Σοβαρές ανησυχίες ως προς την παρεμπόδιση του προγράμματος «Imagine» στην Κύπρο εκφράζουν τρεις ειδικοί εισηγητές του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, οι οποίοι απέστειλαν επίσημες επιστολές προς τους δύο ηγέτες της ε/κ και της τ/κ κοινότητας στις 4 Μαρτίου, ζητώντας απαντήσεις και διευκρινίσεις σε μια σειρά από ζητήματα. Μάλιστα δόθηκε προθεσμία 60 ημερών στις δύο πλευρές για να απαντήσουν στα θέματα που τίθενται στις επιστολές, ενημερώνοντας τους δύο ηγέτες ότι οι απαντήσεις θα δημοσιοποιηθούν μέσω του συστήματος αναφοράς του ΟΗΕ. Οι πληροφορίες του «Π» αναφέρουν ότι μέχρι στιγμής καμία πλευρά δεν απάντησε στις επιστολές των ειδικών εισηγητών του ΟΗΕ.
Στις επιστολές προς τους δύο ηγέτες οι τρεις εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ εκφράζουν ιδιαίτερη ανησυχία για το μέλλον του προγράμματος «Imagine», επισημαίνοντας τον κίνδυνο ανακοπής της προόδου που σημειώθηκε στην προσπάθεια καλλιέργειας κλίματος εμπιστοσύνης ανάμεσα στις δύο κοινότητες από το 2017 όπου εφαρμόστηκε το πρόγραμμα για πρώτη φορά. Τονίζουν δε ότι το «Imagine» ήρθε αντιμέτωπο με λεκτικές επιθέσεις, καθυστερήσεις και πολιτική παρεμπόδιση στην υλοποίηση του προγράμματος.
Επιστολή προς Χριστοδουλίδη
Η επιστολή προς τον ηγέτη της ε/κ πλευράς εστιάζει σε συγκεκριμένα σημεία. Συγκεκριμένα, γίνεται αναφορά στη μεγάλη καθυστέρηση που υπήρξε όσον αφορά την κυκλοφορία εγκυκλίου του Υπουργείου Παιδείας στα σχολεία για συμμετοχή στις δραστηριότητες του προγράμματος Imagine για τη σχολική χρονιά 2025-26. Μάλιστα σημειώνουν ότι η εγκύκλιος στάλθηκε μόλις στις 18 Φεβρουαρίου 2026, δηλαδή στο μέσο της σχολικής χρονιάς. Ήταν η πρώτη φορά που σημειώθηκε τέτοια καθυστέρηση από την έναρξη του προγράμματος, αφού άλλες χρονιές η εγκύκλιος κυκλοφορούσε στα σχολεία τον Σεπτέμβριο.
Το δεύτερο σημείο στην επιστολή των εμπειρογνωμόνων αφορά τις δημόσιες εκστρατείες παραπληροφόρησης και διχαστικής ρητορικής που στόχευαν το πρόγραμμα και τις δικοινοτικές επισκέψεις μελέτης μαθητών και μαθητριών. Τονίζουν μάλιστα ότι Μέσα Ενημέρωσης, πολιτικοί, δημόσια πρόσωπα και εθνικιστικές ομάδες στην ε/κ πλευρά φέρεται να διαδίδουν παραπληροφόρηση και διχαστική ρητορική, ιδιαίτερα όσον αφορά επισκέψεις στο βόρειο τμήμα του νησιού. Αυτές οι επιθέσεις, όπως αναφέρουν, φέρεται να δημιούργησαν ένα «κλίμα φόβου», που οδήγησε σχολεία στην απόσυρση από προγραμματισμένες δικοινοτικές δραστηριότητες.
