφατα. Ο κ. Ντράγκι για να καταστήσει κατανοητά τα όσα υποστηρίζει, αναφέρεται στην παραβίαση της αρχής του συγκριτικού πλεονεκτήματος του Ντέιβιντ Ρικάρντο, και στην αντικατάστασή του από το λεγόμενο «ολοκληρωτικό» πλεονέκτημα, που στόχος εκείνου που το επιδιώκει δεν είναι άλλος από την ποδηγέτηση και τη μόχλευση των εταίρων του. Δυο πρακτικές, ουσιαστικά, που τις συνέπειές τους βιώνει η ΕΕ στις τρέχουσες σχέσεις της με την Κίνα και τις ΗΠΑ.
Πώς, λοιπόν, μπορεί να απαντήσει η ΕΕ σε αυτή την υπαρξιακή πρόκληση; Μόνο μέσω της βαθμιαίας, εθελοντικής, αλλά σαφούς, στοχευμένης ομοσπονδοποίησης, υποστηρίζει ο ίδιος, και εξηγεί ότι στους τομείς όπου η ΕΕ ενοποιήθηκε, όπως για παράδειγμα στο ευρώ και στο διμερές εμπόριο, κατάφερε να καταστεί υπολογίσιμος διεθνής δρώντας και παγκόσμια καταστατική δύναμη. Στους τομείς, όμως, που δεν προχώρησε με τη συνένωση των δυνάμεων των μερών της, όπως για παράδειγμα στην άμυνα και στην εξωτερική πολιτική, συνεχίζει να φυλλοροεί.
Προσωπικά συμφωνώ μαζί του στο συγκεκριμένο σημείο. Είτε μας αρέσει είτε όχι, ο κ. Ντράγκι λέει την αλήθεια, όσο πικρή και αν είναι αυτή. Αν δεν ομοσπονδοποιηθούμε θα περιθωριοποιηθούμε! Η δε ενστικτώδης αντίδραση όσων φοβούνται να δουν αυτή τη δυσκολοχώνευτη πραγματικότητα, που δεν είναι άλλη από την επίκληση του δικαιώματος της αρνησικυρίας (veto) και της διατήρησης των όποιων άλλων «κυρίαρχων» αρμοδιοτήτων στους συγκεκριμένους τομείς πολιτικής της ΕΕ, είναι δυστυχώς άνευ αντικειμένου πλέον.
Η εσωτερική πολιτική ανισορροπία της σημερινής ανολοκλήρωτης ΕΕ αποδεικνύει πως η επίκληση του veto δεν επιλύει τις όποιες διαφωνίες προκύπτουν μεταξύ των κρατών–μελών και ούτε οδηγεί αυτόματα σε συμβιβασμό. Ειδικά όταν το δικαίωμα στην αρνησικυρία ασκείται από κράτος–μέλος που, για οποιοδήποτε λόγο, δεν συμμετέχει ουσιαστικά και με ίδιες υπολογίσιμες δυνατότητες στο οποιοδήποτε θέμα συζητείται εντός του συγκεκριμένου πλαισίου που απαιτείται ομοφωνία και συγκεκριμένα των ζητημάτων κοινής εξωτερικής πολιτικής και άμυνας, προϋπολογισμού, φορολογίας και διεύρυνσης ή, ακόμα χειρότερα, όταν το veto αξιοποιείται για την εξασφάλιση άλλων επιμέρους εθνικών επιδιώξεων, άσχετων με το εκάστοτε υπό συζήτηση ζήτημα. Αξίζει, παρενθετικά, εδώ να υπογραμμιστεί ότι από τη Συνθήκη της Λισσαβώνας και μετά, το ποσοστό λήψης αποφάσεων με ειδική πλειοψηφία αφορά το 80% των αποφάσεων που λαμβάνονται, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων των ζητημάτων όπου ένα κράτος–μέλος αξιοποιεί και την επιλογή της εποικοδομητικής αποχής.
Και για να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλό μας, εμάς μας ενδιαφέρουν πρωτίστως η Τουρκία και η φορολογία (Sic). Και επειδή η πρώτη εσχάτως ξαναπροέκυψε λόγω SAFE, καλό θα ήταν να κατανοήσουμε ότι η κατάργηση του δικαιώματος της αρνησικυρίας ή έστω η περαιτέρω αποδυνάμωσή του (ας είναι καλά ο κ. Όρπαν) θα μας ενοχλήσει περισσότερο αν προκύψει υπό τις υφιστάμενες δομές της σημερινής ΕΕ. Επειδή, στην περίπτωση που όντως προχωρήσουμε με την ομοσπονδοποίηση της ΕΕ, τούτη δεν θα προκύψει με τους σημερινούς πολιτικούς θεσμούς και τη σημερινή ευρωπαϊκή γραφειοκρατία.
