Ο καγκελάριος Ότο φον Μπίσμαρκ, ήταν μια πολιτική ιδιοφυία στο τελευταίο μισό του 19ου αιώνα. Είχε δύο οράματα: Να ενοποιήσει τους Γερμανούς σε ένα κράτος (μέχρι το 1870 ήταν κατακερματισμένοι), και να δημιουργήσει συνθήκες μακροχρόνιας ειρήνης σε όλη την Ευρώπη.
Ο κύκλος των χαμένων ηγετών
Τόσο η περίπτωση των Γερμανών Γουλιέλμων, όσο και οι περιπτώσεις των εν Κύπρω, τείνουν να αποδείξουν έναν ιστορικό και συγχρονικό «κανόνα»: Η απουσία στιβαρού στόχου και ουσιώδους προσανατολισμού σε έναν ηγέτη, μπορεί να τον καθιστά συμπαθή και «εύπεπτο», αλλά μακροπρόθεσμα τον καθιστά εξαιρετικά επιβλαβή
Ατύχησε, όμως, να έχει πάνω από το κεφάλι του διαδοχικά δύο πολύ μέτριους αυτοκράτορες. Τον Γουλιέλμο Α’ και τον εγγονό του (Γουλιέλμο Β’). Τον πρώτο, χρειάστηκε να τον ξεγελάσει για να επιτύχει την ενοποίηση της Γερμανίας. Και στη συνέχεια, χρειαζόταν να απειλεί με παραίτηση για να αποτρέπει σημαντικές αστοχίες του. Ο δεύτερος, πέρα από τις διαρκείς διπλωματικές γκάφες, είχε και παράπονο επειδή ο Μπίσμαρκ είχε ενοποιήσει τους Γερμανούς – προτιμούσε να είναι βασιλιάς μόνο της Πρωσίας…
Δύο χρόνια μετά την αναγόρευσή του σε Αυτοκράτορα, ο Γουλιέλμος Β’ απέλυσε τον Μπίσμαρκ! Για να μπορεί ανενόχλητος να κάνει τις άστοχες κινήσεις του. Σε λιγότερο από δυόμιση δεκαετίες, κατάφερε να δημιουργήσει συνθήκες κόλασης για τα δυο οράματα του Μπίσμαρκ: Συνέβαλε σημαντικά στο να οδηγηθεί η Ευρώπη στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι δύο Γουλιέλμοι δεν είχαν κάποιο συγκροτημένο όραμα. Απλώς πίστευαν ότι η αιώνια βασιλεία τους ήταν από μόνη της θεόσταλτη «αποστολή». Κι όμως, αυτό ήταν αρκετό: Μέσα από το μηδέν, «κατάφεραν» να καταργήσουν το όραμα του Μπίσμαρκ για ενότητα και ειρήνη.
Απλώς μέσα από το μηδέν!
Οι δικοί μας Γουλιέλμοι (α)
Τον πιο αξιόλογο Κύπριο πολιτικό ηγέτη των τελευταίων δεκαετιών, τον Μουσταφά Ακιντζί, διαδέχθηκε το 2020 ο Ερσίν Τατάρ. Ήταν μια παρουσία χωρίς όραμα, χωρίς χρώμα. Το μόνο που έκανε ήταν να λέει «ναι» στην Άγκυρα και «όχι» στο να μετακινηθεί ή να αλλάξει οτιδήποτε στην Κύπρο.
Κι όμως, προκάλεσε τεράστια ζημιά στο σύνολο των Κυπρίων:
1. Συνέβαλε στο να παγιωθεί η πολιτική των «δύο κρατών». Με τρόπο που η αντίστοιχη θέση της Άγκυρας να εμφανίζεται ως απλή «εναρμόνιση» με τις επιθυμίες των Τουρκοκυπρίων.
2. Με την παρουσία του και μόνο έδωσε άλλοθι στον Ν. Αναστασιάδη και στη δική του πολιτική της ακινησίας.
3. Το «μηδέν» που εκπροσωπούσε διέχυσε ανάμεσα στους Ελληνοκυπρίους και τους Τουρκοκυπρίους την απαισιοδοξία για τις προοπτικές της λύσης. Οι πολίτες περίπου παραιτήθηκαν… Και στις δύο κοινότητες, επί «προεδρίας» Τατάρ, το Κυπριακό έπεσε στον κατάλογο προτεραιοτήτων των πολιτών στη δεύτερη θέση ενδιαφέροντος, ή ακόμη και πιο κάτω.
4. Βοήθησε τον Ν. Χριστοδουλίδη να παγιώσει τη ρητορική της «ετοιμότητας για συνομιλίες» ως υποκατάστατο των ουσιαστικών κινήσεων. Δηλώσεις και «επαφές» με ξένους ηγέτες, αντί για ουσιαστικά βήματα και προτάσεις στο ίδιο το Κυπριακό. Ακόμη και η εκ μέρους Χριστοδουλίδη αμφισβήτηση του Πλαισίου Γκουτέρες φαινόταν επί Τατάρ απλή παρωνυχίδα μπροστά στην άτεγκτη στάση του Τουρκοκύπριου ηγέτη για «δύο κράτη».
