Chefchaouen: Η μπλε πόλη του Μαρόκου. Υπάρχουν πόλεις που τις αναγνωρίζεις από ένα μνημείο, άλλες από το τοπίο τους και κάποιες από ένα χρώμα. Η Chefchaouen, στο βόρειο Μαρόκο, ανήκει αναμφίβολα στην τελευταία κατηγορία. Οι τοίχοι των σπιτιών, τα σκαλιά, οι καμάρες, οι εξώπορτες και τα στενά περάσματα σχηματίζουν ένα εντυπωσιακό μωσαϊκό γαλάζιων και μπλε αποχρώσεων. Η πόλη μοιάζει να έχει βυθιστεί σε μια γαλήνια, σχεδόν ονειρική ατμόσφαιρα.
Το χρώμα στην αρχιτεκτονική
Οι εικόνες της έχουν κατακλύσει τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, μετατρέποντάς την σε έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους προορισμούς του Μαρόκου. Πίσω, όμως, από το εντυπωσιακό σκηνικό βρίσκεται μια πόλη με Ιστορία πέντε και πλέον αιώνων, προσφυγικές διαδρομές και ιδιαίτερη πολιτισμική ταυτότητα.
Μια πόλη που γεννήθηκε ως καταφύγιο
Η Chefchaouen βρίσκεται στην οροσειρά του Ριφ, στο βορειοδυτικό Μαρόκο. Ιδρύθηκε το 1471 από τον Μουλάι Αλί μπεν Ρασίντ, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ευρωπαϊκές δυνάμεις ενίσχυαν την παρουσία τους στις ακτές της Βόρειας Αφρικής. Η πόλη δημιουργήθηκε ως οχυρωμένος οικισμός, με αμυντικό ρόλο απέναντι στις πορτογαλικές επεκτατικές κινήσεις.
Η ιστορική της πορεία συνδέθηκε με την άφιξη μουσουλμανικών και εβραϊκών πληθυσμών από την Ιβηρική Χερσόνησο, ιδιαίτερα μετά τις διώξεις και τις αναγκαστικές μετακινήσεις που ακολούθησαν την επικράτηση των χριστιανικών βασιλείων στην Ισπανία. Οι άνθρωποι αυτοί μετέφεραν μαζί τους τεχνικές, αρχιτεκτονικά στοιχεία και πολιτισμικές παραδόσεις, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση του χαρακτήρα της πόλης.
Η ορεινή θέση της και η σχετική απομόνωσή της διατήρησαν για αιώνες έναν ιδιαίτερο αστικό χαρακτήρα. Σήμερα, στην παλιά πόλη διακρίνονται ακόμη οι μαροκινές και ανδαλουσιανές επιρροές, μέσα από τα στενά δρομάκια, τις εσωτερικές αυλές, τις καμάρες και τις παραδοσιακές κατοικίες.
Η αρχιτεκτονική της αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της παραδοσιακής δόμησης, όπου η πόλη διαμορφώνεται χωρίς την παρουσία επώνυμων αρχιτεκτόνων, μέσα από τη συλλογική γνώση των κατοίκων, την εργασία των τεχνιτών, τα τοπικά υλικά και τις ανάγκες της καθημερινής ζωής.
Γιατί όλα είναι βαμμένα μπλε;
Αυτό είναι το ερώτημα που συνοδεύει σχεδόν κάθε αναφορά στην Chefchaouen. Πώς ένα χρώμα έγινε το σήμα κατατεθέν μιας ολόκληρης πόλης; Η απάντηση δεν είναι απολύτως τεκμηριωμένη. Μία από τις διαδεδομένες ερμηνείες συνδέει το μπλε με τις εβραϊκές κοινότητες που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, το χρώμα συμβόλιζε τον ουρανό και τη θεϊκή παρουσία, υπενθυμίζοντας την πνευματική διάσταση της ζωής. Άλλες αφηγήσεις υποστηρίζουν ότι το μπλε χρησιμοποιήθηκε για να απωθεί τα κουνούπια ή να δημιουργεί την αίσθηση δροσιάς κατά τους θερμούς μήνες.
Ωστόσο, καμία από αυτές τις εξηγήσεις δεν αρκεί από μόνη της για να αποσαφηνίσει την προέλευση της σημερινής εικόνας της πόλης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι η Chefchaouen δεν ήταν ανέκαθεν μπλε. Σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα κυριαρχούσαν οι ασβεστωμένοι, λευκοί τοίχοι. Η εκτεταμένη χρήση του μπλε φαίνεται να αποτελεί μεταγενέστερη εξέλιξη. Επομένως, η εικόνα που σήμερα θεωρούμε αναπόσπαστο στοιχείο της ιστορίας της διαμορφώθηκε σταδιακά.
Το χρώμα ως στοιχείο ταυτότητας
Η εβραϊκή παρουσία αποτελεί σημαντικό μέρος της Ιστορίας της Chefchaouen, όπως και οι διαδοχικές μετακινήσεις πληθυσμών από την Ιβηρική. Δεν υπάρχουν, ωστόσο, επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η καθιέρωση του μπλε οφείλεται αποκλειστικά σε Εβραίους πρόσφυγες που έφτασαν στην πόλη τη δεκαετία του 1930, κυνηγημένοι από τον ναζισμό. Η εκδοχή αυτή κυκλοφορεί σε ταξιδιωτικές αφηγήσεις, αλλά δεν αποτελεί εξακριβωμένο ιστορικό γεγονός.
Ίσως, τελικά, η αξία της Chefchaouen να βρίσκεται ακριβώς στην πολυπλοκότητα της Ιστορίας της. Η σημερινή της μορφή δεν είναι αποτέλεσμα ενός μόνο ιστορικού γεγονότος ή μιας μοναδικής πολιτισμικής επιρροής. Είναι προϊόν αιώνων συνύπαρξης, μετακινήσεων, τεχνικών και αλλαγών.
Αρχιτεκτονικά, το μπλε δεν λειτουργεί απλώς ως διακοσμητική επιλογή. Ενοποιεί τις διαφορετικές επιφάνειες, αναδεικνύει τις λεπτομέρειες των κτηρίων και μεταβάλλει την αντίληψη του δημόσιου χώρου. Το φως, οι σκιές και οι εναλλαγές των αποχρώσεων δημιουργούν μια ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα στην οικοδομημένη μορφή και το φυσικό περιβάλλον.
Η Chefchaouen μάς υπενθυμίζει ότι η αρχιτεκτονική ταυτότητα μιας πόλης δεν καθορίζεται μόνο από τα μνημεία ή τα μεγάλα έργα. Μπορεί να γεννηθεί από απλές, επαναλαμβανόμενες επιλογές των ανθρώπων της, οι οποίες με τον χρόνο αποκτούν συλλογική σημασία.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον μάθημα της μπλε πόλης: ότι ένα χρώμα, όταν ενσωματώνεται στην καθημερινή ζωή και στον χώρο, μπορεί να γίνει πολιτισμός.
*Πρώην προέδρου ΕΤΕΚ
ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