Οι τρεις εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ καλούν τον ηγέτη της ε/κ πλευράς να εξηγήσει τους λόγους για την καθυστέρηση στην έκδοση της εγκυκλίου του Υπουργείου Παιδείας. Ζητούν ακόμη να εξηγήσει τα μέτρα που λήφθηκαν για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και της εχθρικής ρητορικής, όπως επίσης να εξηγήσει την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην εφαρμογή των συστάσεων της Τεχνικής Επιτροπής για την Εκπαίδευση, αλλά και τα ευρύτερα μέτρα που λήφθηκαν μέσω της εκπαίδευσης και των θεσμικών μεταρρυθμίσεων για την πρόληψη επανάληψης της βίας και σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Επιστολή προς Έρχιουρμαν
Η επιστολή προς τον Τ/κ ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν εστιάζει σε άλλα ζητήματα όπως η συνεχιζόμενη αναστολή της συμμετοχής της τ/κ πλευράς στο πρόγραμμα από τον Οκτώβριο του 2022. Οι εμπειρογνώμονες υπενθυμίζουν ότι η τ/κ πλευρά ανέστειλε τη συμμετοχή της στο πρόγραμμα με εγκύκλιο όπου γινόταν αναφορά σε στοιχεία του προγράμματος τα οποία έρχονταν σε αντίθεση με την πολιτική της «κυριαρχικής ισότητας» και των «δυο ξεχωριστών κρατών». Επίσης επισημαίνουν ότι το πρόγραμμα δεν επανήλθε στα σχολεία και ζητούν από την τ/κ πλευρά να εξηγήσει τους λόγους. Καλούν ακόμη τον Τ/κ ηγέτη να διευκρινίσει εάν βρίσκεται σε εξέλιξη η επανεξέταση της συγκεκριμένης απόφασης, αλλά και να εξηγήσει ποια μέτρα λαμβάνονται στους τομείς της εκπαίδευσης και του πολιτισμού για την πρόληψη επανάληψης της βίας και σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το πρόγραμμα
Στις επιστολές οι τρεις ειδικοί εισηγητές/Προχωρούν επίσης σε μια ιστορική αναδρομή, αναφέροντας ότι το πρόγραμμα «Imagine» ξεκίνησε να υλοποιείται το 2016 και τέθηκε υπό την αιγίδα της Δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για την Εκπαίδευση το 2017, με την συγκατάθεση των δύο ηγετών. Σημειώνουν ότι το πρόγραμμα υλοποιείται από τον Όμιλο Ιστορικού Διαλόγου και Έρευνας (ΟΙΔΕ) και το Σπίτι της Συνεργασίας με χρηματοδότηση από το Υπουργείο Εξωτερικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.
Ακολούθως τονίζουν τους σκοπούς του προγράμματος, σημειώνοντας ότι προωθεί τον διαπολιτισμικό διάλογο, την κριτική σκέψη, την ισότητα, την εξάλειψη των διακρίσεων, τον πλουραλισμό, τον αντιρατσιμό, την αλληλοκατανόηση και την δημιουργία κουλτούρας ειρήνης και αλληλεγγύης. Επισημαίνουν δε ότι στο πρόγραμμα συμμετείχαν περισσότεροι από 8 χιλιάδες μαθητές και μαθήτριες, αλλά και 2.600 εκπαιδευτικοί. Αναφέρουν ακόμη πως το «Imagine» αναγνωρίζεται στις εκθέσεις του ΟΗΕ ως βασικό μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης που συμβάλλει στην ειρήνη και τη συμφιλίωση στην Κύπρο. Μάλιστα χαρακτηρίζουν το πρόγραμμα ως «τον σημαντικότερο λειτουργικό μηχανισμό που καλλιεργεί συστηματικά την εμπιστοσύνη ανάμεσα στην ελληνοκυπριακή και τουρκοκυπριακή κοινότητα».