Οι δικοί μας Γουλιέλμοι (β)
Η αχρωμία και η απουσία στόχων έχουν μια γοητεία. Και οι δύο Γουλιέλμοι ήταν αγαπητοί στον γερμανικό λαό. Το να μην έχεις προσανατολισμό και όραμα επιτρέπει στους πολίτες να προσαρμόσουν τα θέλω και τις προσδοκίες τους στο φαρδύ σου κοστούμι· τα χωράει σχεδόν όλα και όλους.
Μια τέτοια περίπτωση είναι και ο Ν. Χριστοδουλίδης. Από τη μια είναι εξαιρετικά κινητικός εντός και εκτός, και από την άλλη φροντίζει πάντα οι κινήσεις και τα λόγια του να μην σημαίνουν τίποτε ουσιαστικό. Από τα εγκαίνια στον χορό της ασπιρίνης στην Κολοπετινίτσα, μέχρι τις συναντήσεις με τη φον ντερ Λάιεν ή τον Μαρκ Κάρνεϊ, ο βασικός στόχος είναι να φαίνεται ότι είναι κοντά στον λαό· και να φαίνεται ότι είναι δραστήριος στην εξωτερική πολιτική. Χωρίς άλλο στόχο πέρα από τη φαινομενική κινητικότητα και στα δύο επίπεδα. Είναι η προσωποποίηση αυτού που έλεγε ο Ουμπέρτο Έκο, ότι «το μέσον είναι το μήνυμα».
Στο ερώτημα «σε τι ακριβώς στοχεύει ο Ν. Χριστοδουλίδης στους διάφορους τομείς», η απάντηση παρουσιάζει εξαιρετική ομοιογένεια:
1. Στην οικονομική και κοινωνική πολιτική: Η συσσώρευση εσόδων από έμμεσες φορολογίες είναι τεχνική για αύξηση των εσόδων του κράτους, και μάλιστα η θεωρούμενη ως η πιο άδικη κοινωνικά. Δεν είναι οικονομική πολιτική. Το θέμα είναι τι κάνεις με αυτά τα έσοδα. Τι αναπτυξιακή και τι κοινωνική πολιτική ακολουθείς, ποιο μοντέλο χτίζεις και στα δύο επίπεδα. Ξέρει κανένας;
2. Στο κράτος δικαίου : Η Κύπρος βγήκε εσωτερικά και διεθνώς λαβωμένη από την προεδρία Αναστασιάδη. Κατάλαβε κανείς να έχει έναν προσανατολισμό σε αυτό το θέμα ο Ν. Χριστοδουλίδης; Ακόμη κι αν αφήσουμε κατά μέρος τα βιντεογκέιτ, την άλωση του κράτους με άπειρους διορισμούς ημετέρων κ.λπ., υπάρχει κάτι που μπορεί ένας πολίτης να πει τεκμηριωμένα «αυτός είναι ο μεγάλος στόχος του Ν. Χριστοδουλίδη σε αυτό τον τομέα»;
3. Στο Κυπριακό : Εδώ κι αν το κοστούμι είναι εξαιρετικά ξεχειλωμένο· για να χωράει σχεδόν όλους και όλα! Να ικανοποιεί στο περίπου, από τον συνειδητοποιημένο οπαδό του ΕΛΑΜ, μέχρι τον συναγερμικό, ή τον ψηφοφόρο του ΔΗΚΟ, της ΕΔΕΚ, και άλλων. Το μηδέν ως στόχος, ως παρονομαστής, και ως πηλίκο. Εντάξει, ο υφέρπων στόχος είναι να μην αλλάξει τίποτε επί της ουσίας, αλλά να υπάρχει και φαινομενική κινητικότητα. Το θέμα όμως είναι ότι αυτό το μηδέν φέρνει πια δύο δεδομένα μπροστά μας: Την πολύ πιθανή επανεκλογή του Ν. Χριστοδουλίδη, και την ολοκλήρωση της διαδρομής προς την οριστική διχοτόμηση. Τουλάχιστον αυτή…
Ο Έρχιουρμαν
Μπορεί να γίνει κατανοητό το γεγονός ότι ο Τουφάν Έρχιουρμαν (α) δεν έχει τη δυνατότητα από μόνος του να μετακινήσει τη θέση της Άγκυρας από «τα δύο κράτη» ξανά στις ράγες της Ομοσπονδίας, (β) δεν έχει εμπιστοσύνη στον Ν. Χριστοδουλίδη.
