Το πολιτικό σκηνικό στην Κύπρο φαίνεται να αποκτά νέα χαρακτηριστικά, με τους νέους να εμπλέκονται ολοένα και περισσότερο στην πολιτική διαδικασία μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Χωρίς αυτό να σημαίνει κατ' ανάγκην ότι θα πάνε να ψηφίσουν. Την ίδια στιγμή και οι παλαιότερες γενιές πολιτικών επιχειρούν να προσαρμοστούν στη νέα αυτή συνθήκη, μεταφέροντας την πολιτική επικοινωνία σε πλατφόρμες όπως το TikTok, για να προσελκύσουν και τους νέους. Ένα από τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι κατά πόσον αυτή η μετατόπιση από τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης προς τα social media αλλάζει όχι μόνο τον τρόπο επικοινωνίας, αλλά και την ίδια την πολιτική συμπεριφορά.
Σύμφωνα με τον Λέανδρο Σαββίδη, κοινωνιολόγο της τεχνολογίας και επίκουρο καθηγητή Οργανωσιακής Θεωρίας, η Gen Z (γεννηθέντες μεταξύ 1997 και 2012 ή 14 με 29 ετών σήμερα) «κληρονόμησε έναν κόσμο σε μεγάλη αστάθεια», αναφερόμενος στην οικονομική κρίση, την πανδημία, την κλιματική κρίση, αλλά και σε μια γενικότερη κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς. Παράλληλα, η γενιά αυτή μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου η έννοια της «αλήθειας» στον δημόσιο λόγο είναι πιο ρευστή, ενώ οι παραδοσιακοί θεσμοί κοινωνικοποίησης έχουν μεταβληθεί σε σχέση με το παρελθόν. Όπως εξηγεί, η κοινωνική ζωή και η πολιτική επίσης, διαμεσολαβούνται πλέον από τεχνολογικά εργαλεία και πλατφόρμες όπως το TikTok.
Η πολιτική ως content
Κεντρικό στοιχείο της ανάλυσης του κ. Σαββίδη, είναι ότι η πολιτική, για πρώτη φορά, δεν μετατρέπεται σε θέαμα μέσα από τα social media, αλλά ότι αλλάζει η ίδια η λογική της διαμεσολάβησής της. Όπως αναφέρει, «η πολιτική επικοινωνία και η μετατροπή της πολιτικής σε θέαμα δεν είναι εφεύρεση του TikTok. Είναι η νέα τηλεόραση, αλλά με διαφορετικούς όρους». Η βασική διαφορά, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες δεν λειτουργούν με τους ίδιους θεσμικούς περιορισμούς όπως η παραδοσιακή τηλεόραση, αλλά βασίζονται σε αλγορίθμους που επιβραβεύουν την ένταση, την εικόνα και την αλληλεπίδραση.
«Ο αλγόριθμος είναι χτισμένος έτσι ώστε να κρατά τον χρήστη μέσα στην πλατφόρμα, δημιουργώντας engagement (σ.σ. δέσμευση)», σημειώνει, προσθέτοντας ότι αυτό οδηγεί την πολιτική επικοινωνία προς την εφήμερη και έντονη αντίδραση. Σε αυτό το πλαίσιο, όπως λέει, «η πολυπλοκότητα της πραγματικότητας δεν επιδοτείται από τον αλγόριθμο», κάτι που επηρεάζει άμεσα τον τρόπο με τον οποίο παράγεται και καταναλώνεται ο πολιτικός λόγος.
Αυθεντικότητα
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει και στην έννοια της «αυθεντικότητας» στην ψηφιακή πολιτική. Όπως αναφέρει, στην εποχή των social media «δεν χρειάζεται να είσαι όντως αυθεντικός, αρκεί να φαίνεσαι αυθεντικός». Το αποτέλεσμα είναι ότι η πολιτική επιτυχία στο ψηφιακό περιβάλλον δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την πολιτική ουσία, αλλά με την ικανότητα παραγωγής περιεχομένου που ταιριάζει στη λογική της πλατφόρμας. «Εκείνος που θα γίνει viral είναι εκείνος που καταλαβαίνει πώς λειτουργεί ο αλγόριθμος», λέει χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, σημειώνει ότι η πολιτική επικοινωνία τείνει να γίνεται πιο οπτική, πιο γρήγορη και πιο προσωποκεντρική, κάτι που μεταβάλλει και τον τρόπο με τον οποίο συγκροτείται η πολιτική επιρροή.
41 υποψήφιοι της Gen Z
Από την πλευρά του, ο εκλογολόγος Γιάννης Μαυρής περιγράφει στον «Π» ένα πολιτικό τοπίο, στο οποίο οι ηλικιακές διαφοροποιήσεις αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία. Όπως εξηγεί, «το ηλικιακό χάσμα και η γενεακή διαφοροποίηση θα είναι κυρίαρχο χαρακτηριστικό αυτών των εκλογών». Σύμφωνα με τον ίδιο, οι νεότεροι ψηφοφόροι (Gen Z και Millennials) τείνουν να υποστηρίζουν περισσότερο νέα πολιτικά σχήματα, ενώ οι μεγαλύτερες γενιές παραμένουν πιο συνδεδεμένες με τα ιστορικά κόμματα.