Σοβαρές ανησυχίες
Οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες, τονίζοντας ότι αυτές οι αρνητικές εξελίξεις υποσκάπτουν τις εγγυήσεις μη επανάληψης της βίας και αποδυναμώνουν τις προσπάθειες για ειρήνη και συνύπαρξη. Τονίζουν επίσης πως τα κράτη έχουν την υποχρέωση, βάσει του διεθνούς δικαίου, να υποστηρίζουν εκπαιδευτικές και πολιτιστικές πρωτοβουλίες που προωθούν τον διάλογο, την αλληλοκατανόηση και τη δημοκρατική πολιτότητα.
Ακολούθως τονίζουν πως τα εκπαιδευτικά συστήματα και ο δημόσιος διάλογος διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην προώθηση συμφιλίωσης ή την παγίωση της διαίρεσης και της εχθρότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, οι εισηγητές υπογραμμίζουν πως τα κράτη και οι αρχές έχουν την υποχρέωση να προωθούν της εκπαίδευση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τον διαπολιτισμικό διάλογο, την αλληλοκατανόηση και την συνύπαρξη καθώς επίσης και να αντιμετωπίζουν την ρητορική μίσους, την υποκίνηση και διχαστική ρητορική που μπορεί να υποσκάψει την κοινωνική συνοχή και τις προσπάθειες για οικοδόμηση ειρήνης.
Επισημαίνουν δε ότι «τα κράτη θα πρέπει να υιοθετήσουν πολιτικές στους τομείς του πολιτισμού και των μέσων μαζικής ενημέρωσης που να προωθούν την αλληλοκατανόηση, την πολιτιστική ποικιλομορφία και την συνύπαρξη». Υπενθυμίζουν τα επανειλημμένα καλέσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και στις δυο πλευρές στην Κύπρο να εντείνουν τις προσπάθειες τους στον τομέα της εκπαίδευσης, να ενισχύσουν την Τεχνική Επιτροπή για την Εκπαίδευση, να υποστηρίξουν την δικοινοτική συνεργασία, να επανεξετάσουν από κοινού το εκπαιδευτικό υλικό και να ενισχύσουν την ουσιαστική συμμετοχή των νέων στην ειρηνευτική διαδικασία.
Μάλιστα προειδοποιούν πως η μη-λήψη αυτών των μέτρων μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες βάσει του διεθνούς δικαίου για τα ανθρώπινα δικαιώματα, δηλώνοντας ότι «η αμέλεια σε αυτά τα θέματα, είτε με πράξη είτε με παράλειψη, μπορεί να οδηγήσει το κράτος σε παραβίαση του διεθνούς δικαίου».
Η παρέμβαση των τριών ειδικών εισηγητών του ΟΗΕ αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές παρεμβάσεις διεθνών ανθρωπίνων δικαιωμάτων που αφορά την εκπαίδευση για την ειρήνη και δικοινοτική συνεργασία στην Κύπρο τα τελευταία χρόνια. Μέσω των δύο επιστολών θέτουν επίσημα και τις δυο ηγεσίες υπό διεθνή έλεγχο σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ζητούν ρητά την επανέναρξη και προστασία του λειτουργικού πλαισίου του προγράμματος.
Οι επιστολές και οι επίσημες απαντήσεις προορίζονται να δημοσιοποιηθούν μέσω του συστήματος αναφοράς του Ειδικών Διαδικασιών του ΟΗΕ και ενδέχεται να περιληφθούν σε μελλοντικές εκθέσεις προς στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ.
Γιατί είναι εκτός ατζέντας το «Imagine»;
Πάντως οι πληροφορίες του «Π» αναφέρουν ότι το πρόγραμμα «Imagine» δεν βρίσκεται στο τραπέζι του διαλόγου μεταξύ των δύο ηγετών, οι οποίοι καλούνται από τον ΓΓ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες να σημειώσουν πρόοδο στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι ούτε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης ούτε ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Έρχιουρμαν έχουν θέσει το συγκεκριμένο ζήτημα κατά τις συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν τον τελευταίο καιρό στη Λευκωσία.