Όμως, με τη στάση του τείνει να δώσει και ο ίδιος το μήνυμα «στόχος το μηδέν». Η εκ μέρους του υιοθέτηση της αρχής «συνομιλίες μόνο με κλειστό τέλος και αναβάθμιση των Τουρκοκυπρίων σε περίπτωση αποτυχίας», μεγαλώνει την απόσταση από τους Ελληνοκυπρίους και ενδυναμώνει τον Ν. Χριστοδουλίδη. Καμιά ελληνοκυπριακή πολιτική δύναμη δεν θα δεχόταν κάτι τέτοιο. Το ίδιο και με την αρχή της αμοιβαιότητας. Την ανήγαγε σε δόγμα ο Χριστοδουλίδης, αλλά την αποδέχτηκε και ο Έρχιουρμαν. Και οι δύο «αρχές» οδηγούν στο μηδέν.
Έτσι, ακόμη και αν από το 2028 οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, ο Έρχιουρμαν θα δυσκολευτεί να ξεκλειδώσει τον εαυτό του από τη φυλακή που τον κλείνει τώρα. Ακόμη κι αν έχουμε επιστροφή του Ερντογάν στην Ομοσπονδία…
Συμπερασματικά
Τόσο η περίπτωση των Γερμανών Γουλιέλμων, όσο και οι περιπτώσεις των εν Κύπρω, τείνουν να αποδείξουν έναν ιστορικό και συγχρονικό «κανόνα»: Η απουσία στιβαρού στόχου και ουσιώδους προσανατολισμού σε έναν ηγέτη, μπορεί να τον καθιστά συμπαθή και «εύπεπτο», αλλά μακροπρόθεσμα τον καθιστά εξαιρετικά επιβλαβή.
Η βλάβη, μάλιστα, εκτείνεται σε όλα τα πεδία της δημόσιας σφαίρας. Από την οικονομική και κοινωνική πολιτική, μέχρι το μοντέλο ανάπτυξης και τη διαχείριση των κοινωνικών ανισοτήτων. Από τις θεσμικές παραμέτρους του κράτους δικαίου, μέχρι τα εθνικά θέματα.
Πρόκειται για μια υπόγεια βλάβη. Μια επιδείνωση που προχωρά καθημερινά, ανεξάρτητα πόσο διακριτή είναι ή δεν είναι. Θεμελιώνει σε κάθε τομέα ένα «καθεστώς» δύσκολα αναστρέψιμο σε βάθος χρόνου.
Το μηδέν δεν είναι ποτέ απλώς και μόνο ένα μηδέν!
Το καλάθι
• …με τις αμοιβαιότητες (1): Αυτή η «αρχή της αμοιβαιότητας» που καθιερώθηκε στο Κυπριακό στην πιο άτεγκτη εκδοχή της εξελίσσεται στον σημαντικότερο ανασταλτικό μοχλό για κάθε εξέλιξη. Ως γενικός οδηγός δεν είναι κακή. Όταν, όμως, αποκτά λογιστική διάσταση, πιέζει τα πράγματα προς το μηδέν. Χαρακτηριστική η περίπτωση με τα οδοφράγματα. Όχι μόνο οδήγησε σε συμφωνία μόνο για τα δύο λιγότερο σημαντικά οδοφράγματα, αλλά τα «έδεσε» και απόλυτα μεταξύ τους. Δεν θα ανοίξει το ένα (Λύμπια) που χρειάζεται έναν δρόμο 500 μέτρων, αν δεν ανοίξει το άλλο (Καραβοστάσι) που χρειάζεται έργα χιλιομέτρων, για αρκετά χρόνια.
• …με τις αμοιβαιότητες (2): Το 2017 η Άγκυρα εφάρμοσε την αρχή της αμοιβαιότητας, αλλά λιγότερο ανασταλτικά: Όσο περισσότερες εξουσίες δώσετε στους Τουρκοκυπρίους, τόσο πιο ξεκάθαρα θα καταργηθούν οι εγγυήσεις και τα επεμβατικά δικαιώματα, και τόσο πιο γρήγορα θα φύγει ο τουρκικός στρατός. Άλλο η τελική κατάληξη, με το… «immediately» των Αναστασιάδη-Κοτζιά.
• …με τις αμοιβαιότητες (2): Όσα γίνονται τελευταία, από τις υποδοχές και τις φωτογραφήσεις στην Αττάλεια, μέχρι τον GSI, καθιστούν ακόμη πιο καθαρά τα πράγματα. Το δίλημμα επιστρέφει στην προ ενός σχεδόν αιώνα πηγή του: Θέλουμε κράτος ολόκληρης της Κύπρου αλλά συνδιοικούμενο και όχι ελληνοκυπριακό, ή ένα ελληνοκυπριακό κράτος στα δύο τρίτα του νησιού; Όλα τα υπόλοιπα είναι υποσημειώσεις…
ΤΑ ΑΚΙΝΗΤΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.
