Με τα τελικά αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών της Κύπρου ενώπιόν μας, μια πρώτη ψύχραιμη ανάγνωση οδηγεί σε ένα συμπέρασμα που ίσως ξενίζει όσους προεξοφλούσαν πολιτικό σεισμό: η κοινωνική δυσαρέσκεια εκφράστηκε, αλλά όχι με τρόπο που να ανατρέπει τον πυρήνα του πολιτικού συστήματος. Αντίθετα, το αποτέλεσμα δείχνει ότι το σύστημα όχι μόνο άντεξε, αλλά σε ορισμένες πτυχές ανασυντάχθηκε.
Το προεκλογικό κλίμα των τελευταίων εβδομάδων, ενισχυμένο από δημοσκοπήσεις, δημόσιο θόρυβο και την αίσθηση πολιτικής κόπωσης, δημιουργούσε την εικόνα μιας εκλογικής αναμέτρησης που θα αποδομούσε τις παραδοσιακές ισορροπίες. Υπήρχαν προβλέψεις για σαρωτική άνοδο του ΕΛΑΜ, για θεαματική είσοδο νέων σχηματισμών, για περαιτέρω συρρίκνωση του παραδοσιακού δικομματισμού και για κατάρρευση του ενδιάμεσου χώρου. Τίποτε από αυτά δεν επιβεβαιώθηκε.
Το αποτέλεσμα δείχνει πως η κυπριακή κοινωνία είναι δυσαρεστημένη, αλλά παραμένει πολύ πιο προσεκτική στην τελική εκλογική της επιλογή απ’ όσο φαινόταν στον δημόσιο διάλογο.
1. Ο δικομματισμός άντεξε και ενισχύθηκε
Ο δικομματισμός όχι μόνο άντεξε, αλλά ενισχύθηκε. Αυτό είναι ίσως το πρώτο και σημαντικότερο συμπέρασμα. Για χρόνια, η κυπριακή πολιτική συζήτηση στρέφεται γύρω από την αποδυνάμωση του παραδοσιακού κομματικού μοντέλου. Αυτή τη φορά όμως η κάλπη λέει κάτι διαφορετικό.
Ο ΔΗΣΥ καταγράφει 27,1% και το ΑΚΕΛ 23,9%. Αθροιστικά, οι δύο μεγάλοι συγκεντρώνουν περίπου 51%, ποσοστό αυξημένο σε σχέση με το 2021.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι ενώ η κοινωνία φαίνεται κουρασμένη από το πολιτικό προσωπικό, όταν έφτασε η ώρα της κάλπης επέστρεψε σε μεγάλο βαθμό στις γνώριμες επιλογές. Ο ΔΗΣΥ όχι μόνο απέφυγε την εικόνα σοβαρής πτώσης που περιέγραφαν ορισμένες δημοσκοπήσεις, αλλά επιβεβαίωσε ότι παραμένει η κυρίαρχη κομματική δύναμη. Το ΑΚΕΛ, από την άλλη, όχι μόνο δεν υπέστη φθορά, αλλά βγήκε ενισχυμένο.
Το μήνυμα είναι σαφές: ο πυρήνας του κομματικού συστήματος παραμένει ανθεκτικός. Στην πράξη αυτό έχει επιπλέον συνεπακόλουθα. Οι δύο μεγάλοι έχουν τον πρώτο λόγο εν πρώτοις στην εκλογή προέδρου της Βουλής και επιπλέον στην επιλογή του υποψηφίου για την Προεδρία της Δημοκρατίας το 2028.
