Τις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση στη διαχείριση της μετανάστευσης αναδεικνύει θεματική επισκόπηση της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPRS), η οποία δημοσιεύθηκε την Τετάρτη.
Η επισκόπηση επικεντρώνεται στην εφαρμογή του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, στις επιστροφές, στην προστασία των εξωτερικών συνόρων, στη συνεργασία με τρίτες χώρες και στα δικαιώματα των μεταναστών. Περιλαμβάνει αναλύσεις της EPRS που εκδόθηκαν από τον Ιανουάριο έως τον Σεπτέμβριο του 2026.
Όπως σημειώνεται, οι παράτυπες αφίξεις έχουν μειωθεί σημαντικά σε σύγκριση με τη μεταναστευτική κρίση του 2015, όμως η πίεση στα εθνικά συστήματα ασύλου παραμένει υψηλή σε ορισμένα κράτη μέλη. Την ίδια ώρα, η ΕΕ συνεχίζει να υποδέχεται νόμιμους μετανάστες, ενώ αρκετές χώρες αντιμετωπίζουν ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δημογραφικές προκλήσεις.
Το νέο Σύμφωνο, που εφαρμόζεται από τον Ιούνιο του 2026, στοχεύει στη δημιουργία κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου για τη διαχείριση της μετανάστευσης, του ασύλου, των συνόρων και της ένταξης.
Το ζήτημα των επιστροφών
Ιδιαίτερη θέση στην επισκόπηση καταλαμβάνει η πολιτική επιστροφών. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι μόνο περίπου ένας στους τέσσερις ανθρώπους που λαμβάνουν απόφαση επιστροφής εγκαταλείπει πράγματι την ΕΕ.
Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε το 2025 νέο κοινό πλαίσιο επιστροφών. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε προσωρινή συμφωνία τον Ιούνιο του 2026.
Η EPRS εξετάζει ακόμη τη δυνατότητα δημιουργίας κέντρων επιστροφών σε τρίτες χώρες μετά την έναρξη ισχύος του σχετικού Κανονισμού. Σύμφωνα με την επισκόπηση, οι εγκαταστάσεις αυτές θα απαιτούσαν συμφωνίες με ασφαλείς τρίτες χώρες που σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ η λειτουργία τους ενδέχεται να συνοδεύεται από οικονομικές και νομικές δυσκολίες.
Ο ρόλος της Frontex και η Θέουτα
Ξεχωριστή ανάλυση αφορά την ενίσχυση της εντολής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex), μεταξύ άλλων στη διαχείριση των συνόρων, στις επιστροφές, στη συνεργασία με τρίτες χώρες και στην αντιμετώπιση υβριδικών απειλών.
Παράλληλα, καταγράφονται οι ανησυχίες φορέων και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη λογοδοσία, τη διαφάνεια και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η θεματική επισκόπηση περιλαμβάνει επίσης ανάλυση για τις μαζικές παράτυπες διελεύσεις από το Μαρόκο προς τη Θέουτα στις 30 Ιουλίου 2026. Σύμφωνα με τη σύνοψη της EPRS, περίπου 80.000 άνθρωποι φέρεται να εισήλθαν τότε στην ισπανική πόλη, με τους περισσότερους να έχουν επιστρέψει έως τις 2 Αυγούστου.
Η ανάλυση εξετάζει τις αδυναμίες που ανέδειξαν τα γεγονότα στην προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, τον ρόλο της παραπληροφόρησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και τις διαφωνίες για την πολιτική νομιμοποιήσεων της Ισπανίας και τους νομικούς περιορισμούς στις επαναπροωθήσεις.
Ανθρωπιστική βοήθεια και δικαιώματα
Η επισκόπηση καλύπτει ζητήματα που αφορούν την ανθρωπιστική βοήθεια προς μετανάστες, τις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης και τη νομική υποστήριξη των αιτούντων άσυλο.
Μία από τις αναλύσεις εξετάζει τις κυρώσεις και τις ποινικές διώξεις σε βάρος ατόμων και οργανώσεων που παρέχουν βοήθεια σε μετανάστες. Η EPRS αναφέρει ότι το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο αφήνει στα κράτη μέλη ευρύ περιθώριο να εξαιρούν την ανθρωπιστική βοήθεια από την ποινικοποίηση της διευκόλυνσης παράτυπης εισόδου ή διέλευσης. Παράλληλα, καταγράφει τις εκκλήσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για ισχυρότερη προστασία της ανθρωπιστικής δράσης.
Η υπηρεσία αναφέρεται επίσης στις νομικές προϋποθέσεις για τη δημιουργία ευρωπαϊκού σώματος έρευνας και διάσωσης. Μια τέτοια πρωτοβουλία θα απαιτούσε νομική βάση, ενώ πιθανή διεύρυνση του ρόλου της Frontex στις επιχειρήσεις αυτές θα προϋπέθετε πρόσθετες αρμοδιότητες και πόρους.
Η επισκόπηση εξετάζει ακόμη τις έννοιες της «ασφαλούς τρίτης χώρας» και της «ασφαλούς χώρας καταγωγής», τη συνεργασία με τρίτες χώρες για τη διαχείριση της μετανάστευσης, τη συμμετοχή των μεταναστών στις δημοκρατικές διαδικασίες και τις προκλήσεις της κλιματικής μετανάστευσης.
Σε ό,τι αφορά την κλιματική μετανάστευση, η EPRS επισημαίνει ότι δεν υπάρχει σαφής διεθνώς αναγνωρισμένος ορισμός του «κλιματικού πρόσφυγα». Τα πρόσωπα που εκτοπίζονται εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής δεν καλύπτονται αυτομάτως από τη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 για τους Πρόσφυγες.
Πηγή: ΚΥΠΕ