Το φαινόμενο αυτό, όπως αναφέρει, έχει καταγραφεί και σε προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις, ωστόσο σήμερα εμφανίζεται πιο έντονο, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με την ενίσχυση νεοσύστατων κομμάτων.
Η Gen Z αποτελεί το 11,5% του εκλογικού σώματος, δηλαδή 65.510 άτομα ηλικίας 18–29 ετών. Από αυτούς μόλις 41 άτομα, ποσοστό 5,5%, είναι υποψήφιοι, ενώ στις ηλικίες 30–39 φτάνουν περίπου τους 168 υποψηφίους, ποσοστό, 22,3%.
Ο εκλογολόγος επισημαίνει ότι υπάρχει μεν ανανέωση στο πολιτικό προσωπικό, ωστόσο αυτή δεν είναι πρωτόγνωρη για τα κυπριακά δεδομένα. Σε προηγούμενες εκλογές, όπως το 2016, το ποσοστό των νέων βουλευτών που εκλέχθηκαν για πρώτη φορά είχε φτάσει περίπου στο 52%.
Κομματικές ταυτότητες
Σημαντικό στοιχείο της ανάλυσής του αποτελεί η σταδιακή χαλάρωση των κομματικών ταυτίσεων. Όπως προσθέτει ο κ. Μαυρής, οι παραδοσιακοί δεσμοί μεταξύ ψηφοφόρων και κομμάτων έχουν αποδυναμωθεί, με αποτέλεσμα η εκλογική συμπεριφορά να γίνεται πιο ρευστή. Αυτό συνδέεται, σύμφωνα με τον ίδιο, και με τη χαμηλή κοινωνική εμπιστοσύνη. Όπως αναφέρει, επικαλούμενος δημοσκόπηση του ΡΙΚ, μόνο ένας στους οκτώ πολίτες στην Κύπρο (σ.σ. 12,5%) θεωρεί ότι μπορεί να εμπιστευτεί τους περισσότερους ανθρώπους, ενώ στη Gen Z το ποσοστό αυτό φτάνει περίπου στο 10% (1 στους 10), το χαμηλότερο μεταξύ των ηλικιακών ομάδων.
Η δυσπιστία αυτή, όπως εξηγεί, δεν είναι απλώς συγκυριακή, αλλά αποτελεί χαρακτηριστικό προσαρμογής σε ένα περιβάλλον που διαμορφώνεται από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τη διάχυση της πληροφορίας και τη συχνή παρουσία fake news.
Σύμφωνα με τον εκλογολόγο, μια από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τον ίδιο τον τρόπο αντίληψης της πολιτικής συμμετοχής. Όπως αναφέρει, στις παλαιότερες γενιές η ψήφος αντιμετωπιζόταν ως καθήκον, ενώ για τις νεότερες γενιές αποτελεί μία από τις πολλαπλές μορφές πολιτικής εμπλοκής, ανάμεσα σε άλλες, όπως ο ακτιβισμός. «Έχουν τη διάθεση να ψηφίσουν οι νέοι, αλλά δεν είναι τόσο συμμετοχικοί», σημειώνει, επισημαίνοντας ότι η πρόθεση συμμετοχής δεν μεταφράζεται πάντα σε προσέλευση στην κάλπη.
Μετασχηματισμός
Ο ρόλος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης θεωρείται πλέον καθοριστικός. Όπως προσθέτει ο κ. Μαυρής, η ενημέρωση και η κοινωνικοποίηση των νεότερων ηλικιών περνούν σε μεγάλο βαθμό μέσα από τις ψηφιακές πλατφόρμες. Η σχέση ισχύος μεταξύ παραδοσιακών Μέσων και social media έχει μεταβληθεί σημαντικά, με τα τελευταία να αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη επιρροή, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές.
Ωστόσο, υπογραμμίζει, η πολιτική συζήτηση μέσα από σύντομα βίντεο και περιεχόμενο μικρής διάρκειας «έχει άλλους περιορισμούς στον δημόσιο διάλογο και την πολιτική αντιπαράθεση».
Και οι δύο ειδικοί συμφωνούν ότι το κυπριακό πολιτικό σύστημα βρίσκεται σε φάση μετασχηματισμού, έστω και αν τον προσεγγίζουν από διαφορετικές οπτικές. Από τη μία πλευρά, ο κ. Σαββίδης περιγράφει μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο παραγωγής πολιτικής, με τον αλγόριθμο, την εικόνα και την «ορατότητα» να παίζουν κεντρικό ρόλο. Από την άλλη, ο κ. Μαυρής καταγράφει τις μεταβολές στη συμπεριφορά των ψηφοφόρων, τις ηλικιακές διαφοροποιήσεις και τη σταδιακή ρευστοποίηση των κομματικών ταυτοτήτων.
Όπως συνοψίζει ο κ. Μαυρής, πρόκειται για διεργασίες και μετασχηματισμούς που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη και αναμένεται να επηρεάσουν καθοριστικά τη Βουλή που θα προκύψει από τις επερχόμενες εκλογές.