2. Το ΕΛΑΜ ανέβηκε αλλά έφτασε στην οροφή του
Το ΕΛΑΜ ανέβηκε σε ποσοστά, αλλά έφτασε στην οροφή του. Το 10,9% αποτελεί σαφή ενίσχυση και εδραιώνει το κόμμα ως υπολογίσιμη κοινοβουλευτική δύναμη. Ωστόσο, αν συγκρίνει κανείς το αποτέλεσμα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις, είναι προφανές ότι το κόμμα δεν επιβεβαίωσε τις πιο επιθετικές προβλέψεις που το έφερναν ακόμη και κοντά στο 15%. Γιατί; Μια εξήγηση είναι ότι το ΕΛΑΜ έπαψε να λειτουργεί ως καθαρό αντισυστημικό μόρφωμα. Όταν ένα κόμμα παραμένει για χρόνια στο πολιτικό σκηνικό, αποκτά θεσμικό βάρος και σταδιακά χάνει μέρος της αντισυστημικής του αίγλης. Υπάρχει και μια δεύτερη ανάγνωση. Το ΕΛΑΜ λειτούργησε σε μεγάλο βαθμό ως δεξαμενή υποδοχής δυσαρεστημένων συναγερμικών ψηφοφόρων. Δηλαδή περισσότερο ως χώρος δεξιάς διαμαρτυρίας παρά ως φορέας συνολικής πολιτικής ανατροπής. Αυτό του δίνει σταθερότητα, αλλά ταυτόχρονα θέτει και όρια. Όταν μετατρέπεσαι από καθαρό φορέα αμφισβήτησης σε «εναλλακτική πτέρυγα» της Δεξιάς, δυσκολεύεσαι να σπάσεις την οροφή σου.
3. Το ΔΗΚΟ επιβιώνει και είναι παίκτης
Το ΔΗΚΟ επιβιώνει και παραμένει παίκτης. Το κόμμα έκλεισε περίπου στο 10%, αποφεύγοντας ένα σενάριο συντριβής που αρκετοί θεωρούσαν πιθανό. Αυτό είναι πολιτικά κρίσιμο. Το ΔΗΚΟ διατηρεί κοινοβουλευτικό βάρος, αριθμητική σημασία και πολιτική χρησιμότητα. Σε ένα κατακερματισμένο σκηνικό, ένα κόμμα με αυτή τη δύναμη εξακολουθεί να είναι ρυθμιστής. Το γεγονός ότι επέζησε του κλίματος αμφισβήτησης σημαίνει πως ο κεντρώος χώρος δεν εξαφανίστηκε πλήρως. Αναδιατάχθηκε, αλλά δεν διαλύθηκε.
4. Τελικά δεν ήταν επανάσταση
Η είσοδος ΑΛΜΑ και Άμεσης Δημοκρατίας δεν ήταν τελικά επανάσταση. Προεκλογικά, η μεγαλύτερη συζήτηση αφορούσε τα νέα σχήματα. Το ΑΛΜΑ του Οδυσσέα Μιχαηλίδη μπήκε στη μάχη με υψηλό momentum, έντονη δημόσια προβολή και προσδοκίες που σε κάποιες αναλύσεις άγγιζαν ακόμη και διψήφιο ποσοστό. Η τελική επίδοση στο 5,8% είναι αναμφίβολα πολιτική επιτυχία για νέο κόμμα. Ωστόσο δεν συνιστά εκλογικό σεισμό. Το ίδιο ισχύει και για την Άμεση Δημοκρατία.
Η είσοδός τους στη Βουλή δείχνει ότι υπάρχει χώρος για νέες φωνές. Όμως το γεγονός ότι κανένα από τα δύο δεν κατάφερε να διαρρήξει πολύ πιο ισχυρά τον κομματικό χάρτη, λέει κάτι εξίσου σημαντικό: οι πολίτες δεν πείστηκαν ότι πρόκειται για ολοκληρωμένες εναλλακτικές προτάσεις εξουσίας. Η διαμαρτυρία τους μεταφράστηκε σε παρουσία. Όχι σε ανατροπή. Και αυτό δημιουργεί και ένα επιπλέον ερώτημα. Η παρουσία τους είναι σταθερή ή συγκυριακή;
5. Πολιτικό νεκροταφείο
Αν υπάρχει ένας πραγματικός χαμένος αυτής της εκλογικής αναμέτρησης, αυτός είναι ο παραδοσιακός ενδιάμεσος χώρος. Η ΕΔΕΚ, η ΔΗΠΑ και οι Οικολόγοι μένουν εκτός Βουλής.