Ας το δούμε λοιπόν πιο προσεκτικά. Αν και ο κ. Ντράγκι υπονοεί, μέσα από την πρότασή του, ότι η ομοσπονδοποίηση μπορεί να προχωρήσει μεταξύ εκείνων που «θέλουν και μπορούν», κάτι τέτοιο θα ήταν λανθασμένο και θα διακινδύνευε το εγχείρημα εξαρχής. Ίσως δε να διακινδύνευε και την επιβίωση της υφιστάμενης ΕΕ, λόγω των ρήξεων που θα προέκυπταν με αφορμή μια τέτοια προσπάθεια στο σημερινό ρευστό περιβάλλον. Ως εκ τούτου, και ενώ ο κ. Ντράγκι είναι σωστός στο κάλεσμά του για τη δημιουργία μιας ομόσπονδης Ευρώπης, εν τούτοις προσπαθεί να προλάβει τις όποιες αντιδράσεις με την αναφορά του στον «πραγματισμό».
Για να είναι όμως «πραγματιστική» η προσπάθεια, απαιτείται τόσο μια νέα συντακτική συνέλευση με την άμεση εμπλοκή των κρατών–μελών, όσο και μια αναδόμηση και επανασχεδίαση της γραφειοκρατίας της ΕΕ και της σχέσης της με τις εθνικές/τοπικές κυβερνήσεις. Απαιτείται δε και ένας σαφής προσδιορισμός και προκαθορισμός των αρχών της Ομόσπονδης ΕΕ στους τομείς που σήμερα απαιτείται ομοφωνία. Επειδή τα συμφέροντα μιας ομοσπονδιακής ΕΕ δεν θα μπορεί να είναι άλλα από εκείνα που πηγάζουν από τις κοινές πανευρωπαϊκές αξίες και το κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο και την πολιτικά ίση ελεύθερη βούληση των Ευρωπαίων πολιτών, αφού σε αντίθετη περίπτωση δεν θα πρόκειται για ομοσπονδία αλλά για παραπέρα εμβάθυνση, μεταξύ των όποιων ενδιαφερομένων, της υφιστάμενης δομής και συντήρησης των στρεβλώσεων που τη χαρακτηρίζουν. Μια Ένωση πολλών ταχυτήτων θα καταλήξει σε πολλές υποενώσεις και στο τέλος στον κατακερματισμό!
Με βάση αυτή τη συλλογιστική, η Κύπρος δύναται, από τώρα, να αρθρώσει ουσιαστικό λόγο στο ζητούμενο της ομοσπονδοποίησης της ΕΕ, χωρίς να φοβάται την Τουρκία ή τη φορολογία (sic). Αντίθετα, αυτοί οι δυο λόγοι, όπως και η ποδηγέτηση των θεσμών και των επιμέρους πολιτικών από τους υπόλοιπους ευρωπαίους εταίρους μας που μονοπωλούν τις γραφειοκρατικές δομές στις Βρυξέλλες, είναι και εκείνοι που θα μας καθιστούσαν αξιόπιστους για τις ειλικρινείς μας προθέσεις υπέρ της ομοσπονδοποίησης. Ειδικά επειδή θα υποχρέωναν τους εταίρους μας να αποφασίσουν μια και καλή αν το κοινό μας οικοδόμημα θα ενισχυθεί ξεπερνώντας τις αγκυλώσεις που του επιβάλλουν οι όποιες πραγματικές και υπαρκτές εθνικές φοβίες και των ιδίων (και ημών), αφού τούτες θα αντιμετωπίζονταν υπό το αυστηρό πρίσμα του αξιακού προσδιορισμού του πανευρωπαϊκού συμφέροντος. Αφού σε αντίθετη περίπτωση δεν θα γίνουμε μια ομοσπονδία αλλά θα παραμείνουμε ένα υβρίδιο συμφερόντων, καταδικασμένο να άγεται και να φέρεται από τους άλλους ισχυρούς πόλους του υπό διαμόρφωση διεθνούς συστήματος.
Οι Κύπριοι νέοι και οι Ευρωπαίοι νέοι θέλουν μια τέτοια στέγη πάνω από το κεφάλι τους και τούτο καταγράφεται πλέον στις επίσημες πανευρωπαϊκές μετρήσεις που γίνονται. Θέλει τόλμη, αλλά σκεφτείτε, πόσο πολύ θα μεγαλώσει το μπόι μας αν βγούμε μπροστά και στηρίξουμε έμπρακτα μια τέτοια προσπάθεια στα σπάργανά της;
