Χριστάκη Χατζηλαού*
Η δημόσια παραδοχή του υπουργού Ενέργειας, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Πολίτης» στις 29 Ιουνίου 2026, ότι «η πολιτική της προηγούμενης δεκαετίας για τη Δεκέλεια ήταν λανθασμένη, υπό την έννοια ότι υποτίμησε την ανάγκη διατήρησης δεύτερου σημείου θερμικής παραγωγής στη χώρα», αποτελεί μία από τις σημαντικότερες θεσμικές παραδοχές στον χώρο του ηλεκτρισμού τα τελευταία χρόνια.
Δεν πρόκειται απλώς για την αναγνώριση ενός λάθους σε σχέση με έναν ηλεκτροπαραγωγό σταθμό. Πρόκειται για την παραδοχή ενός στρατηγικού λάθους που αφορά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο έχει σχεδιαστεί η ασφάλεια εφοδιασμού στον ηλεκτρισμό.
Σήμερα, ο τομέας του ηλεκτρισμού στην Κύπρο αντιμετωπίζει πολλαπλά και συσσωρευμένα προβλήματα: δυσβάστακτες τιμές ρεύματος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, εκτεταμένες περικοπές παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, προβληματική λειτουργία της ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρισμού που ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2025, καθώς και διαρκή πίεση στην επάρκεια του ηλεκτρικού συστήματος. Το καλοκαίρι του 2025, με το ηλεκτρικό σύστημα να βιώνει συνθήκες ανεπάρκειας στον ηλεκτρισμό, κατέστη σαφές ότι η κατάσταση δεν είναι πλέον βιώσιμη.
Η διαχρονική μας θέση
Η παραδοχή του υπουργού επιβεβαιώνει πλήρως όσα έχουμε αναδείξει συστηματικά από το 2022 μέσω αρθρογραφίας στον εγχώριο τύπο και άλλων δημόσιων παρεμβάσεων. Είχαμε προειδοποιήσει εγκαίρως ότι η υποβάθμιση της Δεκέλειας, σε συνδυασμό με την υπερσυγκέντρωση σχεδόν ολόκληρης της συμβατικής παραγωγής στην περιοχή του Βασιλικού, προκαλεί σοβαρά προβλήματα στην ασφαλή λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος και αυξάνει την πιθανότητα πρόκλησης γενικευμένου μπλακάουτ.
Η γεωγραφική υπερσυγκέντρωση κρίσιμων υποδομών στον ηλεκτρισμό αποτελεί την αχίλλειο πτέρνα του ηλεκτρικού συστήματος της Κύπρου. Η τραγωδία στο Μαρί το 2011 απέδειξε με τον πιο δραματικό τρόπο πόσο ευάλωτο γίνεται ένα απομονωμένο σύστημα όταν βασικές μονάδες παραγωγής συγκεντρώνονται σε μία μόνο περιοχή. Η διατήρηση δύο ισχυρών, γεωγραφικά ανεξάρτητων κέντρων θερμικής παραγωγής με μονάδες βάσης, δεν είναι πολυτέλεια. Είναι βασική προϋπόθεση ασφαλούς εφοδιασμού.
Παρότι ο υπουργός αναγνώρισε το στρατηγικό λάθος, οι υφιστάμενοι σχεδιασμοί για τη Δεκέλεια εξακολουθούν να εγείρουν σοβαρούς προβληματισμούς. Στη συνέντευξή του ανέφερε την εγκατάσταση νέων μονάδων (δύο το 2028 και τρεις το 2029), ενώ χαρακτήρισε τις παλιές μονάδες ως «ασφάλεια» για περιόδους υψηλής κατανάλωσης.
Στην πραγματικότητα όμως οι παλιές μονάδες της Δεκέλειας λειτουργούν καθημερινά, 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, ως μονάδες βάσης. Επιπλέον, υπάρχει ακόμα και απόκλιση ως προς τον αριθμό των νέων μονάδων, καθώς ο πρόεδρος της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου έχει αναφερθεί δημοσίως σε τρεις και όχι πέντε.