Πρόκειται για ιστορική εξέλιξη. Η ΕΔΕΚ, ένα κόμμα με βαθιά πολιτική και ιστορική διαδρομή, αδυνατεί να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. Η ΔΗΠΑ, που δημιουργήθηκε ως προσπάθεια νέας κεντρώας σύνθεσης, δεν καταφέρνει να επιβιώσει εκλογικά. Οι Οικολόγοι χάνουν πλήρως τη θεσμική τους παρουσία. Αυτό σημαίνει ότι ο ενδιάμεσος χώρος, όπως τον γνωρίζαμε, βρίσκεται σε υπαρξιακή κρίση. Δεν πρόκειται απλώς για ήττα και αυτό ίσως είναι βαρύ να ειπωθεί, αλλά ίσως και να πρόκειται για αμφισβήτηση της ίδιας της πολιτικής του χρησιμότητας.
Το ΒΟΛΤ και η αποτυχία
Το ΒΟΛΤ ήταν ίσως η πιο χαρακτηριστική περίπτωση διάστασης ανάμεσα στη δημόσια εικόνα και την κάλπη. Υπήρχε η αίσθηση ότι μπορούσε να λειτουργήσει ως φιλελεύθερη, προοδευτική, μεταρρυθμιστική δύναμη με απήχηση κυρίως σε νεότερα ακροατήρια. Η τελική αποτυχία εισόδου δείχνει ότι η ορατότητα δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε ψήφο. Είναι άλλο πράγμα να έχεις επικοινωνιακή παρουσία και άλλο να έχεις οργανωμένη εκλογική διείσδυση.
Η νέα Βουλή
Με βάση τα αποτελέσματα βρισκόμαστε μπροστά σε μια Βουλή έξι κομμάτων με σαφή δεξιά βαρύτητα. Αυτό από μόνο του αλλάζει τη λειτουργία του Σώματος. Η πρώτη αριθμητική ανάγνωση είναι αποκαλυπτική. ΔΗΣΥ (17), ΔΗΚΟ (8) και ΕΛΑΜ (8) αθροίζουν 33 έδρες. Θεωρητικά, αυτό δημιουργεί μια σαφή δεξιά κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Βεβαίως, η πολιτική δεν είναι απλή αριθμητική. Το ΔΗΚΟ δεν ταυτίζεται με τον ΔΗΣΥ. Το ΕΛΑΜ δεν είναι δεδομένος κυβερνητικός εταίρος. Οι πολιτικές αποστάσεις παραμένουν υπαρκτές. Ωστόσο, ως κοινοβουλευτικό δεδομένο, η δεξιά διαθέτει σαφώς ενισχυμένο θεσμικό βάρος.
Η κυβέρνηση
Για την κυβέρνηση, το αποτέλεσμα έχει διπλή ανάγνωση. Από τη μια, δεν προέκυψε αντικυβερνητικό κύμα τέτοιου μεγέθους που να αποσταθεροποιεί πλήρως το σύστημα.
Από την άλλη, η νέα Βουλή είναι πολύ πιο δύσκολη. Η παρουσία περισσότερων παικτών, η πίεση από την ενισχυμένη δεξιά, η κοινοβουλευτική παρουσία νέων σχηματισμών και η γενικότερη κοινωνική δυσπιστία, καθιστούν τη διαχείριση πολύ πιο σύνθετη. Η κυβέρνηση θα χρειάζεται πειθώ, συνεννοήσεις και πολιτική ευελιξία. Οι εύκολες πλειοψηφίες δεν είναι δεδομένες.
Το τελικό συμπέρασμα
Οι πολίτες ψήφισαν με οργή, αλλά όχι με διάθεση πλήρους κατεδάφισης. Τιμώρησαν πολιτικούς σχηματισμούς. Αναδιάταξαν ισορροπίες. Έστειλαν προειδοποιήσεις. Αλλά ταυτόχρονα επέτρεψαν στο βασικό πολιτικό σύστημα να ανασυνταχθεί. Το μήνυμα είναι ίσως πιο σύνθετο απ’ όσο δείχνει η πρώτη ανάγνωση: η Κύπρος θέλει αλλαγές, αλλά ακόμη δεν έχει αποφασίσει ποιος μπορεί πραγματικά να τις εκπροσωπήσει.