Το πιο κρίσιμο ζήτημα όμως είναι το καθαρό ισοζύγιο ισχύος. Μέχρι το 2029 προγραμματίζεται η απόσυρση περίπου 360 MW ατμοηλεκτρικών μονάδων βάσης, οι οποίες αντικαθίστανται από μόλις 81 MW αεριοστρόβιλων εφεδρείας/αιχμής. Πρόκειται για δραματική μαθηματική μείωση της διαθέσιμης συμβατικής ισχύος στη Δεκέλεια.
Οι νέες μονάδες αιχμής και τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας είναι σημαντικά εργαλεία για την ευελιξία του συστήματος και την καλύτερη ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Δεν μπορούν όμως να υποκαταστήσουν τον ρόλο των μονάδων βάσης, οι οποίες παρέχουν τη σταθερή, συνεχή και αξιόπιστη παραγωγή που χρειάζεται ένα απομονωμένο ηλεκτρικό σύστημα όπως της Κύπρου για να λειτουργεί με ασφάλεια.
Εάν η Δεκέλεια περιοριστεί τελικά σε ρόλο σταθμού εφεδρείας, τότε στην πράξη θα συνεχίζεται -με διαφορετική μορφή- η ίδια λανθασμένη πολιτική υπερσυγκέντρωσης που σήμερα ο υπουργός ορθώς παραδέχεται ως λανθασμένη.
Οι προκλήσεις του ηλεκτρικού συστήματος της Κύπρου είναι πολύπλοκες και δεν αντιμετωπίζονται με αποσπασματικές παρεμβάσεις ή ευχολόγια. Η εμπειρία από την έναρξη λειτουργίας της ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρισμού τον Οκτώβριο του 2025 δείχνει ότι θεσμικές αλλαγές, όταν υλοποιούνται χωρίς πλήρη συνεκτίμηση των τεχνικών ιδιομορφιών του συστήματος και σε περιβάλλον περιορισμένου ανταγωνισμού, δεν φέρνουν τα επιθυμητά αποτελέσματα και οδηγούν σε υψηλότερες τιμές.
Η παραδοχή του υπουργού πρέπει να λειτουργήσει ως αφετηρία για έναν δεσμευτικό, μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό στην ηλεκτροπαραγωγή. Στο επίκεντρο αυτού του σχεδιασμού πρέπει να τεθεί η διατήρηση και ενίσχυση της Δεκέλειας ως ισχυρού δεύτερου πυλώνα συμβατικής παραγωγής βάσης.
Η δημόσια παραδοχή ενός στρατηγικού λάθους είναι πράξη πολιτικής ωριμότητας και αξίζει να αναγνωριστεί. Ωστόσο, η πραγματική πολιτική αξιοπιστία και ειλικρίνεια κρίνονται από τις αποφάσεις που ακολουθούν, όχι μόνο από τις δηλώσεις.
Εάν δεν υπάρξει ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδιασμού και η Δεκέλεια δεν διατηρηθεί ως ισχυρός, λειτουργικός δεύτερος πυλώνας παραγωγής βάσης, τότε η χώρα κινδυνεύει να παραμείνει εγκλωβισμένη στην ίδια λανθασμένη λογική του παρελθόντος. Η Δεκέλεια δεν είναι απλώς ένας ηλεκτροπαραγωγικός σταθμός. Είναι το κρισιμότερο βαρόμετρο για το κατά πόσο η Κυπριακή ενεργειακή πολιτική έχει πραγματικά διδαχθεί από τα λάθη της προηγούμενης δεκαετίας και κατά πόσο είναι έτοιμη να θέσει την ασφάλεια εφοδιασμού στον ηλεκτρισμό πάνω από κάθε άλλη σκέψη. Η στιγμή για γενναίες και σωστές αποφάσεις είναι τώρα.
* Ηλεκτρολόγου μηχανικού, με πολυετή πείρα στη λειτουργία του Ηλεκτρικού Συστήματος
